← Ünite 12

Ünite 12: Neo-Liberal Dönüşüm ve Medya — Önemli Kavramlar

Sermayenin Yeniden Üretimi (Değerlenme)
Yatırım yapılan sermayenin genişletilerek, kâr elde edilmiş bir şekilde yeniden sisteme sokulması sürecidir. Kapitalist sistemin devamlılığı bu sürecin kesintisiz işlemesine bağlıdır; süreç aksadığında yapısal krizler ortaya çıkar.
Refah Devleti
1929 Büyük Buhranı sonrasında ortaya çıkan, sermaye birikiminin kamusal talep ve devlet projeleriyle desteklendiği, sosyal adaleti ve işçi haklarını gözeten devlet modelidir. 1970'lerin krizine kadar kapitalizmin 'Altın Çağı'nı yaşatmıştır.
Neo-liberalizm
Devletin ekonomik alandaki müdahalelerini en aza indiren, özelleştirme, serbestleştirme ve kuralsızlaştırmayı savunan ekonomi politikasıdır. 1970'lerdeki kapitalist krize bir çıkış reçetesi olarak İngiltere ve ABD öncülüğünde hayata geçirilmiştir.
Kuralsızlaştırma (Deregülasyon)
Piyasalardaki devlet denetiminin, sınırlandırmaların ve yasal engellerin kaldırılarak serbest piyasa koşullarının hakim kılınması sürecidir. Medya alanında özel radyo ve televizyon yayıncılığının önünün açılması bu kavrama örnektir.
Yatay Bütünleşme
Bir medya şirketinin, pazar payını artırmak ve farklı hedef kitleleri kontrol etmek amacıyla aynı alt sektörde birden fazla kuruluşa sahip olmasıdır. Bir holdingin birden fazla televizyon kanalına veya gazeteye sahip olması bu bütünleşme türüne örnektir.
Dikey Bütünleşme
Bir şirketin, hammaddeden nihai ürüne ve dağıtıma kadar uzanan üretim zincirinin tüm aşamalarını kontrol etmesidir. Medyada bir firmanın hem içerik üretimi (yapımcılık) hem de dağıtım ve yayın altyapısına sahip olması dikey bütünleşmedir.
Çapraz Bütünleşme
Bir firmanın, faaliyet gösterdiği ana sektördeki gücünü kullanarak birleşme ve satın almalar yoluyla tamamen farklı sektörlerde de kontrol alanını genişletmesidir. Bir gazete grubunun bankacılık veya inşaat sektörüne girmesi bu duruma örnektir.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Devlet-Sermaye-Medya Füzyonu
1980'lerden sonra küreselleşme süreciyle birlikte devlet, büyük sermaye grupları ve medya kuruluşları arasındaki ilişkilerin iç içe geçerek tek bir bütün (füzyon) haline gelmesidir. Medyanın bağımsızlığını yitirerek egemen sistemin koruyucusu olmasını açıklar.
Sayısallaşma (Dijitalleşme)
Metin, ses, görüntü ve hareketli görüntü gibi her türlü verinin bilgisayarların işleyebileceği '0' ve '1' kodlarına dönüştürülmesidir. Bu teknolojik gelişme, yeni iletişim teknolojilerinin doğmasını ve yöndeşmeyi mümkün kılmıştır.
Yöndeşme (Konverjans)
Sayısallaşma sayesinde daha önce birbirinden bağımsız olan yayıncılık, telekomünikasyon ve bilgi-işlem sektörlerinin teknolojik ve kurumsal olarak iç içe geçmesidir. Bu süreç, tüm iletişim hizmetlerinin tek bir platformda birleşmesini sağlar.
Ofset Teknolojisi
1970'lerden itibaren Türkiye'de kullanılmaya başlanan, gazetelerin çok daha hızlı, renkli ve kaliteli basılmasını sağlayan modern baskı teknolojisidir. Yüksek maliyeti nedeniyle basında sermaye yoğunlaşmasını başlatan ilk teknolojik etkendir.
Sübvansiyon
Devletin sosyal veya ekonomik amaçlarla belirli sektörleri, üreticileri veya ürünleri doğrudan ya da dolaylı mali yardımlarla desteklemesidir. 24 Ocak Kararları ile gazete kağıdına yapılan devlet sübvansiyonunun kaldırılması basını krize sokmuştur.
Promosyon Kampanyaları
24 Ocak Kararları sonrasında mali krize giren gazetelerin, tirajlarını artırmak amacıyla okuyucularına kupon karşılığında çeşitli hediyeler ve ürünler dağıtması sürecidir. Bu durum basının maliyetlerini daha da artırmıştır.
Kamu Hizmeti Yayıncılığı
Kâr amacı gütmeyen, devletin veya özerk kurulların yönetiminde, toplumun tüm kesimlerinin kültürel ve bilgi ihtiyacını karşılamayı hedefleyen yayıncılık modelidir. Türkiye'de TRT, dünyada ise BBC bu modelin en bilinen örnekleridir.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Sektör Dışı Sermaye
Asıl faaliyet alanı gazetecilik veya yayıncılık olmayan; tekstil, inşaat, turizm, bankacılık gibi alanlarda biriktirdikleri sermaye ile medya sektörüne giriş yapan holdingleri ifade eden kavramdır.