Ünite 1: Bilim Olarak Sosyoloji — Önemli Kavramlar

Hâkim norm ve değerleri dikkate alarak sosyal eylem yapılarını, topluluk oluşumunu, sosyalleşme biçimlerini ve toplumsal kurumları analiz eden, insan dünyası üzerine odaklanmış bilimsel bir düşünme biçimidir.

C. Wright Mills tarafından geliştirilen, bireyin kendi kişisel sorunları ile toplumsal yapıdaki genel sorunlar ve güçlükler arasındaki bağlantıyı kurabilmesini sağlayan özgün bakış açısıdır.

Ortak bir kültür etrafında, belirli bir toprak parçası üzerinde yerleşik olan ve kendilerini birleşik, özgün bir varlık olarak gören insanlardan oluşan dinamik gruptur.

İnsanın kendi aklını başkasının kılavuzluğu olmadan kullanabilmesini, bireyciliği, özgürlüğü ve ampirik araştırmaya dayalı pozitivist bilgi üretimini savunan 18. yüzyıl düşünce akımıdır.

Metafizik ve spekülasyonu reddederek, bilginin yalnızca deneyim, gözlem ve ampirik araştırma sayesinde elde edilebileceğini savunan, Aydınlanma kökenli felsefi yaklaşımdır.

Saint-Simon ve ilk dönem Comte tarafından kullanılan, toplumda gerçekleşecek olayları önceden görmeyi, hesaplamayı ve bilimsel yasalarla toplumu yönetmeyi amaçlayan sosyolojinin ilk adıdır.

Auguste Comte'un sosyoloji kuramında, toplumsal istikrarı, düzeni ve bir verili tarihsel anda toplumu bir arada tutan koşulları inceleyen bölümdür.

Auguste Comte'un sosyoloji kuramında, toplumların tarihsel süreç içerisindeki ilerlemesini, değişimini ve gelişim yasalarını inceleyen bölümdür.

Karl Marx'ın kuramında, kapitalist üretim tarzı altında işçinin yaptığı işe, ürettiği ürüne, çalışma arkadaşlarına ve kendi insani potansiyeline yabancılaşarak kendine yabancı bir gücün denetimine girmesidir.

Karl Marx'a göre, işçinin ürettiği toplam değer ile kendisine ödenen ücret arasındaki farktır; kapitalist sömürünün ve kâr birikiminin temel kaynağını oluşturur.

Emile Durkheim'a göre, bireyin dışında var olan, ona dışsal bir zorlama gücü uygulayan ve "şeyler" gibi nesnel olarak incelenmesi gereken düşünce, duygu ve eylem biçimleridir.

Aynı toplumun üyelerinin ortalamasında yaşayan, bireysel koşullardan bağımsız, kalıcı ve toplumda bütünleşmeyi sağlayan inanç ve duyguların bütünüdür.

Emile Durkheim'a göre, işbölümünün gelişmediği, bireylerin birbirine benzediği ve ortak inançların güçlü olduğu geleneksel toplumlarda görülen dayanışma tipidir.

Emile Durkheim'a göre, gelişmiş işbölümü ve uzmanlaşma nedeniyle bireylerin birbirlerinin hizmetlerine ihtiyaç duyduğu modern toplumlarda görülen dayanışma tipidir.

Hızlı toplumsal değişim ve kriz dönemlerinde, toplumun bireyler üzerindeki denetleyici gücünün zayıflamasıyla ortaya çıkan kuralsızlık ve normsuzluk durumudur.

Max Weber'in, modern kapitalizm ve bürokratikleşmenin insan yaşamını rasyonel kurallarla kuşatarak onu özgürlükten yoksun bırakan çelik sertliğindeki yapısını tanımlamak için kullandığı metafordur.

Max Weber tarafından geliştirilen, araştırmacının somut tarihsel durumları karşılaştırmak, benzerlik ve sapmaları ölçmek için kullandığı zihinsel ve çözümleyici kurgusal ölçüttür.

George Ritzer'in Weber'in rasyonelleşme kuramından hareketle geliştirdiği; verimlilik, hesaplanabilirlik, öngörülebilirlik ve kontrol ilkelerinin toplumsal yaşamın her alanına egemen olmasını ifade eden kavramdır.