Günümüzde bilgisayarların hayatımızın her alanında vazgeçilmez bir seçenek haline gelmesinde internetin rolü çok büyüktür. İnternet sayesinde dünya üzerindeki bilgisayarlardan akıllı telefonlara, televizyonlardan ev aletlerine kadar milyarlarca cihaz birbirine bağlanabilmektedir. Bu devasa ağ, bilgiye erişimi kolaylaştırırken aynı zamanda güvenlik risklerini de beraberinde getirmektedir.
Akıllı elektronik cihazların ve bilgisayarların internete bağlanabilmesi, çift yönlü veri transferinde bulunabilmesi ve bu cihazlar arasındaki iletişimin gerçekleşmesi için belirli yazılımlara sahip olmaları gerekmektedir. Bu yazılımlar web tarayıcıları olarak karşımıza çıkmaktadır. Web tarayıcıları, World Wide Web kelimelerinin ilk harflerinden oluşan WWW ağı üzerinde bulunan bilgi kaynaklarına erişmemize imkân sunar.
Çift yönlü veri transferinin mümkün olduğu bu ortamda ulaştığımız bilginin doğruluğu kadar kendi sistemimizin ve dosyalarımızın güvenliği de hayati derecede önemlidir. Kötü amaçlı kullanılan yazılımların bizim sistemimize zarar vermesi ve kişisel bilgilerimizin üçüncü şahısların eline ulaşması gibi olumsuz durumlarla da karşılaşabiliriz. Bu nedenle hem bilinçli bir kullanıcı olmak hem de antivirüs programları gibi koruyucu araçları kullanmak gerekmektedir.
Kullanıcının haberi ve onayı olmadan sisteme yüklenerek yayılan, bilgi çalma veya rahatsız etme gibi nedenlerle hazırlanmış olan bu zararlı dosyalar genel olarak kötü amaçlı yazılımlar (malware) olarak adlandırılırlar. Kötü amaçlı yazılımlar; bilgisayar sistemlerine, ağlara veya cihazlara zarar vermek, veri çalmak, sistemi bozmak veya kullanıcının izni olmadan istenmeyen eylemler gerçekleştirmek için tasarlanmış yazılımlardır.
Bu yazılımlar, sistem performansını düşürebilir veya cihazları kontrol altına alabilir. Kötü amaçlı yazılımlar; programlama amacına, etkisine veya çoğalma biçimlerine göre gruplandırılabilirler. Sıklıkla karşılaşılan türleri arasında virüsler, solucan (worm) virüsler, truva atları, casus yazılımlar, çöp e-postalar (spam) ve trojan virüsler yer almaktadır.
Sistemlerimizde oluşabilecek yazılımsal problemler yeniden yükleme ve kurulum işlemleriyle giderilebilir ancak oluşturduğumuz kayıtlar veya dokümanlar tamamen kaybolabilir. Bu nedenle veri kaybından korunmak için sık sık yedekleme yöntemlerini kullanmak ve tehdit unsurlarını yakından tanımak gerekmektedir.
Virüsler, kötü amaçlı yazılımlar arasında en bilinen ve sıklıkla rastlanan türlerdir. Bu virüsler kullanıcının bilgisi ve izni olmadan sistemin işleyişini değiştirebilmektedir. Ayrıca virüsler belirli zaman aralıklarında kendilerini çalıştırarak ve çoğaltarak diğer programlara da bulaşabilmektedirler. Virüsleri nüfuz ettikleri sistem alanlarına göre gruplandırmak faydalı olacaktır.
Dosya sistemi virüsleri, genellikle EXE veya COM uzantılı çalıştırılabilir dosyalara bulaşan virüs türleridir. Bu virüs türünü içeren programlar çalıştırıldığında virüs kodu devreye girerek diğer çalışan ve çalıştırılacak olan programların dosyalarına kendi kodlarını yazdırarak çoğalırlar. Bazı dosya sistemi virüsleri bulaştıkları dosyaların erişim özelliklerini değiştirerek dosyayı salt okunur hale getirebilir.
Ön yükleme (Boot Sector) virüsleri, bilgisayar sistemindeki sabit diskin ön yükleme (Master Boot Record - MBR) bölümüne yazılarak çalışırlar. Bu bölüm, sabit diskin hem ilk sektörüdür hem de sabit diskteki verilerin nerede bulunduğuna dair verileri içerir. Makro yazılım virüsleri ise farklı programlama dilleri ile oluşturulan, program kütüphanelerinin yetersiz olduğu durumlarda programcılara esneklik sağlayan çeşitli komut setleri olan makroları hedef alır. Genellikle e-posta eklentileri ile yayılırlar.
Solucan (Worm) virüsler, internet veya yerel ağlar üzerinde sistemden sisteme geçerek yayılma gösteren bir virüs türüdür. Sistem üzerinde açık bulunan bir port aracılığıyla veya e-postalar üzerinden kendini transfer ederek diğer sistemlere bulaşırlar. Öncelikli hedefleri çok sayıda sisteme yayılmaktır ve yayılmak için genelde e-posta adres listelerini ve sosyal ağ arkadaş listelerini kullanırlar.
Truva Atları, zamana veya eyleme bağlı olarak çalışan virüs türleridir. Kullanıcıya cazip bir program şeklinde sunularak veya asıl programların kopyalarının içine gizlenerek sisteme bulaşırlar. Truva atlarında belirli bir zaman veya kullanıcının klavye üzerindeki belirli bir tuş kombinasyonu gibi tetikleyici bir durum olması gerekmektedir.
Casus Yazılımlar (Adware/Spyware), genel amacı kullanıcı hareketlerini takip etmeye yönelik hazırlanmış kötü amaçlı yazılımlardır. Kullanıcının sistemde kayıtlı olan kullanıcı adı, şifre, kredi kartı numaraları ve gezinti geçmişi gibi kişisel bilgilerinin çalınmasına sebep olurlar. Trojan virüsler ise kendi kendilerini çoğaltmadıkları için teknik olarak virüs tanımına uymazlar ancak etkileri nedeniyle bu grupta değerlendirilirler.
Kötü amaçlı yazılımlardan sistemimizi koruyabilmek için en bilinen yöntemlerden birisi antivirüs programlarıdır. Sophos, Trend Micro, Norton, Microsoft Security Essentials ve ESET Endpoint Security gibi birçok antivirüs yazılımı bulunmaktadır. Ayrıca spyware, trojan ve reklam yazılımlarını temizlemek için RKill, AdwCleaner, MBAM, Combofix, TDSSKiller ve Junkware Removal Tool gibi ek araçlar da mevcuttur.
Microsoft Windows Defender, Windows 10 ve 11 işletim sistemleriyle birlikte yüklü gelen, ek bir ücret ödemeden bilgisayar sisteminizi ve diğer cihazlarınızı güvenlik altına alan bir araçtır. Kötü amaçlı yazılımlardan korunma, web koruması, kimlik hırsızlığı izleme ve aynı hesaba ait maksimum 5 cihazı koruma gibi faydalar sunar.
Microsoft Defender güvenlik duvarı aktif, pasif ve devre dışı olmak üzere üç farklı seçenek sunar. Pasif modda çalıştırıldığında Defender, dosyaları tarayarak tehdit unsurlarını bulabilir ama bu tehdit unsurlarını gidermeyerek sadece rapor eder. Windows Güvenliği penceresinde hızlı tarama, tam tarama, özel tarama ve Microsoft Defender çevrimdışı taraması olmak üzere dört farklı tarama alternatifi bulunur.
Web tarayıcıları, internet üzerindeki web sitelerine erişmek, web sayfalarını görüntülemek ve çevrimiçi içeriklerle etkileşim kurmak için kullanılan yazılım uygulamalarıdır. HTML, CSS ve JavaScript gibi web teknolojilerini işleyerek metin, görsel, video ve diğer içerikleri kullanıcıya sunar. En sık kullanılan web tarayıcıları arasında Microsoft Edge, Google Chrome, Mozilla Firefox, Safari, Yandex ve Vivaldi yer alır.
Web tarayıcılarının adres çubuğu, bağlanmak istediğimiz web sayfasının adresini yazdığımız alandır. Bir internet adresinde dört ana bölüm bulunur. Örneğin 'www.atauni.edu.tr' adresinde; 'www' başlangıç adresi, 'atauni' kurum adı, 'edu' kurum türü (eğitim) ve 'tr' ülke kodudur (Türkiye).
Web tarayıcılarında bulunan diğer genel özellikler arasında tarayıcı çalıştırıldığında karşımıza gelen ilk sayfa olan 'açılış sayfası', gezinti yapılan adreslerin saklandığı 'web geçmişi' ve geçmiş ile şifre kaydetme gibi özelliklerin devre dışı bırakıldığı 'gizli sekme' yer almaktadır.