← Ünite 5
Çalışma Ortamında Risk Etmenleri

Ünite 5: Risk Etmenleri

İşitme Sınır Değerleri
İnsan kulağı için işitme eşiği 0 dB, ağrı eşiği ise 140 dB olarak kabul edilir. İşyeri ortamında gürültü seviyesinin 85 dB değerini aşması durumunda kulak koruyucu donanım kullanımı yasal bir zorunluluktur.
El-Kol Titreşimi Sınır Değeri
Titreşim Yönetmeliği'ne göre, el-kol titreşimi için 8 saatlik çalışma süresi boyunca günlük maruziyet sınır değeri 5 m/s² olarak belirlenmiştir. Bu değerin aşılması kalıcı kas ve sinir hasarlarına yol açar.
Bütün Vücut Titreşimi Sınır Değeri
Titreşim Yönetmeliği kapsamında, bütün vücut titreşimi için 8 saatlik çalışma süresine göre hesaplanan günlük maruziyet sınır değeri 1,15 m/s² olarak sınırlandırılmıştır.
Kalite Kontrol Aydınlatma Standardı
TS EN 12464-1 standartlarına göre, hassas işlerin yapıldığı kalite kontrol veya renk kontrol bölümlerinde aydınlatma şiddetinin en az 1000 lüx seviyesinde olması gerekmektedir.

Anahtar Kavramlar

Mesleki DuyarsızlaşmaÇalışanın işyerindeki risklere zamanla alışması ve KKD kullanmadığı halde zarar görmediğini fark ettikçe güvenlik önlemi almayı bırakması durumudur. Örneğin, tozlu ortamda çalışan bir işçinin zamanla toz maskesi takmayı bırakması bu duruma örnektir.
İnert TozSolunum yoluyla akciğerlere ulaşmasına rağmen akciğerlerde herhangi bir yapısal veya fonksiyonel bozukluğa, doku reaksiyonuna yol açmayan zararsız toz türüdür.
Solunabilir TozAerodinamik eşdeğer çapı 0,1 ile 5,0 mikron arasında değişen kristal veya amorf yapıdaki tozlar ile çapı 3 mikrondan küçük, uzunluğu çapının en az üç katı olan lifsi parçacıklardır.
PnömokonyozÖzellikle mineral tozların uzun süre solunması ve akciğerlerde birikmesi sonucu oluşan, akciğer dokusunda reaksiyon ve harabiyete yol açan kronik bir meslek hastalığıdır.
Zaman Ağırlıklı Ortalama Değer (ZAOD/TWA)Günlük 8 saatlik çalışma dilimine göre ölçülen veya hesaplanan, çalışanın maruz kalabileceği zaman ağırlıklı ortalama sınır değerdir.
El-Kol TitreşimiVücuda el ve kol sistemi üzerinden aktarıldığında damar, kemik, eklem, sinir ve kas bozukluklarına yol açan mekanik titreşim türüdür.
Bütün Vücut TitreşimiVücudun tümüne aktarıldığında çalışanın sağlık ve güvenliği için risk oluşturan, özellikle bel bölgesinde rahatsızlık ve omurgada travmaya yol açan titreşimdir.
Beyaz Parmak HastalığıÖzellikle madencilik, inşaat ve ormancılık sektörlerinde yüksek titreşimli el aletleri kullanımı sonucu parmaklarda hissizlik ve fonksiyon kaybıyla ortaya çıkan dolaşım bozukluğudur.
Radyan IsıElektromanyetik radyasyon şeklinde yayılan, tıpkı ışık gibi yansıyan ve kırılan, glop termometre ile ölçülen ısı transferi türüdür.
İkame Yöntemiİş sağlığı ve güvenliğinde tehlikeli bir kimyasal maddenin veya yöntemin yerine, çalışanlar için tehlikesiz ya da daha az tehlikeli olan bir madde veya yöntemin getirilmesi uygulamasıdır.
Malzeme Güvenlik Bilgi Formu (MGBF)Kimyasal maddelerin tehlikelerini, fiziksel özelliklerini, ilk yardım ve depolama önlemlerini içeren, yönetmelik gereği Türkçe hazırlanması zorunlu olan 16 maddelik bilgi formudur.
Biyolojik EtkenEnfeksiyona, alerjiye veya zehirlenmeye neden olabilen, genetik olarak değiştirilmiş olanlar da dahil tüm mikroorganizmalar, hücre kültürleri ve insan endoparazitleridir.
Grup 4 Biyolojik Etkenlerİnsanda ağır hastalıklara neden olan, çalışanlar için ciddi tehlike oluşturan, topluma yayılma riski yüksek olan ancak etkili bir koruma veya tedavi yöntemi bulunmayan en tehlikeli biyolojik etken grubudur.
İş İle İlişkili HastalıkDoğrudan işyerindeki risk etmenlerinden kaynaklanmasa da, işyeri ortamındaki faktörlerin etkisiyle ortaya çıkışı kolaylaşan veya seyri kötüleşen hastalıklardır.
ErgonomiÇalışma ortamının, makinelerin, ekipmanların ve yazılımların insanın anatomik, fizyolojik ve psikolojik özelliklerine uyumlu hale getirilmesini amaçlayan bilim dalıdır.
Fiziksel Ergonomiİnsanın anatomik, antropometrik, fizyolojik ve biyomekanik özellikleriyle ilgili olup çalışma duruşları, elle taşıma ve tekrarlayan hareketleri inceleyen ergonomi dalıdır.
Bilişsel ErgonomiZihinsel iş yükü, karar verme, insan-bilgisayar etkileşimi ve iş stresi gibi insan ile sistem bileşenleri arasındaki zihinsel süreçleri inceleyen ergonomi alt dalıdır.
Örgütsel ErgonomiOrganizasyonel yapılar, iletişim, ekip çalışması, çalışma saatlerinin tasarımı ve toplam kalite yönetimi gibi sosyoteknik sistemlerin optimizasyonu ile ilgilenen ergonomi dalıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Doğal Güneş Işığı Şiddeti

Güneşli bir günde, doğrudan güneş ışığı alan açık bir alanda yapılan aydınlanma ölçüm değeri yaklaşık 100.000 lüx olarak tespit edilmektedir.

İdeal Çalışma Ortamı Sıcaklığı

İş sağlığı standartlarına göre, çalışanın termal konforunun sağlanması ve iş kazası riskinin azaltılması için ideal ortam sıcaklığı 20-24 °C arasında tutulmalıdır.

İdeal Çalışma Ortamı Nemi

Çalışma ortamlarında higrometre ile ölçülen nem oranının %30 ile %80 arasında olması istenir. %80'in üzerindeki nem yüksek sıcaklıkla birleştiğinde bunalma hissine yol açar.

MGBF Standart İçerik Sayısı

Zararlı Maddeler ve Karışımlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formları Hakkında Yönetmelik uyarınca, her Türkçe MGBF belgesi asgari olarak 16 ana başlığı içermek zorundadır.

Biyolojik Risk Kayıtlarının Saklanma Süresi

Biyolojik etkenlere maruz kalan çalışanların listeleri ve tıbbi kayıtları, genel durumlarda maruziyet sona erdikten sonra en az 15 yıl boyunca saklanmak zorundadır.

40 Yıllık Özel Saklama Koşulu

Kalıcı veya gizli enfeksiyona yol açan, uzun kuluçka süresi olan veya uzun süreli ciddi hasar bırakan biyolojik etkenlere maruziyet durumunda kayıtlar en az 40 yıl saklanır.

PRIMA-EF Konsorsiyumu

Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) bir iştiraki olarak İngiltere'deki Nottingham Üniversitesi koordinatörlüğünde kurulan bu yapı, iş kaynaklı psikososyal riskleri 10 temel grupta toplamıştır.

Asit Kokusu ve Duyusal Eşik Örneği

Çinko kaplama fabrikalarında kullanılan hidroklorik asit (HCl) ve sülfürik asit (H2SO4) kokusu, yeni başlayan işçiyi rahatsız ederken zamanla duyusal eşik nedeniyle hissedilmez hale gelir.

Pamuk Tozu ve Bisinoz Vakası

İplik fabrikasında çalışan bir işçinin yıllık izin dönüşü ilk günün 3. saatinde göğsünde sıkışma hissetmesi, pamuk tozlarının yol açtığı Bisinoz hastalığının tipik bir göstergesidir.

Sınavda Dikkat Et

  • Gürültü sınır değerine dikkat edin: 85 dB üzerindeki ortamlarda kulak koruyucu kullanımı zorunludur, sınavda bu sayısal değer sıkça sorulabilir.
  • Titreşim sınır değerlerini karıştırmayın: El-kol titreşimi sınır değeri 5 m/s² iken, bütün vücut titreşimi sınır değeri 1,15 m/s²'dir.
  • Biyolojik risk kayıt sürelerini iyi ayırt edin: Standart saklama süresi 15 yıl iken, uzun kuluçka süreli veya kalıcı enfeksiyon gibi özel durumlarda bu süre 40 yıldır.
  • Termal konfor ölçüm aletlerini eşleştirin: Hava akımı anemometre ile, radyan ısı ise glop termometre ile ölçülür. Sınavda bu ikisi sıkça karıştırılır.
  • Ergonomi sınıflarını iyi öğrenin: Fiziksel, Bilişsel ve Örgütsel ergonominin farklarını ve çalışma alanlarını bilmek soruları doğru çözmenizi sağlar.
  • İkame yönteminin tanımını unutmayın: Tehlikeli olanın yerine tehlikesiz olanın konulması prensibi, kimyasal risk önlemlerinin en önemlisidir.