Ünite 8: Ergonomi — Önemli Kavramlar

Çalışan bireyin doğasına uyumlu iş ve çalışma ortamı tasarımı üzerine odaklanmış, maksimum performansı minimum insani maliyetle elde etmeyi amaçlayan çok disiplinli bir bilim dalıdır.

İnsan vücut ölçüleri, vücut hareketlerinin mekanik yönleri, bu hareketlerin frekans ve sınırları gibi vücut özelliklerini inceleyen ve tasarımlara veri sağlayan bilim disiplinidir.

İnsan vücudunun sabit ve durağan pozisyonlardaki boyutlarının ölçülmesiyle elde edilen verilerdir. Örneğin, mobilya boyutları veya giysi bedenlerinin belirlenmesinde bu verilerden yararlanılır.

İnsanın hareket hâlindeki vücut ölçülerinin bulgularını veren veri türüdür. Uzanma, eğilme ve dönme gibi hareketlerin sınırlarını ölçerek iş düzeni ve insan-makine ara kesitlerinin tasarımında kullanılır.

İnsan vücudu üzerindeki yüklerin mekanik analizini yapmada kullanılan, eklemlerin üzerine aşırı yük binmesini engellemeyi ve ürün tasarımlarında malzeme dayanıklılığını belirlemeyi amaçlayan veri türüdür.

Çalışma ortamında veya dışında insanı rahatsız eden, işitme sağlığı üzerinde doğrudan etkili olmanın ötesinde dikkat dağınıklığı, stres ve iletişim zorluklarına yol açan rahatsız edici sestir.

Çalışanın ortamdaki sıcaklık, nem, hava akımı ve radyant ısı gibi iklimsel koşullar açısından kendini rahat ve huzurlu hissetmesi durumudur.

İş ortamında fiziksel, kimyasal veya biyolojik etkenlere maruz kalma sonucu ortaya çıkan, mesleğe özgü olan ve iş yerinde alınacak önlemlerle önlenebilir nitelikteki sağlık sorunlarıdır.

Çalışma yaşamında oturma ve ayakta durma gibi temel vücut pozisyonlarıdır. Doğru postürde amaç, vücut parçalarının birbirlerine fiziksel desteğini sağlamak ve kan dolaşımını kolaylaştırmaktır.

İnsan-bilgisayar sistemlerinde daha verimli çalışma düzeni üzerine odaklanan, zihinsel iş yükü, karar verme ve insan-makine etkileşimini inceleyen ergonomi alt alanıdır.

İş yerinde var olan veya dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bunların analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması amacıyla yapılan sistematik çalışmalardır.

Çalışanın iş ile ilgili bedensel zarar görebileceği durumlarda, bedenini koruyacak fiziksel engeller oluşturan, tasarımı ergonomi ilkelerine uygun olması gereken ekipmanlardır.

İş yerinde stres yaratan etmenler, sosyal destek sistemleri, kontrol eksikliği ve örgütsel adalet gibi çalışanın ruhsal durumunu ve iş doyumunu etkileyen sosyal boyutlardır.

Özellikle el-kol titreşimine (HAV) yol açan titreşimli el aletleriyle uzun süre çalışan bireylerde görülen, parmaklarda kan dolaşımı bozukluğu ile karakterize mesleki bir rahatsızlıktır.

Görsel performans ve psikolojik konfor açısından en önemli çevre faktörlerinden biri olup, cisimlerin biçim ve renklerinin göz yoluyla algılanmasını sağlayan fizyolojik süreci destekleyen sistemdir.

Çalışan kişiye lüzumlu bilgilerin akustik, optik ve benzeri yollardan kolayca aktarılabilecek şekilde iş yerinin ve göstergelerin tasarımıyla ilgilenen alandır.

Çalışılan yerin, üretim araçlarının, iş çevresinin (ses, aydınlatma vb.) ve iş organizasyonunun (mola zamanları vb.) insanın özelliklerine göre analiz edilip düzenlenmesidir.

Personel planlaması ve işe yerleştirme yapılırken kişinin yaş, cinsiyet, bedensel yapı gibi bireysel yatkınlıklarının dikkate alınması ve iş eğitimi verilmesi sürecidir.