Bilgisayarlar, günlük yaşantımızı kolaylaştıran ve iş ortamımızdaki karmaşık işlemleri hızlı bir şekilde gerçekleştirmemize imkân sunan elektronik cihazlardır. Bu cihazlar, genel olarak çeşitli donanım birimlerinin bir araya getirilmesi ve bu donanım birimlerinin uygun yazılımlarla desteklenmesi ile oluşturulan tümleşik sistemlerdir. Bu doğrultuda bilgisayarlar, donanım ve yazılım olmak üzere iki ana başlık altında ele alınabilir.
Donanım, bilgisayarın fiziksel olarak elle tutulabilen ve gözle görülebilen tüm parçalarını ifade eder. Örneğin, monitör, klavye, fare ya da bilgisayarın içindeki işlemci gibi parçalar donanımdır. Yazılım ise bilgisayarın bu donanımları kullanmasını sağlayan programlar ve komutlardır. Mesela, bir Word belgesinde yazı yazmamızı sağlayan Microsoft Word programı ya da internette gezinmemizi sağlayan tarayıcılar (Google Chrome, Firefox gibi) birer yazılımdır.
Donanım ve yazılım birbiriyle uyumlu çalıştığında, bilgisayar görevlerini yerine getirebilir. Donanım parçalarının belirli bir kısmı bilgisayarların çalışabilmesi için muhakkak bulunması gereken parçalardandır. Bunun yanı sıra bazı donanım parçaları ise bilgisayar kullanım amacımıza göre ek olarak temin edebileceğimiz parçalar arasında yer almaktadır.
Anakart üzerine doğrudan bağlanan donanım birimlerine internal (dahili), yani içsel donanım denilmektedir. Kısacası içsel donanım birimleri kasanın içinde yer almaktadır. Bu birimlerin başında anakart gelir. Anakart, monte edileceği kasanın türüne göre farklı formları bulunan ve diğer donanım birimlerinin doğrudan veya dolaylı olarak üzerine bağlandığı elektronik karttır. Üzerinde veri yolları (bus), chipsetler, BIOS ve CMOS pili bulunur.
İşlemci (CPU), bilgisayarın beyni gibi çalışan donanım birimidir. Milyonlarca transistordan oluşan işlemciler, bilgisayara verilen komutları yerine getiren en önemli donanım birimidir. İşlemci içinde aritmetik ve mantıksal işlemleri yapan ALU (Arithmetic Logic Unit) ve geçici bellek birimleri olan kaydediciler (registers) yer alır. İşlemci performansı saat frekansı (Hertz) ve çekirdek sayısı ile doğrudan ilişkilidir.
RAM bellek (Random Access Memory), bilgilerin üzerinde geçici olarak saklandığı, elektrik kesildiğinde verileri silen bellek yapısıdır. Sabit diskler (Harddisk) ise verileri elektrik enerjisinden bağımsız olarak kalıcı şekilde saklayan hafıza birimleridir. Günümüzde HDD, SSD ve hibrit (HHD) olmak üzere üç farklı yapıda sabit disk kullanılmaktadır.
Güç kaynağı, bütün donanım parçalarının elektrik enerjisinin sağlandığı cihazdır. Ağ kartı, bilgisayarların birbirleri arasındaki iletişimi sağlayan ve her biri eşsiz bir MAC adresine sahip olan donanımdır. Ekran kartı, bilgisayarda yapılan işlemlerin sonucunu monitörde görüntüleyebilmemiz için sinyalleri işler. Ses kartı ise seslerin çalışmasını ve hoparlöre gönderilmesini sağlar.
Anakart üzerine kasa dışından veya kablo ile dolaylı olarak bağlanan donanım birimlerine external (harici), yani dışsal donanım denilmektedir. Dışsal donanım birimleri kasanın dışında yer alır. Bu birimlerin en önemlilerinden biri ekrandır. Ekran, kullanıcı ile bilgisayar arasındaki görsel iletişimi sağlar. Ekranlarda görüntü kalitesi Dot Pitch (nokta aralığı), çözünürlük ve tazeleme hızı gibi parametrelere bağlıdır.
Klavye ve fare, bilgisayara dışarıdan veri girmek ve komut vermek amacıyla kullanılan temel giriş birimleridir. Klavyeler harf dizilimine göre Q ve F klavye olarak ikiye ayrılır. Fareler ise grafik ekranda imleci yönlendirmeyi sağlar ve optik, lazer ya da mekanik (toplu) çeşitleri bulunur.
Yazıcı, bilgisayardaki sonuçları kağıt üzerine aktarırken; tarayıcı, kağıt üzerindeki resim ve yazıları analiz ederek bilgisayar ortamına aktarır. Hoparlör ve kulaklık ses çıkışını sağlarken, mikrofon dış ortamdaki sesleri bilgisayara kaydeder. Kamera dış ortamdan görüntü almayı sağlar. Modem ise bilgisayarların telefon hattı üzerinden internete bağlanmasını ve haberleşmesini gerçekleştiren modülasyon/demodülasyon cihazıdır.
Yazılımlar, bilgisayarın girilen verilerden sonuç üretebilmesi için donanım birimlerine işlevsellik kazandıran programlar ve komutlar bütünüdür. Yazılımlar genel olarak sistem yazılımları ve uygulama yazılımları olmak üzere iki ana başlık altında ele alınmaktadır.
Sistem yazılımları, diğer yazılımlara çeşitli yönlerden hizmet eden ve bilgisayarın donanımı ile arabirim oluşturan yazılımlardır. Bu yazılımların en temel örneği işletim sistemleridir. İşletim sistemleri bilgisayar ile kullanıcı arasındaki iletişimi sağlayan programlar topluluğudur. İşletim sistemi çekirdek (kernel) ve kabuk (shell) olmak üzere iki ana bölümden oluşur. Windows, Linux ve MacOS yaygın işletim sistemleridir.
Uygulama yazılımları ise kullanıcıların belirli bir amaca yönelik işlemlerini gerçekleştirmek üzere programcılar tarafından geliştirilen yazılımlardır. Bu yazılımlar işletim sistemlerine uygun olarak geliştirilir. Kelime işleme programları (MS Word, Google Dokümanlar) ve grafik çizim programları (Adobe Photoshop, CorelDRAW) uygulama yazılımlarına örnek olarak gösterilebilir.