← Ünite 1
Siyasi Tarih

Ünite 1: Amerika Birleşik Devletleri’nin Kuruluşu

1507 Universalis Cosmographia Haritası
Alman haritacı Martin Waldseemüller tarafından çizilen bu haritada, Amerigo Vespucci'nin yazılarından esinlenilerek yeni keşfedilen kıtaya ilk kez resmi olarak 'America' ismi verilmiştir.
Aztek ve İnka İmparatorluklarının Yıkılışı
İspanyol fatihlerden Hernando Cortez 1519-1521 yılları arasında Meksika'daki Aztek İmparatorluğu'na son vermiş; Francisco Pizzaro ise 1531-1533 yılları arasında Peru'daki İnka İmparatorluğu'nu askeri güçle yıkmıştır.
1607 Jamestown Yerleşkesi
Londra Kumpanyası tarafından kurulan Jamestown, İngiltere'nin Kuzey Amerika'daki ilk kalıcı yerleşim yeri olmuş ve Virginia kolonisinin kurulmasına zemin hazırlamıştır.
1748 Aix-la-Chapelle Antlaşması ve Güven Kaybı
Avusturya Veraset Savaşları sonunda imzalanan bu antlaşmayla İngiltere, kolonicilerin canları pahasına Fransızlardan aldığı Louisburg Kalesi'ni Hindistan'daki çıkarları için Fransa'ya geri vermiş ve kolonilerin güvenini sarsmıştır.

Anahtar Kavramlar

Mundus NovusAmerigo Vespucci tarafından 1504 yılında yazılan ve keşfedilen toprakların Asya'nın bir parçası değil, tamamen yeni bir kıta olduğunu dünyaya ilan eden tarihi mektup/çalışmadır.
Tordesillas Antlaşması1494 yılında İspanya ve Portekiz arasında imzalanan, yeni keşfedilen toprakları hayali bir çizgiyle bu iki devletin egemenlik ve sömürge alanlarına bölen paylaşım antlaşmasıdır.
ConquistadoresAmerika kıtasına gelerek Aztek ve İnka gibi yerli imparatorlukları askeri güç kullanarak yıkan, altın ve zenginlik peşindeki İspanyol fatihlerine verilen unvandır.
New England Konfederasyonu1643 yılında İngiltere'nin ilgisizliği nedeniyle savunma önlemlerini ortaklaşa almak amacıyla dört koloninin (Massachusetts, Plymouth, Connecticut, New Haven) kurduğu ilk bölgesel birlik girişimidir.
Amerikalılık BilinciAvrupa kökenli kolonicilerin, anavatandan bağımsız olarak ortak askeri mücadeleler ve İngiltere'nin haksız uygulamaları karşısında geliştirdikleri ortak kimlik ve aidiyet duygusudur.
Temsil Olmadan Vergilendirme OlmazKolonicilerin, İngiliz Parlamentosu'nda kendilerini temsil eden milletvekilleri olmadığı sürece parlamentonun kendilerine vergi koyma hakkı olmadığını savunan temel siyasi sloganıdır.
Boston Çay Partisi16 Aralık 1773'te kolonicilerin, İngiltere'nin çay vergisi politikasına tepki olarak Mohawk Kızılderilisi kılığında Boston Limanı'ndaki İngiliz gemilerindeki çayları denize dökme eylemidir.
Sağduyu (Common Sense)Thomas Paine tarafından Ocak 1776'da yayımlanan, monarşi yönetimini sertçe eleştirerek kolonilerin bağımsız bir cumhuriyet kurması gerektiğini savunan ve halkı isyana teşvik eden 50 sayfalık broşürdür.
Kıtasal KongreOnüç İngiliz Kolonisi'nin temsilcilerinin İngiltere'ye karşı ortak politikalar belirlemek, ordu kurmak ve bağımsızlık ilan etmek üzere Philadelphia'da topladıkları kurucu meclislerdir.
Amerikan Bağımsızlık Beyannamesi4 Temmuz 1776'da kabul edilen, insanların doğal haklarını ve kolonilerin İngiltere'den tamamen bağımsız olduğunu ilan eden, Thomas Jefferson başkanlığında hazırlanan tarihi belgedir.
Monroe Doktrini1823 yılında ABD Başkanı James Monroe tarafından ilan edilen, Avrupa devletlerinin Amerika kıtasına müdahale etmemesini ve ABD'nin de Avrupa işlerine karışmamasını öngören izolasyonist dış politika ilkesidir.
FederalizmEyaletlerin kendi iç işlerinde bağımsız olduğu, ancak dış ilişkiler, savunma ve maliye gibi temel alanlarda güçlü bir merkezi hükümete bağlı olduğu Amerikan Anayasası ile somutlaşan yönetim biçimidir.

Diğer Önemli Bilgiler

1763 Paris Antlaşması

Yedi Yıl Savaşları'nı bitiren bu antlaşmayla Fransa, Mississippi'nin doğusundaki tüm topraklarını ve Kanada'yı İngiltere'ye devrederek Kuzey Amerika'daki sömürge varlığına tamamen son vermiştir.

1770 Boston Katliamı

5 Mart 1770'te Bostonlu sivillerin İngiliz askerlerine kartopu atmasıyla başlayan olayların büyümesi sonucu askerlerin ateş açmasıyla üç sivil hayatını kaybetmiş ve bu olay isyan ateşini körüklemiştir.

1777 Saratoga Muharebesi

Amerikan Kıta Ordusu'nun İngiliz ordusunu bozguna uğrattığı bu kritik askeri zafer, Fransa'nın cesaretlenerek ABD lehine savaşa girmesini ve askeri ittifak kurmasını sağlamıştır.

1781 Yorktown Muharebesi

George Washington komutasındaki Amerikan ordusu ve Fransız donanmasının ortak kuşatması sonucu İngiliz birliklerinin Virginia'da teslim olduğu ve savaşı fiilen bitiren son büyük muharebedir.

1783 Paris Antlaşması ve Bağımsızlık

3 Eylül 1783'te imzalanan bu antlaşma ile İngiltere, Amerikan kolonilerinin bağımsızlığını resmen ve hukuken tanımak zorunda kalmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Yeni Dünya ismini ilk kullanan Amerigo Vespucci, kıtaya bu ismi veren ise haritacı Martin Waldseemüller'dir; sınavda bu iki ismi karıştırmamaya dikkat edin.
  • Yedi Yıl Savaşları (1756-1763) ile Bağımsızlık Savaşı'nı bitiren antlaşmaların ikisinin de adının 'Paris Antlaşması' olduğunu unutmayın; tarihleri (1763 ve 1783) ayırt edici unsurdur.
  • ABD'yi tanıyan ilk devlet Fransa, ikinci devlet ise Hollanda'dır; bu sıralama sınavlarda sıkça kronoloji veya doğrudan bilgi sorusu olarak karşımıza çıkar.
  • Amerikan Bağımsızlık Beyannamesi'nin felsefi temelinde John Locke'un fikirleri yer alır; beyannameyi hazırlayan heyetin başkanı ise Thomas Jefferson'dır.
  • Monroe Doktrini, ABD'nin I. Dünya Savaşı'na kadar uygulayacağı 'izolasyonist' (yalnızcılık) dış politikasını simgeler; bu kavramı mutlaka iyi öğrenin.