BenlikKişinin kendi gerçeklerinin farkına varmasının örgütlenmiş biçimi, kimliği, değerleri, kapasitesi ve amaçları hakkındaki algılama bütünlüğüdür. Örneğin, kişinin kendisine 'Ben neyim?' sorusunu sorarak dürüstçe yanıt araması benlik algısını ortaya koyar.
Ayna BenlikBireyin, başkalarının kendisine karşı dışa vurduğu tutum ve değerlendirmelere dayanarak oluşturduğu kendi kendisine ilişkin yargıların toplamıdır. Birey, çevresindeki insanların tepkilerini bir ayna gibi kullanarak kendi davranışlarını şekillendirir.
Maddi Benlikİnsanın kendi bedeni, elbiseleri, ailesi, evi ve malı-mülkü gibi kendisine ait olan ve özdeşleştiği tüm maddesel nesnelerin oluşturduğu benlik yönüdür. Bu benliği ön planda olan kişiler, maddi kayıplar yaşadıklarında benliklerini de kaybetmiş hissederler.
Sosyal BenlikBaşkalarının bizim hakkımızdaki düşünceleri ve sosyal etkileşimlerimiz sonucunda oluşan, toplumsal rollerimizi ve statülerimizi temsil eden benlik yönüdür. Örneğin, bir kişinin evde baba, iş yerinde ise müdür rolünü üstlenmesi bu kapsamdadır.
Ruhsal Benlikİnsanın düşünme, hissetme ve algılama gibi içsel ve ruhi faaliyetlerinin oluşturduğu, öznel değerlendirmelere dayanan benlik yönüdür. Kişinin ahlaki üstünlük ya da aşağılık ve suçluluk duyguları bu benliğin sınırları içinde yer alır.
Benlik SaygısıBireyin elde ettiği başarıların, hayattan ve kendisinden olan isteklerine oranlanmasıyla ortaya çıkan, kendisini değerli ve mutlu hissetme derecesidir. İstekleri ile başarıları dengeli olan bireylerin benlik saygısı yüksek olur.
Psikodinamik BenlikFreud'un kuramına göre, toplumsal kurallarla bastırılmış ve bilinçaltına itilmiş hayvani dürtülerin ve yaşantıların oluşturduğu, davranışlarımıza yön veren gizli benlik yapısıdır. Bu benlik ancak hipnoz veya psikoterapi gibi özel tekniklerle açığa çıkarılabilir.
Bireysel Benlikİnsanın doğuştan getirdiği ve sonradan öğrendiği, kendisini diğer insanlardan ayıran kişisel ve özel yönlerinin oluşturduğu benliktir. Bireyin 'Ben' kelimesini kullandığında kastettiği tüm özgün nitelikleri bu kavramı tanımlar.
Kolektif BenlikBireysel benliklerin bir araya gelerek oluşturduğu, dil, din, gelenek ve örfler gibi ortak toplumsal değerlerden beslenen ve bireysel bilinçten daha güçlü olan ortak grup bilincidir. Wundt'a göre bu yapı ancak kolektif yaşamın incelenmesiyle anlaşılabilir.
Sembolik Etkileşimci Benlikİnsanların birbirleriyle sözel ya da sözel olmayan araçlarla kurdukları etkileşimler ve başkalarının rollerini üstlenmeleri yoluyla geliştirdikleri toplumsal benlik yapısıdır. Kişi, başkalarının gözünden kendisini değerlendirerek bu benliği inşa eder.
Benlik ŞemasıBireyin kendisi hakkındaki bilgileri organize ettiği, ortamsal koşullara bağlı olarak zihninde sakladığı bilişsel yapılardır. Örneğin, dürüstlük boyutunda güçlü bir şemaya sahip olan bir insan, her koşulda dürüst davranmaya özen gösterir.
Gerçek Benlik ŞemasıBireyin gelişim süreçleri sonucunda şu anda fiilen sahip olduğu, şimdiki durumunu ve gerçek özelliklerini yansıtan benlik şemasıdır. Bu şema ile ideal benlik arasındaki farkın büyümesi mutsuzluğa yol açar.
İdeal Benlik ŞemasıBireyin gelecekte gerçekte olmak ve ulaşmak istediği hedefleri, hayalleri ve standartları içeren, benlik gelişimine yön veren kılavuz şemadır. Bireyin gelecekte iyi bir iş kadını olma hayali buna örnektir.
Olması Gereken Benlik Şemasıİçinde yaşanılan toplumsal yapının, kuralların ve değerlerin bireyden ne olmasını beklediğini ifade eden, olumsuz şartlardan korunmayı amaçlayan benlik şemasıdır. Toplumsal normlara uygun bir vatandaş olma beklentisi bu şemaya dahildir.
Şartsız SevgiCarl Rogers'ın kuramında geçen, bireyin sergilediği davranışlardan bağımsız olarak, sadece insan olduğu için her koşulda sevgi ve saygıya layık görülmesi durumudur. Sağlıklı bir benlik bilincinin gelişmesi için bu sevgi ortamı şarttır.
Kimlikİnsanın kendisini belirli kriterlere dayanarak tanımlaması, sosyal statüleri gereği sahip olduğu özelliklerin bütünü ve bir yere ait olma duygusudur. Kimlik, benliğe göre daha durağan, bütünleşmiş ve süreklilik gösteren bir yapıya sahiptir.
Sosyal KimlikBireyin üyesi olduğu toplumsal gruplar (etnik köken, millet, taraftar grubu vb.) açısından kendisini tanımlaması ve anlamlandırmasıyla kazandığı grup üyeliği kimliğidir. Bu kimlik grup içi dayanışmayı ve dış gruba karşı ön yargıları etkiler.
