Ünite 1: İşletmenin Devri - Ticari İşletme Rehni

6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu

13 Ocak 2011 tarihinde TBMM'de kabul edilen, 14 Şubat 2011'de Resmi Gazete'de yayımlanan ve 1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe giren, toplam 1535 maddeden oluşan temel ticaret kanunudur.

TTK'nın Altı Kitaplık Sistematiği

Kanun sırasıyla; Ticari İşletme, Ticaret Şirketleri, Kıymetli Evrak, Taşıma İşleri, Deniz Ticareti ve Sigorta Hukuku olmak üzere altı ana kitaptan ve son hükümlerden oluşmaktadır.

Bakanlar Kurulu'nun 2007/12362 Sayılı Kararı

Esnaf işletmesi ile ticari işletme arasındaki sınırı belirleyen ve Cumhurbaşkanı tarafından yeni bir karar alınana kadar yürürlükte kalmaya devam eden sınır belirleyici karardır.

Gelir Vergisi Kanunu Madde 65

Serbest meslek faaliyetini sermayeden ziyade şahsi mesaiye ve mesleki uzmanlığa dayanan, ticari nitelikte olmayan bağımsız çalışmalar olarak tanımlayan yasal hükümdür.

Anahtar Kavramlar

Ticari İşletmeEsnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü iktisadi organizasyondur. Örneğin, büyük bir tekstil fabrikası veya zincir market bu kapsamda değerlendirilir.

TacirBir ticari işletmeyi, kısmen de olsa, kendi adına işleten gerçek veya tüzel kişidir. Ticari işletmesi bulunan ve bunu sicile tescil ettiren şahıslar tacir sıfatını kazanırlar.

Ekonomi HukukuEkonomik düzenin sağlıklı işleyişini sağlamak amacıyla devletin ticari hayata müdahale ettiği, kamu yararını gözeten ve emredici kurallardan oluşan kamu hukuku dalıdır. Rekabetin Korunması Hakkında Kanun bu alanın en somut örneğidir.

İşletme HukukuGirişimcilerin gelir sağlamak amacıyla kurdukları işletmelerde sermayedar, yönetici ve işçi arasındaki ilişkileri düzenleyen, borçlar, ticaret ve iş hukukunun ortak alanına giren disiplindir.

Subjektif SistemTicaret hukukunu sadece tacir sıfatına sahip kişilere uygulanan özel bir kurallar bütünü olarak kabul eden sistemdir. Bu sistemde bir işin ticari sayılması için mutlaka bir tacir tarafından yapılması gerekir.

Objektif SistemTicaret hukukunu kişilerin sıfatına bakılmaksızın doğrudan doğruya yapılan ticari işlemlerin hukuku olarak kabul eden sistemdir. Her kim ticari sayılan bir işlemi yaparsa bu kurallara tabi olur.

Modern SistemTicaret hukukunun merkezine ticari işletmeyi yerleştiren ve tüm ticari kavramları bu işletme üzerinden tanımlayan çağdaş sistemdir. Türk Ticaret Kanunu da bu sistemi temel almıştır.

Duran MalvarlığıTicari işletmenin faaliyetine sürekli olarak tahsis edilmiş olan taşınmazlar, makineler, motorlu nakil araçları ve demirbaşlar gibi maddi yatırım unsurlarıdır.

Dönen Malvarlığıİşletmenin kasasındaki nakit para ile hammadde, yarı mamul veya mamul mallardan oluşan ve sürekli sirkülasyon halinde olan varlıklardır.

İşletme Değeriİşletmeye bağlı müşteri çevresini de kapsayan ve işletmenin teker teker malvarlığı unsurlarının değerleri toplamını aşan, organizasyon kabiliyetinden doğan fazla değerdir.

Kiracılık HakkıTacirin faaliyet gösterdiği iş yerinde kiracı olarak bulunması durumunda sahip olduğu ve ticari işletmenin devriyle birlikte devralana geçmesi korunan hukuki haktır.

İşletme MerkeziBir ticari işletmenin idari, ticari ve hukuki işlemlerinin toplandığı, kararların alındığı ve yönetim organlarının bulunduğu resmi yerdir.

ŞubeBir ticari işletmeye bağlı olup dış ilişkilerinde kendi başına ticari işlem yapma yetkisine sahip olan, ancak iç ilişkide merkeze bağımlı çalışan alt birimdir.

Ticari İşletmenin DevriBir ticari işletmenin aktif ve pasif unsurlarıyla, yani hakları, borçları ve malvarlığı değerleriyle birlikte bir bütün olarak başka bir kişiye yazılı sözleşmeyle geçirilmesidir.

Müteselsil SorumlulukBirden çok borçlunun, borcun tamamından alacaklıya karşı birlikte ve tek başlarına sorumlu olmaları durumudur. Ticari işletmeyi devreden ve devralan eski borçlardan 2 yıl boyunca bu şekilde sorumludur.

Ticari İşlemlerde Taşınır RehniTaşınır varlıkların zilyetliğinin alacaklıya devredilmesine gerek kalmaksızın, Rehinli Taşınır Sicili'ne tescil edilerek üzerinde rehin hakkı kurulmasını sağlayan sistemdir.

Rehinli Taşınır Sicili (RTS)Ticari işlemlerde taşınır rehninin kurulması, takibi ve üçüncü kişilere karşı hüküm ifade etmesi amacıyla tutulan resmi sicildir.

İlerleme SistemiAynı taşınır varlık üzerinde birden fazla rehin kurulması halinde, öncelik sırasının sicile tescil anına ve tarihine göre belirlendiği rehin derecelendirme yöntemidir.

Sabit Derece SistemiRehin hakkının öncelik sırasının tescil anına göre değil, rehin sözleşmesinde taraflarca kararlaştırılan derece ve sıraya göre belirlendiği sistemdir.

Serbest Meslek FaaliyetiSermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye dayanan ve ticari mahiyette olmayan, şahsi sorumluluk altında kendi namına yapılan faaliyettir. Doktorluk veya avukatlık bu kapsama girer.

Nispi Ticari DavaHer iki tarafın da tacir olduğu ve uyuşmazlığın her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğduğu, Asliye Ticaret Mahkemesi'nde görülen davalardır.

Diğer Önemli Bilgiler

1447 Sayılı Ticari İşletme Rehni Kanunu

1971 yılında yürürlüğe giren ve ticari işletmelerin taşınır unsurlarının zilyetliği devredilmeden rehnedilmesine olanak tanıyan, ancak 2016 yılında mülga edilen eski kanundur.

6750 Sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu

1 Ocak 2017 tarihinde yürürlüğe giren, KOBİ'lerin ve tacirlerin finansmana erişimini kolaylaştırmak amacıyla taşınır varlıklar üzerinde zilyetliksiz rehin kurulmasını düzenleyen güncel kanundur.

Rehnin Ticaret Siciline Bildirilmesi

TİTRK Madde 5/2 uyarınca, ticari işletmenin tamamı üzerinde kurulan rehnin, rehinli taşınır siciline tescil edildikten sonra derhal ticaret siciline de bildirilmesi zorunludur.

Devredenin İki Yıllık Sorumluluk Süresi

Borçlar Kanunu Madde 202 uyarınca, ticari işletmeyi devreden tacir, devir öncesi borçlardan devralanla birlikte 2 yıl boyunca müteselsilen sorumlu kalmaya devam eder.

İcra ve İflas Kanunu Madde 44

Ticareti terk eden bir tacir hakkında, ticareti terk ettiğinin ilan edildiği tarihten itibaren en fazla bir yıl içinde alacaklıları tarafından iflas yoluyla takip yapılabilmesini öngören maddedir.

7101 Sayılı Kanun ve Konkordato

28 Şubat 2018 tarihli kanun değişikliğiyle iflasın ertelenmesi kurumu kaldırılmış, konkordato mühleti içinde borçlunun mahkeme izni olmadan işletme tesisatını devredemeyeceği hükme bağlanmıştır.

İcra ve İflas Kanunu Madde 154

Bir tacir aleyhine şubesi aracılığıyla yapılan işlemlerden dolayı iflas takibi başlatılacak olsa bile, yetkili icra dairesinin sadece muamele merkezinin bulunduğu yer dairesi olduğunu belirten kuraldır.

İş Kanunu Madde 6

Bir işyeri veya işyerinin bir bölümü devredildiğinde, devir tarihinde mevcut olan tüm iş sözleşmelerinin hak ve borçlarıyla birlikte kendiliğinden devralana geçeceğini düzenleyen emredici hükümdür.

TİTRK'da Adli Para Cezası Müeyyidesi

Rehinli varlığı zarar vermek kastıyla tahrip eden veya devrini sicile tescil ettirmeyen borçlulara, güvence altına alınan borç tutarının yarısını geçmemek üzere adli para cezası verilir.

Rehnin Terkini İçin 15 İşgünü Süre

Alacağın son bulması halinde rehin alacaklısı, alacağın sona erdiği tarihten itibaren en geç 15 işgünü içinde rehin kaydının sicilden terkini için başvurmakla yükümlüdür.

7099 Sayılı Kanun Değişikliği

15 Şubat 2018 tarihinde yapılan değişiklikle, TİTRK'da hüküm bulunmayan hallerde Türk Medeni Kanunu'nun 'taşınır' rehnine değil, 'taşınmaz' rehnine ilişkin hükümlerinin uygulanacağı kabul edilmiştir.

Sınavda Dikkat Et

Ticari işletme ile esnaf işletmesi arasındaki ayrımın Cumhurbaşkanı Kararı ile belirlendiğini unutmayın; sınavda eski 'Bakanlar Kurulu' ifadesi yerine güncel yetkili organ sorulabilir.
Ticari işletmenin devri sözleşmesinde 'yazılı şekil' geçerlilik şartıdır; tescil ise kurucu niteliktedir, tescilsiz devir hüküm doğurmaz.
Devredenin müteselsil sorumluluk süresi olan 2 yılın başlangıcına dikkat edin; muaccel borçlar için ilan/ihbar tarihi, müeccel borçlar için ise muacceliyet tarihi esas alınır.
TİTRK uyarınca rehin hakkının doğması için sadece sözleşme yetmez, mutlaka Rehinli Taşınır Sicili'ne (RTS) tescil yapılması gerekir.
TİTRK'da boşluk bulunması halinde Medeni Kanun'un 'taşınır' değil, yapılan son değişiklikle 'taşınmaz' rehnine ilişkin hükümlerinin kıyasen uygulanacağını aklınızda tutun.
Şubelerin iflas takibinin sadece işletmenin merkezinin bulunduğu yerdeki icra dairesinde yapılabileceğini, şubenin bulunduğu yerde iflas takibi yapılamayacağını unutmayın.