Ünite 5: 1946-1960 Yılları Arasında Türkiye’de Siyasi Hayat — Önemli Kavramlar
Tek Parti Sistemi
1923-1946 yılları arasında Cumhuriyet Halk Partisinin devlet, toplum ve siyaset üzerindeki mutlak kontrolüne dayanan, inkılapların yerleşmesi için muhalif partilerin tasfiye edildiği yönetim anlayışıdır.
Dörtlü Takrir
7 Haziran 1945'te Celal Bayar, Adnan Menderes, Refik Koraltan ve Fuat Köprülü tarafından CHP Meclis Grubu'na sunulan; meclis denetiminin artırılmasını ve demokratik özgürlüklerin genişletilmesini talep eden tarihi önergedir.
Hürriyet Misakı
7 Ocak 1947'de toplanan Demokrat Parti Birinci Olağan Kongresi'nde kabul edilen; antidemokratik yasaların kaldırılmasını ve seçim güvenliğinin sağlanmasını talep eden bildirgedir.
12 Temmuz Beyannamesi
1947'de Cumhurbaşkanı İsmet İnönü tarafından yayımlanan, iktidar ile muhalefet arasındaki gerginliği yumuşatmayı amaçlayan ve çok partili hayata geçişi kesin olarak tescilleyen belgedir.
Millî Teminat Andı
Demokrat Partinin İkinci Olağan Büyük Kongresi'nde kabul edilen ve Hürriyet Misakı'nda yer alan demokratik hak ve talepleri yeniden teyit eden taahhüt belgesidir.
Açık Oy, Gizli Tasnif
1946 genel seçimlerinde uygulanan, seçmenlerin oylarını herkesin gözü önünde kullandığı ancak sayımın gizli kapılar ardında yapıldığı, seçim güvenliğini zedeleyen usuldür.
Gizli Oy, Açık Sayım
İlk kez 1950 genel seçimlerinde uygulanan, seçmenin oyunu gizli kabinde kullandığı ve oyların herkesin gözü önünde sayıldığı adil ve demokratik seçim yöntemidir.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Haksız İktisap Kanunu
14 Aralık 1953'te çıkarılan ve CHP'nin tek parti döneminde devlet imkânlarıyla edindiği tüm mal varlıklarının haksız kazanç sayılarak hazineye devredilmesini sağlayan kanundur.
Millî Muhalefet Cephesi
1957 seçimlerinin ardından CHP lideri İsmet İnönü önderliğinde, DP iktidarına karşı geniş tabanlı bir muhalefet bloku oluşturmak amacıyla başlatılan ittifak girişimidir.
Vatan Cephesi
DP iktidarının, muhalefetin birleşme hamlelerine karşı halkı kendi yanında toplamak amacıyla kurduğu ve üyelerinin isimlerini her gün radyodan okuttuğu siyasi kutuplaşma teşkilatıdır.
Tahkikat Komisyonu
27 Nisan 1960'ta DP'li milletvekillerinden oluşan, CHP'nin eylemlerini ve muhalif basını soruşturmak üzere olağanüstü yetkilerle donatılmış 15 kişilik meclis komisyonudur.
555K Parolası
5. ayın 5'inde saat 5'te Kızılay'da anlamına gelen, Ankara'da üniversite öğrencilerinin DP iktidarına karşı düzenlediği büyük protesto mitinginin şifreli adıdır.
Bağdat Paktı
24 Şubat 1955'te Türkiye ve Irak arasında kurulan, daha sonra İngiltere, İran ve Pakistan'ın da katıldığı, Ortadoğu'da Sovyet yayılmacılığını engellemeyi amaçlayan savunma örgütüdür.
Eisenhower Doktrini
9 Mart 1957'de ABD Kongresi'nde kabul edilen, Ortadoğu'da Sovyet nüfuzunu engellemek amacıyla bölge ülkelerine askeri ve mali yardım yapılmasını öngören doktrindir.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Devalüasyon
3 Ağustos 1958 istikrar kararları çerçevesinde, Türk lirasının yabancı para birimleri (özellikle ABD doları) karşısındaki değerinin resmi olarak düşürülmesi işlemidir.
Millî Birlik Komitesi
27 Mayıs 1960 askeri darbesini gerçekleştiren ve darbe sonrasında ülke yönetimini üstlenen 37 subaydan oluşan askeri kuruldur.