Hayvanların davranışlarını, bu davranışların amaçlarını, nedenlerini ve evrimsel kökenlerini hem laboratuvar hem de doğal yaşam alanlarında inceleyen biyoloji ve psikoloji kökenli bilim dalıdır.

Hayvan davranışlarını bilimsel metodolojiler kullanarak gözlemleyen, analiz eden ve bu davranışların arkasındaki fizyolojik, genetik ve evrimsel nedenleri araştıran bilim insanıdır.

Yabani hayvan popülasyonlarının insan kontrolü altında yetiştirilmesi, beslenmesi ve üretilmesi sürecinde, doğal seçilim baskısından kurtularak genetik ve morfolojik değişimlere uğramasıdır.

Beyinde duyguların, motivasyonun, öğrenmenin ve hafızanın yönetiminden sorumlu olan, amigdala ve hipokampus gibi önemli yapıları barındıran nöral ağ sistemidir.

Limbik sistemin bir parçası olan ve hayvanlarda hayatta kalmak için kritik öneme sahip korku, öfke, saldırganlık ve sinme gibi temel duygusal tepkileri yöneten beyin çekirdeğidir.

Aynı türün bireyleri arasında sosyal, cinsel, bölgesel veya alarm amaçlı iletişimi sağlamak üzere vücut dışına salgılanan kimyasal haberci maddelerdir.

Hayvanların burun boşluğunda yer alan, havada veya salgılarda bulunan feromon moleküllerini algılayarak doğrudan beyindeki koku merkezine ileten özel duyu organıdır.

Belirli bir genin işlevinin laboratuvar ortamında yapay olarak devre dışı bırakılmasıyla, o genin organizmadaki ve davranışlardaki rolünü anlamayı sağlayan genetik yöntemdir.

Çevresel uyarılara karşı organizmanın gösterdiği, irade dışı, son derece hızlı, değişmez ve kalıtsal olan en basit motor veya salgısal yanıttır.

Bir canlının doğuştan sahip olduğu, öğrenme süreci gerektirmeden türün tüm sağlıklı üyelerinde aynı şekilde ortaya çıkan karmaşık ve kalıtsal davranış kalıplarıdır.

Canlıya zarar vermeyen veya fayda sağlamayan bir uyaranın tekrarlanması sonucunda, canlının bu uyarana karşı verdiği tepkinin zamanla azalması ve yok olmasıdır.

Canlının maruz kaldığı şiddetli veya rahatsız edici bir uyaran sonrasında, çevredeki diğer normal uyaranlara karşı gösterdiği tepkinin şiddetinin artması durumudur.

Doğal bir refleks tepkisini tetikleyen koşulsuz bir uyarıcı ile nötr bir uyarıcının eşleştirilmesi sonucu, nötr uyarıcının tek başına refleks tepkisini tetikler hale gelmesidir.

Canlının kendi sergilediği bir davranışın ardından gelen ödül (pekiştireç) veya ceza sonucuna göre o davranışı tekrarlama sıklığını değiştirmesidir.

Koşullu refleks sürecinde, koşullu uyarıcının (örneğin zil) uzun süre koşulsuz uyarıcı (örneğin et) olmadan tek başına verilmesi sonucu koşullu tepkinin (salya) ortadan kalkmasıdır.

Özellikle yeni doğan veya yumurtadan çıkan yavruların, yaşamlarının ilk kritik döneminde gördükleri hareketli ilk nesneye (genellikle anneye) güçlü bir sosyal bağ ile bağlanmasıdır.

Canlının karşılaştığı yeni bir problemi çözerken, deneme-yanılma yapmadan önce zihinsel olarak durumu analiz edip aniden çözüm üretmesini sağlayan bilişsel öğrenme tipidir.

Belirli bir ödül veya pekiştireç olmadan gerçekleşen, canlının farkında olmadan bilgiyi hafızaya kaydettiği ve bu bilgiyi ancak bir motivasyon (ödül) ortaya çıktığında kullandığı öğrenmedir.

Sosyal hiyerarşiye sahip hayvan gruplarında en üst sırada yer alan, kaynaklara erişimde önceliği olan ve grubu yönlendirip koruyan lider erkek veya dişi bireydir.

Değişen dış çevre koşullarına rağmen, organizmanın iç ortamındaki fizyolojik değerleri (sıcaklık, pH, glikoz düzeyi vb.) dinamik bir dengede tutma yeteneğidir.

Hayvanların gün ışığına bağlı olarak gündüz saatlerinde aktif olması, gece ise dinlenmeye çekilmesi durumudur. Sığırlar bu ritme uygun olarak gün boyunca otlama, ruminasyon ve dinlenme periyotlarını sırayla gerçekleştirirler.

Ruminant hayvanların yem alımından sonra dinlenirken rumendeki yarı sindirilmiş besinleri tekrar ağıza getirip, çiğneyip yeniden yutması işlemidir. Sığırlar günün üçte birini bu faaliyete ayırırlar.

Sığır ve koyun gibi ruminantların üst çenesinde kesici dişler yerine bulunan sert, dişsiz damak yapısıdır. Hayvanlar otları alt kesici dişleri ile bu ped arasına sıkıştırarak koparırlar.

Ruminantların otlandıkları geniş meraların harita benzeri konumunu, besin değerini ve miktarını son 20 gün boyunca hatırlamalarını sağlayan hafıza türüdür.

Hayvanların son 8 saat içerisinde otlandıkları spesifik bölgeleri ve o anki besin durumunu hatırlamada kullandıkları hızlı bellek sistemidir.

Sürü içerisindeki en dominant, lider konumdaki hayvandır. Ortak kullanım alanlarında yem yeme, su içme ve dinlenme yeri seçiminde her zaman ilk önceliğe sahiptir.

Sosyal hiyerarşide liderin altında yer alan, itaatkar hayvanlardır. Lider veya üstün ineklerle karşılaştıklarında başlarını aşağıda tutarak saygılarını gösterirler.

Hayvanların değişen çevre şartlarına ve yeni durumlara uyum sağlama, davranışlarını esnetebilme yeteneğidir. Sosyal izolasyonda büyüyen buzağılarda bu yetenek zayıf kalır.

Hayvanların yaşam alanlarında sürekli mevcut olan, onları rahatsız etmeyen tondaki arka plan sesleridir. Ahırda sürekli çalan hafif bir müzik, ani gürültülerin hayvanı ürkütmesini engeller.

Hayvanın başını çevirmeden çevresini çok geniş bir açıyla görebilmesidir. İneklerde bu açı yaklaşık 160 derece iken, koyunlarda 330-360 dereceye kadar ulaşır.

Hayvanların kendi türdaşlarıyla iletişim kurmak, özellikle üreme döneminde kızgınlık durumunu bildirmek için vücut dışına salgıladıkları kimyasal maddelerdir.

Dişi hayvanlarda bir kızgınlık döneminin başlangıcından bir sonraki kızgınlığın başlangıcına kadar geçen süredir. İneklerde bu döngü ortalama 21 gündür.

Östrüs (kızgınlık) dönemindeki ineklerin vulvasından gelen, yumurta akı kıvamındaki şeffaf, yapışkan ve akışkan mukus salgısıdır.

Erkek hayvanların (boğa, koç, teke) kızgın dişi idrarını kokladıktan sonra başlarını yukarı uzatıp, ağızlarını açarak üst dudaklarını yukarı doğru kıvırması hareketidir.

Doğumdan sonraki ilk birkaç saati kapsayan, anne ile yavru arasındaki psikolojik ve kokusal bağın kurulduğu en kritik zaman dilimidir.

Yılın sadece belirli mevsimlerinde (genellikle günlerin kısaldığı sonbahar aylarında) düzenli olarak ardışık östrüs döngüleri gösteren hayvan grubudur. Koyun ve keçiler bu gruptadır.

Dişi hayvanın östrüs hormonlarının etkisiyle erkeği kabul etmeye hazır olduğunu gösteren, çiftleşme isteği duyduğu fizyolojik dönemdir.

Hayvanların idrar yapma (ürinasyon) ve dışkılama (defekasyon) faaliyetlerini gerçekleştirirken sergiledikleri duruş ve sıklık modelleridir.

Bir olgun aygır, birkaç olgun kısrak ve onların genç yavrularından oluşan, atların doğadaki en kararlı ve temel sosyal aile birimidir.

Kendi kısrak sürüsü bulunmayan, genellikle natal gruptan kovulmuş genç erkek atların bir araya gelerek oluşturduğu sosyal erkek topluluğudur.

Bir tayın içine doğduğu, annesinin ve harem aygırının bulunduğu, yaşamının ilk 1-3 yılını oyun oynayarak geçirdiği doğum grubudur.

Hayvanın üst dudağını yukarı kıvırarak burun deliklerini kapatması ve kokuyu vomeronasal organa yönlendirerek feromonları analiz etmesini sağlayan duyusal tepkidir.

At ve domuz gibi hayvanların burun boşluğunun tabanında yer alan, feromonları ve kimyasal sinyalleri algılayan özel koku alma organıdır.

Atların gözünde bulunan, ışığı bir ayna gibi geri yansıtarak az miktardaki ışığın çift kez kullanılmasını ve mükemmel gece görüşünü sağlayan hücre tabakasıdır.

Atların gün boyu az az ve sürekli olarak beslenme alışkanlığını ve bu duruma uyum sağlamış sindirim sistemi yapısını ifade eden terimdir.

Atların dişlerini sabit bir nesneye dayayarak veya havadan destek alarak yutkunma yoluyla midelerine hava çekmesi şeklinde görülen oral stereotipik davranıştır.

Atların kapalı barınaklarda yaşadığı stres nedeniyle sergilediği sallanma, ahırda sürekli gezinme ve duvara vurma gibi tekrarlayıcı anormal hareketlerdir.

Yaban domuzlarında görülen, bir veya birkaç dişi domuz ile onların yavrularından oluşan ve en yaşlı/dominant dişi tarafından yönetilen sosyal yapıdır.

Domuzların güçlü ve hassas burun disklerini kullanarak toprağı kazması, taşları çevirmesi ve toprak altındaki kök, tohum ve solucanlara ulaşmasını sağlayan beslenme hareketidir.

Domuzların ter bezlerinin yetersizliği nedeniyle sıcakta çamurda yuvarlanarak, soğukta ise birbirlerine sokularak vücut ısılarını dengeleme çabasıdır.

Kısrakların yılın belirli bir döneminde (özellikle günlerin uzadığı ilkbahar ve yaz aylarında) düzenli aralıklarla tekrarlayan kızgınlık siklusları göstermesidir.

Kısraklarda doğumu takip eden 6-10. günler arasında ortaya çıkan, aşım yapılması durumunda tekrar gebelik şekillenebilen ilk erken kızgınlık dönemidir.

Birçok memelide görülen doğum sonrasında plasentayı yeme davranışıdır; bu davranış atlarda doğal olarak görülmez.

Atlarda başı nedensizce aşağı yukarı sallama gibi, ortada herhangi bir dış uyaran veya parazit yokken sergilenen boşta kalma ve anormal deşarj davranışıdır.

Erkek domuzların ön ayaklarında bulunan ve salgılarıyla çevreye dominantlık ve üreme durumuyla ilgili kimyasal işaretler bırakmasını sağlayan bezlerdir.

Erkek domuzun idrarıyla karışarak dişi domuzların idrar kokularını örtmede ve üreme sinyali yaymada kullandığı prepusyum bölgesi salgısıdır.

Domuzların retinalarında sadece mavi ve yeşil dalga boylarına duyarlı iki tip koni hücresi bulundurması nedeniyle sınırlı renk görme kapasitesine sahip olması durumudur.

Anne domuzun emzirme seansının başladığını yavrularına bildirmek ve süt indirme refleksini uyarmak için çıkardığı ritmik, derin seslerdir.

Sütten erken kesilen genç domuzlarda görülen, ağıl arkadaşlarının karın bölgesine burunla sürekli masaj yapma ve itme şeklinde ortaya çıkan anormal davranıştır.

Kalabalık ve sıkıcı barınak koşullarında tutulan domuzların, diğer domuzların kuyruklarını kemirerek kanatması ve ciddi yaralanmalara yol açmasıyla karakterize stereotipidir.

Doğumdan itibaren ilk iki haftayı kapsayan, yavruların gözleri ve kulakları kapalı olarak tamamen anne bakımına ve refleksif davranışlara bağımlı olduğu gelişim evresidir.

Yavruların doğumdan hemen sonra sıcak nesnelere, yani annelerine ve kardeşlerine doğru yönelerek sürünmelerini sağlayan hayati bir reflekstir.

Yavru köpeklerin yaşamının ilk 4 gününde, kedilerde ise doğumdan büyüme çağına kadar ensesinden kaldırıldıklarında omur, kuyruk ve ayaklarını içe doğru bükerek verdikleri tepkidir.

Köpek yavrularında 5-18. günlerde görülen, enseden tutulup kaldırıldıklarında vücutlarını dışa doğru gererek verdikleri refleks tepkisidir.

Kedi ve köpeklerde 3-12. haftalar arasında gerçekleşen, yavruların kendi türdaşları ve insanlarla sosyal ilişkiler kurmayı öğrendiği en kritik gelişim dönemidir.

Ethmoidal kemik üzerinde bulunan, koku duyusunun algılanmasından sorumlu olan ve kedi ile köpeklerde insana göre çok daha geniş bir yüzey alanına sahip olan duysal nöron içeren bölgedir.

Kedi ve köpeklerin gözlerinde retinanın arkasında bulunan, ışığı yansıtan hücre tabakasıdır; bu tabaka hayvanların gece görüşünü mükemmelleştirir ve gözlerinin parlamasını sağlar.

Gözlerin üstü, yanaklar, ağız ve burun çevresinde bulunan, normal kıllardan daha uzun ve sert olan, havadaki titreşimleri algılayarak karanlıkta yön bulmaya yardımcı olan bıyıklardır.

Dişi kedilerde yumurtlamanın kendiliğinden değil, sadece çiftleşme veya çiftleşme yerine geçen vajinal-servikal uyarımlar sonucunda tetiklenmesi durumudur.

Östrustaki dişi kedinin çiftleşmeye hazır olduğunu göstermek için çömelip, kuyruğunu yana çekerek pelvis bölgesini yukarı kaldırdığı karakteristik vücut pozisyonudur.

Köpeklerde çiftleşme sırasında penisteki bulbus glandisin şişmesi ve vajinal kasların kasılmasıyla dişi ve erkeğin 10-30 dakika boyunca birbirine kilitli kalması durumudur.

Zayıf konumdaki bir köpeğin, baskın bir köpeğin tehdidi karşısında kavgayı önlemek amacıyla sırt üstü yere yatıp göz temasından kaçınarak sergilediği teslimiyet davranışıdır.

Hayvanlar arasında liderlik mücadelesi, anlaşmazlık veya tehdit durumlarında ortaya çıkan, saldırı, savunma ve kaçma gibi zıtlık içeren davranış modellerinin tümüdür.

Hayvanların vücutlarındaki özel bezlerden salgılanan, aynı türün diğer üyeleri tarafından algılanarak sosyal, bölgesel veya cinsel mesajlar ileten kimyasal kokulardır.

Kedilerin feromonları Vomero-Nazal (Jacobson) organına iletmek amacıyla ağızlarını hafifçe açıp üst dudaklarını yukarı doğru kıvırarak sergiledikleri karakteristik koklama hareketidir.

Depremlerin ve yer kabuğu hareketlerinin oluşmasında etkili olan, kaynağını yerin derinliklerinden alan içsel kuvvetlerdir. Büyük volkan ve yanardağ patlamaları bu gücün en önemli örneklerindendir.

Deprem anında merkez üssünden yayılan ve yıkıcı olan S dalgasından yaklaşık 1,7 kat daha hızlı ilerleyen ilk boyuna sismik dalgadır. İnsanlar tarafından hissedilmesi çok zordur ancak hassas hayvanlar bu dalgayı saniyeler öncesinden algılayabilir.

P dalgasından sonra gelen, daha yavaş ilerleyen ancak yeryüzünde asıl yıkıcı ve sarsıcı etkiyi yaratan enine deprem dalgasıdır. İnsanlar depremi genellikle bu dalganın ulaşmasıyla fark ederler.

Kuvars gibi belirli minerallerin ve kristallerin üzerlerine mekanik bir basınç veya stres uygulandığında elektriksel voltaj üretmesi olayıdır. Deprem öncesi kayaçların sıkışmasıyla bu etki sayesinde elektrik alanları oluşur.

Deprem öncesinde havaya salınan pozitif iyonların etkisiyle canlıların kan dolaşımındaki serotonin miktarının aşırı artması sonucu şekillenen tablodur. Hayvanlarda ajitasyon, hiperaktivite ve huzursuzluğa yol açar.

Fay hatlarındaki hareketler sırasında ortaya çıkan sinyallerin iyonosfere aktarılması ve burada oluşan dalgalanmaların yeryüzüne 20-20.000 Hz frekansında ses ve titreşim dalgaları olarak geri dönmesi sürecidir.

Deprem öncesinde yer kabuğundaki mikro çatlakların ve kayaçların parçalanması sonucu yeryüzüne sızan, radyoaktif ve iyonize edici özelliği olan, hayvanlar tarafından koku veya solunum yoluyla algılanabilen gazdır.

İnsan kulağının işitemeyeceği kadar yüksek frekanstaki (20.000 Hz ve üzeri) ses dalgalarıdır. Köpekler, kediler ve yarasalar bu yüksek frekanslı sismik sesleri kolayca duyabilirler.

İnsan kulağının algılayamayacağı kadar düşük frekanstaki (20 Hz ve altı) ses dalgalarıdır. Deprem öncesinde fay hatlarında oluşan bu sesleri bazı kuşlar ve büyük memeliler algılayabilir.

Deprem öncesinde aletsel ölçümler dışında doğada çıplak gözle fark edilebilen sıra dışı hayvan davranışları, deprem ışıkları, deprem bulutları ve yer altı sularındaki değişimler gibi belirgin düzensizliklerdir.

Yer altında depremin başladığı odak noktasının (hiposantr) tam üzerinde, yeryüzünde deprem dalgalarının en kısa sürede ulaştığı ve hasarın genellikle en yoğun olduğu bölgedir.

Yer kabuğunun derinliklerinde deprem enerjisinin ilk olarak açığa çıktığı, kırılmanın ve sismik dalgaların başladığı geometrik merkez noktasıdır.

Dünyanın kendi ekseni etrafındaki 24 saatlik dönüşüyle uyumlu olan, canlıların biyolojik saatini ve günlük uyku-uyanıklık döngüsünü kontrol eden fizyolojik süreçtir.

Deprem tahmini araştırmalarında, teknolojik cihazların henüz yetersiz kaldığı kısa vadeli öncü sinyalleri yüksek duyusal kapasiteleriyle algılayabilen hayvanları tanımlamak için kullanılan bilimsel terimdir.

Deprem öncesinde yer kabuğunda biriken elektromanyetik enerjinin atmosferin üst katmanı olan iyonosfere kadar ulaşarak burada yarattığı elektriksel dalgalanmalar ve değişimlerdir.

Tektonik plakaların sıkışması sonucu deprem öncesinde yeryüzünde meydana gelen milimetrik veya santimetrik düzeydeki yükselme, eğilme, bükülme ve çatlama gibi fiziksel şekil değişiklikleridir.

Deprem gibi büyük olaylar meydana geldikten sonra geçmişe dönük olarak tanık ifadelerinin, anıların ve gözlemlerin toplanıp analiz edilmesi esasına dayanan araştırma yöntemidir.

Bilimsel araştırmalarda, deneylerde ve testlerde kullanılmak üzere laboratuvar veya özel çiftliklerde yetiştirilen canlı objelerdir. Tek hücreli organizmalardan omurgalılara kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.

Yapay ortamlar olan kafeslerde doğan, bu ortamlarda deney ve testlerde kullanıldıktan sonra yine burada yaşamları sonlanan fare, sıçan, kobay, hamster ve tavşan gibi kemirgen ve küçük memeli hayvanlardır.

Hayvanların fizyolojik parametrelerinin normal sınırlarda olduğu, stres, acı, ağrı ve korku semptomları göstermedikleri en uygun yaşam ve sağlık durumudur.

Hayvanların, özellikle kemirgenlerin, çevrelerinde karşılaştıkları tanımadıkları yeni nesnelere, yemlere ve yabancı besin maddelerine karşı gösterdikleri tedirginlik, ürkeklik ve yenilik korkusudur.

Canlının çevre sıcaklığındaki değişimlere karşı kendi iç vücut ısısını belirli ve dengeli sınırlar içinde tutmasını sağlayan fizyolojik ısı düzenleme mekanizmasıdır.

Hayvanların kendi dışkılarını geri yemesi davranışıdır. Kemirgenler ve tavşanlar bu yolla kör bağırsakta mikrobiyel sindirimle sentezlenen B grubu vitaminlerini ve proteinleri tekrar vücutlarına alırlar.

Aynı türün üyeleri arasında sosyal ilişkileri, hiyerarşiyi, üreme döngülerini, stres aktarımını ve anne-yavru iletişimini düzenleyen vücut dışına salgılanan kimyasal mesajcı maddelerdir.

Yıl boyunca veya belirli üreme sezonlarında birbirini takip eden birden fazla kızgınlık (östrus) döngüsü gösterme durumudur; dişi fareler ve sıçanlar bu özelliği taşırlar.

Dişi hayvanlarda hormonal yetersizlik, mevsimsel etkiler veya ortamda erkek bireyin bulunmaması gibi nedenlerle kızgınlık döngüsünün durması ve sessiz dönemde kalınmasıdır.

Düşük nem oranı (%45'in altı) olan ortamlarda barındırılan genç sıçanların kuyruklarında halka şeklinde yerel büzülmeler, dolaşım bozuklukları ve nekrozlarla karakterize hastalıktır.

Sıçanlarda ve farelerde çiftleşmeyi (kopulasyonu) takip eden 12-24 saat boyunca vajina girişinde veya kafes tabanında görülebilen, çiftleşmenin gerçekleştiğini kanıtlayan pıhtılaşmış salgı tıkacıdır.

Tavşanların kanında bulunan nötrofil akyuvar hücrelerinin, sitoplazmalarında eozinofilik granüller taşıması nedeniyle verilen özel histolojik isimdir.

Tavşanların kanında yaklaşık %30 oranında bulunan ve atropin etken maddesini hızla parçalayarak tavşanların atropine karşı tepki göstermesini engelleyen özel bir enzimdir.

Dişi hayvanda çiftleşme uyarısı olmaksızın, hormonal döngünün doğal bir sonucu olarak yumurtalıklardan kendiliğinden yumurta salınması olayıdır.

Suriye hamsteri gibi bazı canlıların düşük ortam sıcaklığı ve kısa gün uzunluğunda vücut sıcaklıklarını, kalp ve solunum ritimlerini minimuma indirerek girdikleri derin uyku ve metabolik yavaşlama durumudur.

Hayvanlarda kendi türünden bireyleri veya yavrularını yeme davranışıdır; hamsterlerde özellikle ilk doğumunu yapan stresli annelerde yavruları yeme şeklinde görülür.

Göçmen kuşlarda göç öncesinde hormonal uyarılarla tetiklenen, uçuş için gerekli yağ depolarını oluşturmak amacıyla normalden %40 daha fazla besin tüketme durumudur.

Dış ortam sıcaklığındaki değişimlere rağmen, içsel enerji metabolizmasını ayarlayarak vücut sıcaklığını sabit tutabilen sıcakkanlı hayvanlardır. At, sığır, köpek ve kuşlar bu gruba örnek gösterilebilir.

Vücut sıcaklıklarını koruma mekanizmaları gelişmemiş olan ve iç sıcaklıkları doğrudan dış ortam sıcaklığına göre değişen soğukkanlı hayvanlardır. Balıklar, amfibiler ve sürüngenler bu gruba dâhildir.

Vücut yüzeyi ile çevreleyen hava veya su arasındaki sıcaklık farkından dolayı gerçekleşen, akışkan hareketine dayalı ısı transferidir. Rüzgarlı havada hayvanın daha hızlı ısı kaybetmesi konveksiyona örnektir.

Vücudun doğrudan temas ettiği katı veya sıvı maddelerle gerçekleştirdiği moleküler düzeydeki ısı alışverişidir. Soğuk suya giren bir köpeğin doğrudan suya ısı kaybetmesi bu mekanizmayla açıklanır.

Sıcakkanlı hayvanların vücut yüzeyinden fotonlar hâlinde çevreye yaydığı elektromanyetik enerji yoluyla gerçekleşen ısı kaybıdır. Gece avlanan bazı yırtıcılar bu radyasyon enerjisini algılayarak avlarının yerini tespit eder.

Suyun gaz fazına geçmesi (buharlaşması) esnasında vücuttan ısı çekmesi esasına dayanan serinleme mekanizmasıdır. Sıcak havalarda solunum yollarından ve deriden suyun buharlaştırılması en etkili ısı kaybı yöntemidir.

Sıcak stresine karşı hayvanların solunum frekansını aşırı derecede artırıp solunum hacmini azaltarak gerçekleştirdikleri hızlı ve yüzeysel soluma davranışıdır. Köpeklerde ve kuşlarda serinlemek için yaygın olarak kullanılır.

Uç ekstremitelerde birbirine zıt yönde akan arter ve ven damarlarının yakın seyretmesi sayesinde, sıcak arter kanının ısısını soğuk ven kanına aktararak vücut merkezindeki ısıyı koruma mekanizmasıdır.

Kas aktivitesi olmaksızın, epinefrin, norepinefrin ve tiroksin hormonlarının etkisiyle kahverengi yağ dokusunda lipidlerin oksitlenmesi yoluyla gerçekleştirilen kimyasal ısı üretimidir.

Soğuk veya sıcak gibi çevresel bir strese karşı laboratuvar veya kısa süreli doğal koşullarda (ilk birkaç hafta) geliştirilen geçici fizyolojik uyum sürecidir.

Doğal iklim koşullarında uzun süre yaşayan hayvanların, kürk izolasyonunu artırma veya kritik sıcaklık eşiklerini düşürme yoluyla çevreye gösterdikleri uzun süreli uyumdur.

Sıcakkanlı hayvanlarda vücut sıcaklığının fizyolojik sınırların altına düşmesiyle karakterize, titremenin azalması, kalp ritminin bozulması ve tedavi edilmezse ölümle sonuçlanan tablodur.

Vücut sıcaklığının kontrolsüz şekilde yükselmesiyle metabolik hızın aşırı artması, dehidrasyon, hipovolemi ve organ yetmezliğine yol açan patolojik durumdur.

Pirojenlerin etkisiyle hipotalamustaki termoregülasyon merkezinin ayar noktasının yukarıya çekilmesi sonucu oluşan, vücudun mikroplarla savaşmak için geliştirdiği kontrollü sıcaklık artışıdır.

Yem ve su kaynaklarının yetersiz olduğu dönemlerde enerji tasarrufu sağlamak amacıyla metabolik hızın ve vücut sıcaklığının geçici olarak düşürüldüğü kısa süreli inaktiflik durumudur.

Kurak ve aşırı sıcak iklimlerde yaşayan hayvanların su kaybını ve yüksek sıcaklığın etkilerini azaltmak amacıyla girdikleri uzun süreli uyuşukluk ve uyku dönemidir.

Beyin sapı ve orta beyinde yer alan, duyu organlarından gelen uyarıları kortekse ileterek bilincin, uyanıklığın ve dikkatin sürdürülmesini sağlayan nöronal ağ sistemidir.

Epifiz bezinden karanlıkta salgılanan, hipotalamusu etkileyerek sirkadiyen ritmi (biyolojik saati), uyku-uyanıklık döngüsünü ve mevsimsel üreme faaliyetlerini düzenleyen hormondur.

Parasempatik sinir sisteminin aktif olduğu, kalp atımının ve kan basıncının düştüğü, kasların gevşediği ancak hareketin mümkün olduğu, vücudun dinlendiği sessiz uyku formudur.

EEG'de uyanıklık benzeri hızlı dalgaların görüldüğü, sempatik aktivitenin arttığı, hızlı göz hareketlerinin ve rüyaların şekillendiği, ancak iskelet kaslarının tamamen felç (atoni) olduğu uyku evresidir.

Canlı organizmanın dış ve iç ortamdaki değişimlere rağmen kendi iç ortamını kararlı, dengeli ve değişmez tutma çabasıdır. Bu dengenin korunamaması durumunda fizyolojik işlevler bozulur ve hastalıklar şekillenir.

Vücudun içinden ya da dışından kaynaklanan ve canlının homeostasisini tehdit eden etkilere karşı oluşan genel biyolojik savunma mekanizmasıdır. Anatomik, fizyolojik ve davranışsal değişikliklerle karakterizedir.

Stresörün merkezi sinir sistemi tarafından bir tehdit olarak algılandığı ve sempatik sinir sisteminin anında aktive olduğu ilk aşamadır. Canlıda 'savaş ya da kaç' tepkisinin ortaya çıkmasına neden olur.

Stres etkeninin ortadan kalkmadığı durumlarda, organizmanın bu etkenle başa çıkabilmek için tüm biyolojik kaynaklarını seferber ederek direndiği pasif savunma evresidir. Bu evrede canlının diğer hastalıklara karşı direnci azalır.

Stres etkeninin çok uzun sürmesi veya çok şiddetli olması durumunda, vücudun savunma mekanizmalarının ve enerji depolarının tükenmesiyle karakterize son evredir. Genellikle adrenal yetersizlik ve ölümle sonuçlanır.

Stres süresince organizmanın homeostasisi yeniden sağlamak ve stresörle mücadele etmek için harcadığı enerji ve biyolojik kaynaklardaki değişimlerin toplamıdır. Maliyet yüksek olduğunda büyüme ve üreme gibi işlevler durdurulur.

Adrenal korteksten salgılanan, glikoneojenezi uyararak kan şekerini yükselten ve stres durumlarında organizmanın direnme gücünü artıran en önemli glikokortikoit hormondur. Uzun süreli yüksekliği bağışıklık sistemini baskılar.

Adrenal medulladan ve sempatik sinir uçlarından salgılanan epinefrin ve norepinefrin hormonlarının genel adıdır. Stres anında kalp atımını, kan basıncını ve metabolizma hızını saniyeler içinde artırırlar.

Dünyanın kendi ekseni etrafındaki 24 saatlik dönüşüyle uyumlu olarak canlılarda gerçekleşen biyolojik, hormonal ve davranışsal ritimdir. ACTH ve kortizol hormonları gün içinde bu ritme bağlı olarak dalgalanma gösterir.

Stresör varlığında hipotalamustan çıkan sinyallerle sempatik sinir sisteminin çok büyük bir bölümünün aynı anda ve yüksek şiddette aktive olması durumudur. Vücudun fiziksel gücünü anında en üst düzeye çıkarır.

Hayvanın vücut sıcaklığını korumak için ekstra enerji harcamak zorunda kalmadığı, ısı üretimi ile ısı kaybının dengede olduğu en uygun çevre sıcaklığı aralığıdır. Süt sığırları için bu aralık 5-25 °C'dir.

Stres altındaki hayvanların gerginliği azaltmak amacıyla sergilediği, görünürde belirgin bir amacı olmayan, sürekli tekrarlanan anormal davranış kalıplarıdır. Kendine zarar verme veya cansız objeleri yalama buna örnektir.

Bir hormonun doğrudan bir fizyolojik etki oluşturmamasına rağmen, başka bir hormonun hedef dokudaki etkisini ve gücünü kolaylaştırması, ona yardımcı olması durumudur. Kortizolün katekolaminlerin etkisini artırması bu duruma örnektir.

Hayvanın hem fiziksel hem de duygusal bakımdan iyi olma durumudur. İlk kez 1965 yılında Brambell Komitesi tarafından resmi olarak tanımlanmıştır.

1600'lü yıllardan itibaren Avrupa'da ortaya çıkan, bilim insanlarının hayvanlar üzerinde canlı kesim ve deneyler yapmasına karşı mücadele eden sivil topluluklardır.

Brambell Komisyonu (1965) tarafından belirlenen; hayvanların açlık-susuzluktan, rahatsızlıktan, acı-hastalık-yaralanmadan, korku-stresten uzak olması ve doğal davranışlarını sergileyebilmesini içeren kurallar bütünüdür.

Kötü refah koşullarında yaşayan hayvanların geliştirdiği, tekrarlanan ve belirgin bir amacı olmayan anormal davranış kalıplarıdır. Örneğin tek başına kafeste tutulan bir ratın sürekli volta atması.

Akut stres ve fiziksel travma anında hücre parçalanması neticesinde kanda miktarı artan, kısa süreli refah sorunlarının belirlenmesinde kullanılan bir hücre içi enzimdir.

Stres anında böbrek üstü bezlerinden salgılanan, kronikleştiğinde bağışıklık sisteminin T hücrelerini baskılayarak hayvanı hastalıklara açık hale getiren hormondur.

Yetersiz beslenme veya kronik hastalıklar nedeniyle hayvanın aşırı derecede zayıflamış, kas ve yağ dokusunu kaybetmiş kötü refah durumunu ifade eden tıbbi terimdir.

Hayvanların canlıyken kesilip incelenmesi veya üzerlerinde anestezi olmaksızın cerrahi deneyler yapılması işlemidir.

Uzun süreli ve kesintisiz kronik stres altında olan hayvanların beyinlerinde salgılanan, doğal ağrı kesici ve rahatlatıcı etkiye sahip kimyasal maddedir.

Osmanlı İmparatorluğu döneminde özellikle sakatlanan ve hastalanan göçmen leyleklerin tedavisi ve bakımı için kurulmuş olan dünyadaki ilk hayvan hastanesidir.

Türkiye Cumhuriyeti'nde Haziran 2004 tarihinde TBMM'de kabul edilen, Avrupa Birliği mevzuatına uyum sürecini hızlandıran Hayvanları Koruma Kanunu'dur.

Bir hayvan ya da bitki topluluğunun seçme yöntemi ile başka bir canlının (insanın) kontrolüne alıştırılması işlemidir. Bu süreç, insanlığın yerleşik hayata geçmesinde ve gıdasını güvence altına almasında temel rol oynamıştır.

Hayvanların döl vermesinin sağlanması, yavruların bakımı, büyütülmesi, beslenmesi, verimlerinin değerlendirilmesi ve biyolojik bütünlüğüne zarar vermeden barındırılması işlemlerinin tümünü kapsayan süreçtir.

Hayvanın, insan yönetimi altında iken ihtiyaçlarının doğal yaşamına en uygun şekilde karşılanmasına ilişkin ortaya konan çabalar, standartlar ve hayvanın çevreyle başa çıkabilme kabiliyetinin bütünüdür.

Hayvanların sağlıklı şekilde yaşamalarını, türdeşleriyle bir arada olmalarını, zararlılardan, aşırı iklim koşullarından ve hastalıklardan korunmalarını sağlayan kapalı veya yarı açık sistemlerdir.

Hayvanların doğal hayatlarında var olan ve fizyolojik olarak ihtiyaç duydukları nesneleri ve şartları barınak ortamına taşıma faaliyetidir. Örneğin, kafesteki kanatlılar için tünek yerleştirilmesi bir zenginleştirmedir.

Çevre sıcaklığının, özellikle yüksek nispi nem ile birlikte hayvanın konfor sınırlarının üzerine çıkmasıyla başlayan ve ilk belirtisi yem tüketiminin düşmesi olan fizyolojik zorlanma durumudur.

Barınaklarda ani yüksek seslerin ve gürültülerin hayvanlar üzerinde yaratacağı stresi baskılamak amacıyla arka planda çalınan kaval, radyo veya müzik gibi sürekli ve sakinleştirici seslerdir.

Özellikle besi ve iş gücünde kullanılan erkek hayvanlarda agresif ve cinsel davranışları azaltmak amacıyla testislerin faaliyetlerinin sonlandırılması işlemidir.

Hayvanların idaresini kolaylaştırmak ve birbirlerine zarar vermelerini önlemek için doğumdan sonraki ilk haftada dağlama veya kimyasal maddelerle boynuz düğmelerinin yok edilmesi işlemidir.

Sığır barınaklarındaki durak zeminlerinde idrar ve dışkı birikimini önlemek amacıyla yapılan eğimin %2'den fazla olması durumunda şekillenebilen, rahmin dışarı çıkması vakasıdır.

Türkiye'de 23 Aralık 2011 tarihinde yürürlüğe giren, çiftlik hayvanlarının barındırılma, beslenme, bakım ve kontrol standartlarını belirleyen yasal düzenlemedir.

Canlı hayvan nakliyesi esnasında mesafe, süre ve strese bağlı olarak meydana gelen canlı ağırlık kaybıdır. Örneğin, 24-36 saatlik bir yolculukta sığırlarda %3,5 ile %5,5 arasında ağırlık kaybı şekillenir.

Stres durumunda böbreküstü bezi korteksinden salgılanan, uzun süreli salınımında bağışıklık sistemini baskılayarak hayvanı hastalıklara açık hale getiren hormondur.

Kas hücrelerinde enerji akışını kontrol eden ve aşırı fiziksel zorlanma, kas zedelenmesi veya yorgunluk durumlarında kanda seviyesi yükselen enzimdir.

Nakil sırasında hayvanların terleme, idrar ve dışkılama yoluyla su kaybetmesi ve su alımının kısıtlanması sonucu vücudun susuz kalması durumudur.

Çiftlik Hayvanları Refahı Komitesi tarafından geliştirilen ve hayvanın canlı ağırlığına göre nakil aracında ihtiyaç duyduğu minimum zemin alanını hesaplayan formüldür.

Hayvanlardan insanlara doğrudan veya dolaylı yollarla bulaşabilen ve nakil süreçlerinde kontrolsüz hayvan hareketleriyle yayılımı hızlanan enfeksiyonlardır.

Nakil sırasındaki çarpmalar, sıkışmalar veya düşmeler sonucunda kas dokusu içinde veya deri altında kan toplanmasıyla karakterize morartı ve eziklerdir.

Atların zapt edilmesi ve sakinleştirilmesi amacıyla burun veya dudak bölgesine uygulanan, acı verici olduğu için refah kurallarına aykırı bulunan mekanik araçtır.

Nakil araçlarında doğal hava akımına bağlı kalmaksızın, fanlar yardımıyla araç içi hava kalitesini ve sıcaklığını optimize eden yapay sistemdir.

Aşırı derecede zayıflamış, kas ve yağ dokusu erimiş, genel sağlık durumu nakil stresini kaldıramayacak kadar kötüleşmiş hayvan durumudur.

Hayvanın çıktığı bölgeyi, işletmeyi ve sağlık durumunu gösteren, nakil öncesi veteriner hekim muayenesine esas teşkil eden resmi belgedir.

Kaslarda depolanan ve stres anında tüketilen enerji kaynağıdır; kesim öncesinde tükenmesi et kalitesinin düşmesine ve yüksek pH değerine neden olur.

Kesim sonrasında kaslardaki glikojenin parçalanmasıyla oluşan, etin pH değerini düşürerek olgunlaşmasını ve korunmasını sağlayan asittir.

Et verimi için yetiştirilen ve eti insan tüketimine sunulacak olan büyükbaş, küçükbaş, kanatlı veya tek tırnaklı hayvanların genel adıdır.

Nakil esnasında stres, gürültü, sarsıntı ve özellikle susuzluk nedeniyle hayvanların canlı ağırlıklarında meydana gelen fizyolojik kayıptır.

Hayvanların kas ve karaciğerlerinde acil durumlar için depolanan, kesim sonrasında laktik aside dönüşerek et kalitesini belirleyen enerji kaynağıdır.

Kesim sonrasında kaslardaki glikojenin oksijensiz ortamda parçalanmasıyla oluşan ve etin pH değerini düşürerek raf ömrünü uzatan asittir.

İleri derecede zayıflamış, kas ve yağ dokusu erimiş hayvanları tanımlayan ve bu durumdaki hayvanların kesilmesini yasaklayan tıbbi terimdir.

Veteriner hekim muayenesi beklenmeksizin, iç kanama, yıldırım çarpması veya omurga kırılması gibi acil ölüm riski taşıyan durumlarda yapılan zorunlu kesimdir.

Sürü psikolojisine sahip sosyal hayvanların kesimhanede tek başlarına bir bölmeye kapatılması sonucu yaşadıkları yüksek düzeyli stres durumudur.

Hayvanın beyin korteksini geçici olarak devre dışı bırakarak kesim anında acı ve ağrı hissetmesini engelleyen, geri dönüşümlü bilinç kaybı işlemidir.

Sığır ve küçükbaş hayvanların kafatasına mekanik bir darbe uygulayarak beyin korteksini devre dışı bırakan en yaygın bayıltma aletidir.

Düşük dozda elektrik akımı kullanılarak hayvanların duyu ve algılarının geçici olarak bloke edilmesiyle gerçekleştirilen bayıltma yöntemidir.

Tedavisi mümkün olmayan hastalık veya ağır yaralanma durumlarında, hayvanın acı çekmesini engellemek amacıyla tıbbi ve acısız yöntemlerle yaşamına son verilmesidir.

Kuş gribi veya şarbon gibi bulaşıcı ve tehlikeli salgın hastalıkların yayılmasını önlemek amacıyla hasta hayvanların topluca ve acısız şekilde öldürülmesi işlemidir.

İnsan davranışlarında iyiye yönelmeyi ve iyi olanı seçmeyi konu alan, neyin doğru neyin yanlış olduğunu ahlaki açıdan aydınlatmaya çalışan felsefenin alt disiplinidir.

Belirli bir zamanda ve toplumda benimsenmiş, bireylerin birbirleriyle ilişkilerini düzenleyen davranış kuralları, yasalar ve ilkeler bütünüdür. Toplumdan topluma ve zamana göre değişebilir.

Meslek mensuplarının görevlerini icra ederken uymak zorunda oldukları yasal ve ahlaki yükümlülükleri, ödevleri ve kuralları inceleyen, kurallara uyulması zorunlu olan disiplindir.

Veteriner hekimliği uygulamalarında ve araştırmalarında karşılaşılan değer sorunlarını, ikilemleri ve çatışmaları minimum zarar maksimum fayda prensibiyle çözmeye çalışan bilim alanıdır.

Hayvanların insanlar tarafından gıda, deney, eğitim, eğlence gibi her türlü amaçla kullanılması esnasındaki uygulamaların ahlaki ve etik boyutunu araştıran alandır.

Hayvanın fiziksel ve zihinsel olarak sağlıklı, acıdan, korkudan ve stresten uzak, kendi doğal çevresiyle uyumlu bir şekilde sahip olduğu yaşam kalitesinin standardıdır.

Hayvanların insanlar tarafından her ne amaçla olursa olsun kullanılmasını ve öldürülmesini ahlaki gerekçelerle tamamen reddeden, onların da yaşama hakkı olduğunu savunan görüştür.

Bilimsel araştırmalarda veya eğitimde acı hissetme yeteneği olan canlı hayvanlar yerine maket, bilgisayar simülasyonu veya cansız materyallerin kullanılması ilkesidir.

Bir bilimsel araştırmada veya deneyde, istatistiksel olarak güvenilir ve anlamlı sonuçlar elde edebilmek için kullanılacak en az sayıda hayvanın tercih edilmesi ilkesidir.

Deneylerde kullanılan hayvanların maruz kalacağı acı, ağrı, sıkıntı ve stres gibi olumsuz durumların sıklık ve şiddetinin en aza indirilmesi, insani yöntemlerin kullanılmasıdır.

Veteriner hekimliği uygulamalarında ödev, hak ve erdemli davranışların neler olduğunu açıkça ortaya koyan, Veteriner Hekim Andı gibi yazılı kurallar bütünüdür.

Klinik uygulamalarda karşılaşılan karmaşık etik sorunları, kişisel duygulardan uzak, belirli ilkeler çerçevesinde sistematik olarak çözmeyi sağlayan dört basamaklı problem çözme işlemidir.

Brambell Komisyonu tarafından belirlenen; açlık-susuzluk, fiziksel-ısı sıkıntısı, acı-hastalık, korku-endişe durumlarından uzak olma ve normal davranışları sergileyebilme özgürlüklerini içeren refah kriterleridir.

Veteriner hekimliği faaliyetlerinde davranış ve tutumların doğru, iyi, adil veya yanlış olup olmadığını belirleyen ahlaki normları arayan ve sorgulayan en önemli etik alt başlığıdır.

Sümerler döneminde veteriner hekimleri tanımlamak için kullanılan ve o çağda veteriner hekimliğin beşerî hekimlikten ayrı bir meslek dalı olarak kabul edildiğini gösteren tarihi unvandır.

Eski Yunan'da dini, mistik ve sihirsel inançların etkisindeki tıp anlayışını sonlandırarak; gözlem, klinik muayene ve rasyonel tedavi yöntemlerine dayalı bilimsel hekimlik dönemini başlatan ekoldür.

Osmanlı Devleti'nde ayrı ayrı eğitim veren Askeri Veteriner Okulu ile Sivil Veteriner Okulu'nun 1921 yılında İstanbul Selimiye'de tek bir çatı altında birleştirilmesiyle oluşturulan yükseköğretim kurumudur.

1954 yılında yürürlüğe giren, veteriner hekimliği mesleğinin icrasını, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ve odalarının kuruluş esaslarını ve serbest muayenehane açma yetkilerini düzenleyen temel kanundur.

2010 yılında yürürlüğe giren; gıda güvenilirliği, hayvan sağlığı, hayvan refahı, zootekni ve yem hijyenini tarladan sofraya prensibiyle düzenleyen kapsamlı veteriner hizmetleri kanunudur.

Osmanlı Devleti'nde sığır vebası salgınlarıyla mücadele etmek ve veteriner hekimlere yardımcı olmak amacıyla 1910 yılında İstanbul Ahırkapı'da açılan ilk yardımcı sağlık personeli okuludur.

1911 yılında yürürlüğe giren ve Mülki Tatbikat-ı Baytariyye Mektebi mezunlarının görev, yetki, sorumluluk ve zorunlu hizmet sürelerini yasal çerçeveye oturtan ilk yönetmeliktir.

Milli Eğitim Bakanlığına bağlı Tarım Meslek Liselerinin Veteriner Sağlık Bölümünden veya eski adıyla Veteriner Sağlık Meslek Liselerinden mezun olan ortaöğretim düzeyindeki yardımcı sağlık personelidir.

Lise eğitimi üzerine üniversitelerin iki yıllık ön lisans düzeyindeki Veteriner Sağlık veya Hayvan Yetiştiriciliği ve Sağlığı programlarından mezun olan teknik yardımcı sağlık personelidir.

Veteriner hekimin sorumluluğunda ve gözetiminde, onun yönlendirmesiyle hayvan sağlığı hizmetlerinde yardımcı olarak çalışan teknisyen, tekniker veya laborant unvanlı meslek grubudur.

Yardımcı sağlık personelinin kendi adlarına açabildikleri, sadece veteriner hekim reçetesine bağlı enjeksiyon, pansuman, serum takma gibi uygulamalar ile tırnak kesimi ve kırkım yapabildikleri sınırlı yetkili sağlık birimidir.

Hayvan sağlığı kabinlerinde bulundurulması zorunlu olan, uygulanan reçetelerin içeriğini, işlemi talep eden hekimin bilgilerini ve yapılan müdahaleleri kayıt altına alan resmi defterdir.

Türk Veteriner Hekimleri Birliği bünyesinde yer alan, mesleki deontolojiye aykırı davranan hekimlerin disiplin soruşturmalarını yürüten ve cezai yaptırımları karara bağlayan en üst disiplin organıdır.

Veteriner hekimlerin mesleklerini icra ederken uymak zorunda oldukları ahlaki kuralları, hasta sahipleriyle, meslektaşlarıyla ve toplumla olan ilişkilerini düzenleyen etik ilkeler bütünüdür.

Güç doğumlarda anne hayvanın hayatını kurtarmak amacıyla ölü fötusun uterus içinde parçalanarak çıkarılması işlemini ifade eden, tarihi kaynaklarda Ebu Bekr'in de detaylandırdığı cerrahi yöntemdir.

Evcil hayvanların üretimi, yetiştirilmesi, beslenmesi, ıslahı ve ekonomik olarak en yüksek verimin elde edilmesi süreçlerini inceleyen bilim dalıdır.

Erkek hayvandan alınan spermanın, uygun yöntem ve aletlerle dişi hayvanın genital kanalına verilerek dölleme işleminin yapılması faaliyetidir.

Cumhuriyetin ilk yıllarında yardımcı hayvan sağlığı personeli yetiştirmek amacıyla 1928 yılında Erzincan'da kurulan mesleki eğitim kurumudur.