Ünite 6: Tüketici Dengesindeki Değişmeler

Gelir Artışında Bütçe Doğrusu

Gelir artışı bütçe doğrusunu paralel olarak sağa kaydırır. Bu durum tüketicinin her iki maldan da daha fazla satın alabileceği bir üst kayıtsızlık eğrisine geçişini sağlar.

Normal Mal Engel Eğrisi

Normal mallarda gelir ile talep edilen miktar aynı yönde hareket eder. Bu nedenle Engel eğrisi her zaman pozitif bir eğime sahiptir.

Düşük Mal Engel Eğrisi

Düşük mallarda gelir arttıkça talep edilen miktar azalır. Bu ters yönlü ilişki, Engel eğrisinin negatif eğimli olmasına neden olur.

Esnek Talep ve Fiyat Tüketim Eğrisi

Fiyat tüketim eğrisi negatif eğimli ise talep fiyat esnekliği birden büyüktür. Bu durumda fiyat düşüşü toplam harcamayı artırır.

Anahtar Kavramlar

Gelir Tüketim EğrisiMalların fiyatları ve zevkler sabitken, gelir değişimine bağlı olarak oluşan denge noktalarının birleşimidir. Örneğin, gelir artışıyla bütçe doğrusu sağa kaydığında yeni teğet noktalarının birleştirilmesiyle elde edilir.

Engel EğrisiGelir ile talep edilen miktar arasındaki ilişkiyi gösteren eğridir. Normal mallar için pozitif, düşük mallar için negatif eğimlidir.

Normal MalGelir arttığında talebi artan, geliri azaldığında talebi azalan mallardır. Engel eğrisi pozitif eğimlidir.

Düşük MalGelir arttığında talebi azalan, geliri azaldığında talebi artan mallardır. Engel eğrisi negatif eğimlidir.

Fiyat Tüketim EğrisiTüketici geliri ve zevkler sabitken, bir malın fiyatı değiştiğinde oluşan denge noktalarının yeridir. Fiyat değişiminin bütçe doğrusunun eğimini değiştirmesiyle oluşur.

İkame EtkisiBir malın fiyatı düştüğünde, diğer mallara göre ucuzlayan o maldan daha fazla satın alma eğilimidir. Malın niteliğinden bağımsız olarak her zaman fiyat düşüşüyle talep artışı yönündedir.

Gelir EtkisiFiyat düşüşünün tüketicinin reel gelirini artırması sonucu talep edilen miktarın değişmesidir. Normal mallarda talep artırıcı, düşük mallarda azaltıcı yöndedir.

Giffen MalıDüşük mal türü olup, fiyatı düştüğünde talep edilen miktarı azalan maldır. Gelir etkisi, ikame etkisinden daha güçlüdür.

Nominal GelirTüketicinin para birimi cinsinden sahip olduğu toplam gelirdir. Örneğin, 4000 TL maaş nominal geliri ifade eder.

Reel GelirTüketicinin nominal geliri ile satın alabileceği mal ve hizmetlerin toplam miktarıdır. Fiyat düşüşleri reel geliri artırır.

Klasik YaklaşımFiyat değişiminin hem gelir hem ikame etkisine yol açtığını, gelir değişiminin ise sadece gelir etkisine neden olduğunu varsayan ayrıştırma yöntemidir.

Hicks YaklaşımıReel geliri sabit tutmak için tüketiciyi başlangıçtaki kayıtsızlık eğrisi üzerinde tutmayı esas alan yöntemdir.

Slutsky YaklaşımıReel geliri sabit tutmak için başlangıçtaki mal bileşimini satın alabilecek parasal geliri korumayı esas alan yöntemdir.

Telafi Edilmiş Talep EğrisiSadece ikame etkisini yansıtan, malın niteliğinden bağımsız olarak daima negatif eğimli olan eğridir.

Marjinal İkame OranıKayıtsızlık eğrisinin eğimidir ve tüketici dengesinde fiyatlar oranına eşittir.

Bütçe DoğrusuTüketicinin geliri ve malların fiyatları ile satın alabileceği maksimum mal bileşimlerini gösteren doğrudur.

Diğer Önemli Bilgiler

İnelastik Talep ve Fiyat Tüketim Eğrisi

Fiyat tüketim eğrisi pozitif eğimli ise talep fiyat esnekliği birden küçüktür. Bu durumda fiyat düşüşü toplam harcamayı azaltır.

Birim Esnek Talep

Fiyat tüketim eğrisi yatay eksene paralel ise talep esnekliği bire eşittir. Fiyat değişimleri toplam harcamayı değiştirmez.

Nominal vs Reel Gelir Örneği

Cebinizde 5 TL varken çayın fiyatı 1 TL ise 5 çay alırsınız. Fiyat 0.5 TL'ye düşerse 10 çay alırsınız. Nominal gelir 5 TL sabit kalsa da reel geliriniz artmıştır.

Giffen Malı Talep Eğrisi

Giffen mallarda negatif gelir etkisi, pozitif ikame etkisinden daha büyüktür. Bu nedenle talep eğrisi pozitif eğimlidir.

Hicks Yaklaşımında Reel Gelir

Hicks yaklaşımı reel geliri sabit tutmak için tüketiciyi aynı kayıtsızlık eğrisi (fayda düzeyi) üzerinde tutmayı hedefler.

Slutsky Yaklaşımında Reel Gelir

Slutsky yaklaşımı reel geliri sabit tutmak için tüketicinin başlangıçtaki mal bileşimini satın almasını sağlayacak kadar gelirini ayarlar.

Telafi Edilmiş Talep Eğrisi Özelliği

Telafi edilmiş talep eğrisi, malın niteliği ne olursa olsun (normal, düşük veya Giffen) daima negatif eğimlidir.

Zevk ve Tercih Değişimi

Zevkler dikey eksendeki mala kayarsa kayıtsızlık eğrisi sol yukarıya, yatay eksendeki mala kayarsa sağ aşağıya doğru kayar.

Sınavda Dikkat Et

Gelir tüketim eğrisi ile Engel eğrisini karıştırmayın; gelir tüketim eğrisi mal bileşimlerini, Engel eğrisi gelir-miktar ilişkisini gösterir.
Normal mallarda gelir ve ikame etkilerinin aynı yönlü olduğunu, düşük mallarda ise ters yönlü olduğunu unutmayın.
Giffen malının bir düşük mal olduğunu ancak gelir etkisinin ikame etkisini bastırdığı için talep eğrisinin pozitif olduğunu mutlaka not edin.
Fiyat tüketim eğrisinin eğimi ile talebin fiyat esnekliği arasındaki ilişki (negatif eğim=esnek, pozitif eğim=inelastik) sınavda sıkça sorulur.
Hicks ve Slutsky yaklaşımlarının temel farkının 'reel gelir' tanımı (fayda düzeyi vs. mal bileşimi) olduğunu hatırlayın.
Telafi edilmiş talep eğrisinin malın niteliğinden bağımsız olarak daima negatif eğimli olduğunu bilin.