Ünite 9: Tam Rekabet Piyasası

Piyasa Sınıflandırma Kriterleri

Piyasalar dört temel kritere göre sınıflandırılır: Alıcı-satıcı sayısı, ürün niteliği, üretim faktörlerinin hareketliliği ve piyasa bilgisi.

Tam Rekabetin Uç Noktası

Klasik iktisatçılara göre piyasa yapıları tam rekabet ve monopol olarak iki uçta tanımlanır. Gerçek hayatta bu ikisi arasında aksak rekabet piyasaları görülür.

Doğalgaz ve Elektrik Örneği

Homojen mallara örnek olarak doğalgaz ve elektrik verilebilir. Bu ürünlerde tüketiciler satıcılar arasında fark gözetmezler.

Firma Dengesi Koşulu

Firma dengesinin matematiksel olarak sağlanması için marjinal gelir ile marjinal maliyetin eşit olması (MR=MC) gerekir.

Anahtar Kavramlar

AtomisitePiyasada çok sayıda alıcı ve satıcının bulunmasıdır. Bu durum, hiçbir birimin piyasa fiyatını tek başına etkileyememesine neden olur.

HomojenlikÜretilen malların birbirinin aynısı olmasıdır. Örnek olarak, tüketicinin farklı firmaların buğdayı arasında hiçbir fark görmemesi verilebilir.

MobilitePiyasaya giriş ve çıkışların tamamen serbest olmasıdır. Batık maliyetlerin olmadığı bir ortamı ifade eder.

ŞeffaflıkAlıcı ve satıcıların piyasa hakkında tam bilgiye sahip olmasıdır. Fiyat ve ürün kalitesi konusunda bilgi eksikliği yaşanmaz.

Price-TakerFiyat kabullenici demektir. Tam rekabet piyasasındaki firmalar piyasa fiyatını veri almak zorundadır.

Çapraz-Fiyat EsnekliğiBir malın fiyatındaki değişimin diğer malın satış miktarına etkisidir. Tam rekabette ürünler tam ikame olduğu için bu değer sonsuzdur.

Toplam Gelir (TR)Firmanın satışlardan elde ettiği toplam hasıladır. P x Q formülü ile hesaplanır.

Marjinal Gelir (MR)Satışlardaki bir birimlik artışın toplam gelire etkisidir. Tam rekabette fiyata eşittir.

Normal KârFirmanın üretim faktörlerinin alternatif maliyetlerini karşıladığı kâr düzeyidir. Uzun dönemde tam rekabetin sonucudur.

Aşırı KârToplam gelirin toplam maliyetten büyük olduğu durumdur. Kısa dönemde ortaya çıkabilir.

Kapatma NoktasıFiyatın ortalama değişken maliyete (AVC) eşit olduğu noktadır. Bu noktanın altında firma üretimi durdurur.

Başa Baş NoktasıToplam gelirin toplam maliyete eşit olduğu noktadır. Kârın sıfır olduğu, normal kârın elde edildiği üretim düzeyidir.

Etkin ÖlçekUzun dönem ortalama maliyetin (LAC) minimum olduğu üretim düzeyidir. Kaynakların en verimli kullanıldığı noktadır.

Negatif Dışsal EkonomiArtan maliyetli endüstrilerde üretim arttıkça girdi fiyatlarının yükselmesi sonucu maliyetlerin artmasıdır.

Pozitif Dışsal EkonomiAzalan maliyetli endüstrilerde üretim arttıkça girdi fiyatlarının düşmesi sonucu maliyetlerin azalmasıdır.

Batık MaliyetFirmanın piyasadan çekilmesi durumunda geri alamayacağı maliyetlerdir. Tam rekabette bu maliyetlerin olmadığı varsayılır.

Diğer Önemli Bilgiler

Kısa Dönem Arz Eğrisi

Tam rekabette firmanın kısa dönem arz eğrisi, marjinal maliyet (MC) eğrisinin ortalama değişken maliyet (AVC) eğrisinin üzerinde kalan kısmıdır.

Uzun Dönem Normal Kâr

Tam rekabet piyasasında giriş-çıkış serbestliği nedeniyle uzun dönemde firmalar sadece normal kâr elde edebilirler.

Sabit Maliyetli Endüstri

Talep artışına rağmen girdi fiyatlarının değişmediği ve uzun dönem arz eğrisinin yatay olduğu endüstri yapısıdır.

Artan Maliyetli Endüstri

Üretim arttıkça girdi maliyetlerinin yükseldiği ve uzun dönem arz eğrisinin pozitif eğimli olduğu endüstri yapısıdır.

Azalan Maliyetli Endüstri

Üretim arttıkça girdi maliyetlerinin düştüğü ve uzun dönem arz eğrisinin negatif eğimli olduğu endüstri yapısıdır.

Negatif Dışsal Ekonomi

Artan maliyetli endüstrilerde, sektördeki büyümenin girdi fiyatlarını artırarak maliyetleri yükseltmesi durumudur.

Pozitif Dışsal Ekonomi

Azalan maliyetli endüstrilerde, sektördeki büyümenin girdi fiyatlarını düşürerek maliyetleri azaltması durumudur.

Etkin Ölçekte Üretim

Tam rekabet piyasasında uzun dönem dengesinde firmaların minimum maliyetle üretim yapması, kaynakların etkin kullanımını sağlar.

Sınavda Dikkat Et

Tam rekabet piyasasında firmanın 'price-taker' olduğunu unutmayın; firma fiyatı belirleyemez, piyasadan alır.
MR=MC kuralı tüm piyasa yapıları için kâr maksimizasyon koşuludur, tam rekabette MR=P olduğu için P=MC olarak da ifade edilebilir.
Kısa dönem arz eğrisi ile kapatma noktasını karıştırmayın; arz eğrisi MC'nin AVC'nin üzerinde kalan kısmıdır.
Uzun dönemde tam rekabette aşırı kârın kalıcı olmadığını, giriş-çıkış serbestliği nedeniyle normal kâra dönüştüğünü hatırlayın.
Endüstri arz eğrisi tiplerini (sabit, artan, azalan) dışsal ekonomilerle ilişkilendirerek ezberleyin; artan maliyetli=negatif dışsal ekonomi.
Başa baş noktası ile kapatma noktasını ayırt edin; başa baş noktası normal kârı, kapatma noktası ise üretimin durduğu sınırı gösterir.