Adobe Photoshop programında çalışmanın en temel ve kritik avantajlarından biri, görselleri katmanlar (Layers) halinde işleyebilme olanağıdır. Katman, bir resim dosyası içerisinde birbirinden tamamen bağımsız çizimlerin, metinlerin ve nesnelerin saklanabildiği sanal saydam düzlemler olarak tanımlanır. Bu sanal düzlemler üst üste gelerek nihai kompozisyonu oluşturur.
Katmanlı çalışma yapısı sayesinde, resmin bütününe zarar vermeden sadece belirli bir nesne üzerinde boyama, silme, boyutlandırma veya renklendirme işlemleri yapılabilir. Herhangi bir çizim ögesi diğerinin önüne ya da arkasına taşınabilir, bazı ögeler geçici olarak görünmez kılınabilir. Bu esneklik, tasarımcılara aynı dosya içerisinde birden fazla tasarım alternatifi barındırma ve bunları kolayca karşılaştırma imkanı sunar.
Katmanlı yapı Adobe Photoshop'un yanı sıra GIMP ve Adobe Illustrator gibi diğer popüler grafik tasarım programlarında da mevcuttur. Ancak bu katmanlı yapının, dosyayı kapatıp açtıktan sonra da korunabilmesi için çalışmanın Adobe Photoshop'un yerel dosya biçimi olan PSD (Photoshop Document) uzantısı ile kaydedilmesi zorunludur. JPG, PNG, GIF veya WEBP gibi standart resim formatlarında çıktı alındığında tüm katmanlar birleştirilerek tek bir düz katmana dönüştürülür.
Photoshop'ta yeni ve boş bir çalışma alanı açıldığında, sistem otomatik olarak 'Arka Plan' (Background) adında kilitli tek bir katman oluşturur. Katmanlar üzerindeki tüm yönetim işlemleri, ekranın sağ alt köşesinde bulunan Katmanlar (Layers) paneli aracılığıyla gerçekleştirilir. Bu panel eğer çalışma alanında görünmüyorsa, üst menüden 'Pencere -> Katmanlar' yolu izlenerek ya da klavyeden doğrudan 'F7' kısayol tuşuna basılarak aktif hale getirilebilir.
Yeni bir katman eklemek için Katmanlar panelinin alt kısmında yer alan 'Yeni Katman Oluştur' düğmesine tıklanır. Ayrıca klavyeden 'Ctrl + Shift + N' tuş kombinasyonu kullanılarak ya da üst menüden 'Katman -> Yeni -> Katman' adımları izlenerek de yeni katmanlar oluşturulabilir. Yeni eklenen her katman, panelde o an seçili olan aktif katmanın hemen üstüne yerleşir ve başlangıçta tamamen boş (şeffaf) olduğunu belirten gri-beyaz kareli bir dokuyla gösterilir.
Katmanların isimleri Photoshop tarafından otomatik olarak 'Katman 1', 'Katman 2' şeklinde atanır. Karışıklığı önlemek adına katman isminin üzerine çift tıklanarak anlamlı yeni bir isim yazılıp 'Enter' tuşu ile onaylanmalıdır. Bir katmanı silmek için ise katman panelden tutulup alt kısımdaki çöp kutusu simgesine sürüklenmeli ya da katman adına sağ tıklanarak 'Katmanı Sil' seçeneği seçilmelidir. Yanlışlıkla yapılan silme işlemleri 'Ctrl + Z' tuş kombinasyonu ile geri alınabilir.
Katmanlar panelinde her katman satırının sol başında bir 'göz' simgesi bulunur. Bu simgeye tıklanarak katmanlar tamamen gizlenebilir veya tekrar görünür hale getirilebilir. Katmanların üst üste binme sırası, resim alanındaki önceliklerini belirler; panelde en üst sırada yer alan katman, çalışma ekranında da en önde görünür ve altındaki katmanların üzerine biner. Arka Plan katmanı ise varsayılan olarak her zaman en altta yer alır ve sırası değiştirilemez.
Katmanların saydamlık dereceleri 'Opaklık' (Opacity) ve 'Dolgu' (Fill) değerleri ile hassas bir şekilde ayarlanabilir. Her iki değer de başlangıçta %100 olarak ayarlanmıştır. Opaklık değeri düşürüldüğünde hem katmandaki nesne hem de o katmana uygulanmış olan gölge veya kontur gibi tüm stiller aynı oranda saydamlaşır. Değer %0 yapıldığında katman tamamen görünmez olur.
Dolgu (Fill) seçeneği ise opaklıktan farklı bir çalışma mantığına sahiptir. Dolgu değeri %0'a doğru düşürüldüğünde, katmanın içindeki ana çizim veya renk tamamen şeffaflaşarak görünmez hale gelirken, katmana uygulanmış olan gölge, eğim, kontur gibi stiller ve efektler %100 görünür kalmaya devam eder. Bu özellik, özellikle şeffaf cam efektleri ve özel metin tasarımları oluştururken tasarımcılara büyük kolaylık sağlar.
Araçlar panelinden 'Yatay Yazım Aracı' (T) seçilip çalışma alanına tıklandığında, Photoshop otomatik olarak yeni bir yazı katmanı oluşturur. Bu katman, Katmanlar panelinde üzerinde 'T' harfi bulunan özel bir simgeyle gösterilir ve katmanın adı varsayılan olarak yazılan metinle aynı olacak şekilde belirlenir. Yazı katmanları aktif olduğu sürece metnin yazı tipi, boyutu, rengi ve içeriği dilediğiniz zaman değiştirilebilir.
Yazım katmanları üzerinde standart fırça ile boyama veya piksel düzeyinde silme gibi doğrudan çizim işlemleri yapılamaz. Bu işlemleri gerçekleştirebilmek veya metni standart bir çizim katmanına dönüştürmek için katmana sağ tıklanarak 'Metni Rasterleştir' (Rasterize Type) seçeneği uygulanmalıdır. Rasterleştirme işleminden sonra metin artık piksellerden oluşan standart bir görsel katmanına dönüşür.
Rasterleştirilen bir yazı katmanının içeriği artık Yazım Aracı (T) kullanılarak bir metin gibi düzenlenemez, harf eklenip çıkarılamaz. Bu nedenle, geri dönüşü olmayan hatalardan kaçınmak için rasterleştirme işleminden önce yazı katmanının bir kopyasını alarak yedeklemek profesyonel tasarım süreçlerinde sıkça tercih edilen güvenli bir yöntemdir.
Çok katmanlı projelerde panel düzenini sağlamak ve karmaşayı önlemek amacıyla ilişkili katmanlar gruplandırılabilir. Katmanlar panelinin altındaki 'Grup Oluştur' düğmesine tıklanarak yeni bir klasör yapısı oluşturulur. Katmanlar bu grubun içerisine sürüklenip bırakılarak taşınabilir. Bir grup gizlendiğinde, taşındığında veya silindiğinde, grubun içerisindeki tüm katmanlar bu işlemden toplu olarak etkilenir.
Katmanları görsel olarak birbirinden ayırt edebilmek için renklendirme yöntemi de kullanılabilir. Katman adına sağ tıklanarak açılan menünün alt kısmındaki renk paletinden (Kırmızı, Yeşil, Mavi vb.) biri seçilerek katman satırı boyanabilir. Bu renklendirme işlemi sadece panel içi düzeni kolaylaştırır, resmin kendi piksellerini veya nihai çıktısını kesinlikle etkilemez.
Yanlışlıkla yapılabilecek değişiklikleri önlemek amacıyla katmanlar kilitlenebilir. Photoshop'ta beş farklı kilit seçeneği sunulur: Boş pikselleri kilitleme, dolu pikselleri kilitleme, konumu kilitleme, otomatik yerleşimi kilitleme ve tüm özellikleri kilitleyen tam kilit. Kilitlenen bir katmanın sağ tarafında asma kilit sembolü belirir ve kilit kaldırılmadan katman üzerinde çizim veya yer değişikliği yapılamaz.
Ayarlama Katmanları (Adjustment Layers), piksellerin orijinal yapısını bozmadan (tahribatsız/non-destructive) renk, kontrast, parlaklık ve ton ayarları yapmayı sağlayan özel katmanlardır. Bu katmanlar kendilerine ait bağımsız piksel içermezler, ancak Katmanlar panelinde kendi altlarında kalan tüm katmanların görüntülerini etkilerler. Orijinal görsele zarar vermeden istenilen ayarların denenebilmesini sağlarlar.
Bir ayarlama katmanının etkisini sadece altındaki tek bir katmanla sınırlandırmak için, ayarlama katmanı ile hedef katman seçilerek sağ tıklanır ve 'Katmanlardan Yeni Grup Oluştur' seçeneği seçilerek mod 'Normal' olarak ayarlanır. Böylece ayarlama katmanının etkisi grup dışındaki diğer katmanlara yansımaz. Ayarlama katmanları gizlendiğinde veya silindiğinde görsel anında eski orijinal haline geri döner.
Maskeleme işlemi ise katmanlar üzerinde belirli alanları gizlemek veya göstermek için kullanılır. Katmana maske eklendiğinde yan tarafında beyaz bir kutu belirir. Maske seçiliyken fırça aracıyla siyaha boyanan alanlar gizlenir (silinmiş gibi görünür), beyaza boyanan alanlar ise tekrar görünür hale gelir. Bu sayede orijinal pikseller silinmeden, sadece maske üzerinde oynama yapılarak esnek bir çalışma sağlanır.
Katman stilleri, katman içindeki nesnelere dinamik görsel efektler uygulamak için kullanılır. Bir katmana stil uygulamak için katman isminin sağındaki boş alana çift tıklanır veya panelin altındaki 'fx' düğmesine basılarak 'Katman Stili' (Layer Style) penceresi açılır. Bu pencerede yer alan tüm efektler birbirinden bağımsız olarak seçilebilir ve detaylıca özelleştirilebilir.
Katman Stili penceresinde sunulan başlıca karıştırma seçenekleri şunlardır: Eğim ve Kabart (nesneyi kabarık gösterir), Kontur (kenarlara çizgi çizer), İç Gölge ve İç Işıma (iç kısma gölge ve ışık verir), Saten (saten kaplama yapar), Renk, Degrade ve Desen Kaplama (nesneyi renk, geçişli renk veya motifle doldurur), Dış Işıma ve Gölge (dış tarafa ışık ve gölge efekti verir).
Uygulanan katman stilleri katmana özgüdür ancak kolayca kopyalanıp başka katmanlara aktarılabilir. Stil uygulanmış katmana sağ tıklanıp 'Katman Stilini Kopyala' denildikten sonra, hedef katmana sağ tıklanıp 'Katman Stilini Yapıştır' seçilerek efektler saniyeler içinde diğer katmanlara da uygulanabilir. Ayrıca stiller paneldeki göz simgelerine tıklanarak tek tek gizlenebilir.
Bir katmanın boyutlarını değiştirmek, döndürmek veya eğmek için 'Ctrl + T' kısayolu ile 'Serbest Dönüştürme' (Free Transform) modu aktif hale getirilir. Nesnenin kenarlarında beliren kutucuklardan tutularak boyutlandırma yapılır. İşlemin kalıcı olması için üst barda yer alan onay (check) işaretine tıklanmalı veya klavyeden soldaki 'Enter' tuşuna basılmalıdır. Aksi takdirde katman eski boyutuna geri döner.
Çalışma ilerledikçe dosya boyutunu azaltmak veya katmanları sadeleştirmek için birleştirme işlemleri yapılabilir. Seçili katmanları birleştirmek için 'Katmanları Birleştir' (Merge Layers) kullanılır. 'Görüneni Birleştir' seçeneği sadece göz simgesi açık olan katmanları birleştirirken, 'Görüntüyü Düzleştir' (Flatten Image) seçeneği gizli olanlar dahil tüm katmanları tek bir 'Arka Plan' katmanı halinde birleştirerek resmi tamamen düzleştirir.
Katmanlar panelindeki belirli katmanlar, diğerlerinden bağımsız olarak ayrı birer görsel dosyası olarak da kaydedilebilir. Bunun için ilgili katmanlara sağ tıklanarak 'PNG Olarak Hızlı Dışa Aktar' veya 'Farklı Kaydet' seçenekleri kullanılır. Bu işlem sayesinde projenin tamamını bozmadan sadece seçilen nesneler şeffaf arka planlı PNG veya JPG formatında bilgisayara kaydedilebilir.