Ünite 13: Adli Yargı ve Uyuşmazlık Yargısı — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
Doğal hâkim ilkesinin, adil yargılanma hakkı açısından neden kritik bir öneme sahip olduğunu, uyuşmazlık öncesi ve sonrası mahkeme kurulması senaryolarını karşılaştırarak açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Doğal hâkim ilkesi, taraflar belli olduktan sonra özel mahkeme kurulmasını engelleyerek yargılamanın tarafsızlığını korur. Uyuşmazlık öncesi belirlenen mahkeme objektifliği sağlarken, sonradan kurulan mahkemeler kişiye özel yargılama şüphesi doğurur.
Alıştırma 2myders hazırladı
Bir hukuk uyuşmazlığının 'çekişmeli yargı' mı yoksa 'çekişmesiz yargı' mı olduğunu belirlemek için HMK m. 382'de yer alan üç temel ölçütü listeleyerek, birer örnekle açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Ölçütler; uyuşmazlığın yokluğu (örneğin isim değişikliği), sübjektif hakkın bulunmaması ve hâkimin re'sen harekete geçme yükümlülüğüdür (örneğin gaiplik kararı). Bu işlerde taraflar yerine 'ilgili' kavramı kullanılır.
Alıştırma 3myders hazırladı
Asliye Hukuk Mahkemesi ile özel mahkemeler (İş, Tüketici, Aile vb.) arasındaki görev ilişkisini, 'genel görevli mahkeme' kavramı üzerinden bir şema veya metin ile kurgulayınız.
Yanıt / ipucu
Asliye Hukuk Mahkemesi genel görevlidir; yani özel bir kanunla başka bir mahkemeye verilmemiş her türlü hukuk davasına bakar. Özel mahkemeler ise sadece kanunla belirlenen uzmanlık alanlarındaki uyuşmazlıkları çözmekle yetkilidir.
Alıştırma 4myders hazırladı
Ceza yargılamasındaki 'soruşturma' ve 'kovuşturma' aşamalarını; bu aşamalarda görevli olan Cumhuriyet Başsavcılığı, Sulh Ceza Hâkimliği ve ceza mahkemelerinin rollerini bir süreç akışı içerisinde tanımlayınız.
Yanıt / ipucu
Soruşturma aşamasında savcılık delil toplar, Sulh Ceza Hâkimliği tutuklama gibi tedbirleri denetler. İddianamenin kabulüyle başlayan kovuşturma aşamasında ise Asliye veya Ağır Ceza Mahkemeleri suçun esasını yargılayarak karar verir.
Alıştırma 5myders hazırladı
Kara Avrupası hukuk sistemi ile Anglo-Sakson hukuk sistemindeki yargı ayrımı farkını, Türkiye'nin benimsediği idari ve adli yargı kolları üzerinden tartışınız.
Yanıt / ipucu
Kara Avrupası'nda idare ile birey arasındaki uyuşmazlıklar özel bir idari yargı kolunda çözülürken, Anglo-Sakson sisteminde tek tipli bir yargı düzeni vardır. Türkiye, idari uyuşmazlıkları İYUK çerçevesinde ayrı bir yargı kolunda inceleyerek Kara Avrupası geleneğini sürdürür.
