Ünite 5: Türk Hukukunda Gerçek Kişiler — Önemli Kavramlar

Kişilerin haklara ve borçlara sahip olabilme yeteneğidir. Kişilikle birlikte tam ve sağ doğumla başlar, genellik ve eşitlik ilkelerine dayanır.

Kişinin kendi eylemleri ve irade açıklamalarıyla hukuki ilişkiler kurabilme, haklar kazanabilme ve borç altına girebilme güç ve iktidarıdır.

Kişinin eylem ve davranışlarının sebep, anlam ve sonuçlarını kavrayabilme ve iradesini bu kavrayışa uygun şekilde oluşturup davranabilme yeteneğidir. Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, sarhoşluk gibi nedenlerle ortadan kalkar.

Hukuk düzeninin kişinin kendi işlemlerini yapabilmesi için öngördüğü olgunluk durumudur. Kural olarak 18 yaşın tamamlanmasıyla kazanılır.

15 yaşını doldurmuş, ayırt etme gücüne sahip bir küçüğün, kendi talebi, veli/vasi rızası ve haklı bir koruma menfaatinin varlığı halinde mahkeme kararıyla ergin kılınmasıdır.

Ayırt etme gücünden yoksun olan kişisel gruptur. Yaptıkları hukuki işlemler kural olarak kesin hükümsüzdür ve haksız fiillerinden kusur esasına göre sorumlu tutulmazlar.

Ayırt etme gücüne sahip olan ancak ergin olmayan küçükler ile ergin olup kısıtlanmış kişilerdir. İşlemleri yasal temsilci onayına bağlıdır; haksız fiillerinden sorumludurlar.

Fiil ehliyetinin tüm koşullarına (ayırt etme gücü, erginlik, kısıtsızlık) sahip olan fakat çıkarlarını korumak amacıyla kendilerine yasal danışman atanmış kişilerdir.

Ayırt etme gücüne sahip, ergin olan ve kısıtlanmamış bulunan kişidir. Tüm hukuki işlemleri tek başına yapabilir ve haksız fiillerinden tam sorumludur.

Bir kimsenin ölümüne kesin gözle bakılacak bir kaza veya olay içinde kaybolması ve cesedinin bulunamaması halinde mahkeme kararı olmadan mülki amir emriyle ölmüş kabul edilmesidir.

Birden fazla kişiden hangisinin önce veya sonra öldüğünün ispat edilememesi durumunda hepsinin aynı anda ölmüş sayılması ilkesidir. Aynı anda ölenler birbirine mirasçı olamaz.

Ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya uzun süredir kendisinden haber alınamayan kimseler hakkında mahkeme kararıyla verilen ve kişiliği ölmüş gibi sona erdiren karardır.

Anne rahmine düşmüş fakat henüz doğmamış olan çocuktur. Sağ ve tam doğmak kaydıyla ana rahmine düştüğü andan itibaren hak ehliyetini kazanır.

Kısıtlanması için yeterli sebep bulunmayan ergin bir kişinin belirli önemli hukuki işlemlerde görüşüne ve onayına başvurulması amacıyla atanan vesayet organı benzeri kurumdur.

Bir hukuki işlemin yapıldığı anda henüz geçerli veya geçersiz olmayıp, geçerliliğinin yasal temsilcinin vereceği onaya veya rızaya bağlı olması durumudur.

Birbirinden türeyen (üstsoy-altsoy) veya ortak bir esastan gelen (yansoy) kişiler arasında doğumla kurulan biyolojik ve hukuki bağdır.

Evlenme ile eşlerden biri ile diğer eşin kan hısımları arasında kurulan aynı tür ve derecedeki hukuki hısımlık ilişkisidir.

Bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle ve kendi serbest iradesiyle oturmak üzere seçtiği yaşam faaliyetlerinin merkezi olan yerdir.

Bir kişinin adının üçüncü kişiler tarafından yetkisiz, haksız ve yetki sahibiymiş gibi kullanılması suretiyle kişilik hakkına yapılan saldırı türüdür.

Ayırt etme gücü olmayan tam ehliyetsizlerin verdikleri zararlardan, hakkaniyet gerektiriyorsa kusurları olmasa dahi hâkim kararıyla sorumlu tutulması durumudur (TMK m. 65).