Ünite 14: Liderlik — Önemli Kavramlar

Belirli grup hedeflerine ulaşma doğrultusunda, bir grup üyesinin grubun diğer üyelerini etkileme sürecidir. Sosyal psikolojide en geniş kapsamlı incelenen konulardan biridir.

Bir grubu, takımı, örgütü veya ülkeyi kontrol altında tutan, yönlendiren ve ortak hedeflere doğru kitleleri peşinden sürükleyen kişidir.

Belirlenen hedeflere ulaşmak için kaynakların planlanması, organize edilmesi, yürütülmesi ve kontrol edilmesi sürecidir; gücünü resmî makamdan alır.

Liderin resmî olarak elde ettiği pozisyondan ve hiyerarşik makamından kaynaklanan, astların talimatları yerine getirmesini sağlayan güç tipidir.

Liderin, çalışanların davranışlarını etkilemek amacıyla ücret artışı, promosyon veya takdir gibi ödüllendirme yetkisine dayanarak kullandığı güçtür.

Liderin, grup üyelerini cezalandırma, işine son verme, rütbesini azaltma veya kınama imkânına sahip olmasına dayanan güç tipidir.

Liderin sahip olduğu işe yönelik üstün bilgi, beceri, tecrübe ve uzmanlık düzeyinden kaynaklanan, astların ona güvenmesini sağlayan güçtür.

Liderin kişisel karakteristik özellikleri, çekiciliği ve davranışları sayesinde astlarında uyandırdığı hayranlık ve benzeme arzusuna dayanan güçtür.

Liderliğin doğuştan gelen zekâ, cesaret, karizma gibi fiziksel ve kişisel özelliklere bağlı olduğunu ve liderin izleyicilerden bu yönleriyle ayrıldığını savunan kuramdır.

Liderliğin doğuştan gelmediğini, sonradan öğrenilen ve kazanılan bir davranış olduğunu; liderin başarısını sergilediği davranışların belirlediğini savunan kuramdır.

Her zaman ve her koşulda geçerli tek bir en iyi liderlik tarzı olmadığını, en etkili tarzın içinde bulunulan durum ve koşullara göre değiştiğini savunan yaklaşımdır.

Liderin temel amacının takipçilerini motive etmek olduğunu ve çalışanların ihtiyaçlarına göre uygun liderlik tarzını seçerek hedefe giden yolu netleştirmesi gerektiğini savunan modeldir.

Liderin her astıyla farklı düzeyde ilişki kurduğunu, astlarını yüksek kaliteli ilişkiye sahip 'grup içi' ve resmî ilişkiye sahip 'grup dışı' olarak ikiye ayırdığını savunan modeldir.

Lider ile izleyenler arasında karşılıklı çıkar ilişkisine dayalı bir değiş-tokuş sürecini içeren, hedeflere ulaşmada ödül ve statü dağıtımını kullanan liderlik tarzıdır.

Liderin organizasyonun amaçlarına yeni bir bakış açısı kazandırarak takipçilerini vizyoner bir yaklaşımla etkilediği, motive ettiği ve dönüştürdüğü liderlik tarzıdır.

Liderin mevcut durumun ötesinde gerçekçi, güvenilir ve çekici bir gelecek vizyonu yaratabilme, bunu astlarına etkili bir şekilde iletip benimsetebilme yeteneğidir.

İnsanların inanç ve farklılıklarına ön yargısız yaklaşarak adalet, dürüstlük ve saygı gibi ahlaki değerleri karar alma ve kurumsal yapıya entegre eden liderlik tarzıdır.

Liderin kendi çıkarlarından önce takipçilerinin ihtiyaçlarını, gelişimini, mutluluğunu ve toplumsal refahı ön planda tuttuğu insan odaklı liderlik modelidir.

Belirsizlik ve hızın hâkim olduğu ortamlarda organizasyonun esneklik, yenilikçilik, hızlı karar alma ve dinamik adaptasyon kapasitesi kazanmasını sağlayan liderlik yaklaşımıdır.