Ünite 6: Bilgisayar Virüsleri ve Antivirüs Programları — Önemli Kavramlar

Kullanıcı rızası dışında sistem kaynaklarını tüketmek, hassas verileri sızdırmak veya sistem mimarisini tamamen işlevsiz kılmak üzere programlanmış tüm zararlı yazılımların genel adıdır. Klasik virüslerden otonom solucanlara kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.

Özellikle .exe ve .com uzantılı çalıştırılabilir dosyalara sızan ve bu dosyalar kullanıcı tarafından çalıştırılana kadar sessizce bekleyen virüs türüdür. Dosya açıldığı an virüs devreye girerek sisteme hızla yayılır.

Microsoft Word, Excel veya PowerPoint gibi ofis belgelerinin içindeki otomatik komut dizilerini (makroları) hedef alan virüs türüdür. Bu belgelerin açılması veya belirli bir tuşa basılmasıyla tetiklenirler.

Bilgisayarın başlangıç aşamasını belirleyen boot sektörüne yerleşen virüslerdir. İşletim sistemi ve antivirüs programları henüz devreye girmeden, en erken aşamada aktif hale gelerek sistem kontrolünü ele geçirirler.

Her yeni dosyaya bulaştıklarında veya her kopyalamada kendi imza kodlarını ve dijital kimliklerini otomatik olarak değiştiren virüslerdir. Bu sayede imza tabanlı çalışan geleneksel antivirüs yazılımlarını atlatabilirler.

Fiziksel bir disk veya USB belleğe ihtiyaç duymadan, doğrudan kablolu veya kablosuz ağ trafiğini kullanarak ağa bağlı diğer cihazlara çok hızlı bir şekilde sızabilen virüs türüdür.

Genellikle metin dosyası olarak kodlanıp .bat uzantısıyla kaydedilen, Windows'un batch özelliğini kullanarak sistem dosyalarını bozan ve cihazı işlevsiz hale getiren küçük boyutlu virüslerdir.

Bir dosyaya tutunma ihtiyacı duymadan ve kullanıcı müdahalesi olmadan ağlar üzerinden otonom şekilde yayılabilen kötü amaçlı yazılımlardır. Kendilerini kopyalayarak ağ trafiğini tıkar ve sistemi yavaşlatırlar.

Kendilerini faydalı veya güvenilir bir yazılım gibi maskeleyerek sisteme sızan aldatıcı yazılımlardır. Çalıştırıldıklarında arka planda saldırganların sisteme erişmesini sağlayan bir arka kapı açarlar.

Bulaştığı sistemdeki tüm değerli dosyaları güçlü algoritmalarla şifreleyerek erişilemez kılan ve dosyaların açılması karşılığında kullanıcıdan fidye talep eden siber tehdit yazılımlarıdır.

Saldırganlar tarafından gizlice ele geçirilerek zombi cihaza dönüştürülmüş binlerce bilgisayarın tek bir merkezden yönetildiği devasa ağlardır. Genellikle büyük çaplı toplu siber saldırılarda kullanılırlar.

Kullanıcının isteği dışında sürekli olarak reklam içerikleri ve pop-up pencereleri sunan, internet tarayıcı ayarlarını değiştirebilen ve sistem kaynaklarını tüketerek bilgisayarı yavaşlatan yazılımlardır.

Kullanıcının tüm dijital ayak izlerini ve klavye vuruşlarını (keylogger) gizlice takip ederek banka şifreleri gibi hassas bilgileri toplayıp uzak bir sunucuya ileten gözetleme araçlarıdır.

Önceden tanımlanmış güvenlik kuralları çerçevesinde bir ağa gelen ve ağdan giden veri paketlerini denetleyen, yetkisiz erişimleri engelleyerek sistemi dış tehditlere karşı izole eden güvenlik sistemidir.

Antivirüs programlarının şüpheli veya zararlı bir dosya tespit ettiğinde, bu dosyanın diğer sistem dosyalarına zarar vermesini engellemek amacıyla onu izole edilmiş, güvenli bir alana taşıması işlemidir.