Ünite 13: Radyoloji ve Nükleer Tıpla İlgili Tıbbi Terimler

Hounsfield Cetveli Sınırları

İngiliz fizikçi Hounsfield tarafından geliştirilen bu cetvelde suyun X ışınını tutma değeri 0 HÜ, havanın değeri -1000 HÜ olarak kabul edilir. Cetvelin üst sınırı ise +3095 HÜ değerine kadar uzanmaktadır.

Diyagnostik Ultrason Frekansı

Tıbbi tanı amacıyla kullanılan ultrasonografi cihazlarında insan kulağının duyamayacağı yüksek frekanslı ses dalgaları kullanılır. Bu amaçla tercih edilen frekans aralığı 3 ile 7.5 Megahertz (MHz) arasındadır.

MR Spektroskopi Metabolitleri

MRS yöntemiyle dokulardaki biyokimyasal değişimler incelenir. Bu incelemede özellikle N-asetilaspartat (NAA), kolin içeren bileşikler (Cho) ve kreatin (Cr) düzeyleri ölçülerek tümör-abse ayrımı yapılır.

PET Görüntülemede FDG Kullanımı

Pozitron Emisyon Tomografisinde en sık kullanılan ajan 18-Florodeoksiglukoz (FDG) adı verilen glukoz analoğudur. Kanserli dokuların yüksek şeker tüketimi bu ajan sayesinde PET-BT cihazlarında net olarak görüntülenir.

Anahtar Kavramlar

RadyogramElde edilen tüm radyolojik görüntülere verilen genel isimdir. Röntgen, BT veya MR fark etmeksizin tüm tıbbi görüntüler bu şemsiye terim altında toplanır.

RadyografiRadyolojik bir görüntüyü elde etmek için gerçekleştirilen tüm süreci ve çekim aşamalarını tanımlayan terimdir.

GantriBilgisayarlı Tomografi cihazında X ışını tüpünü ve dedektörleri içinde barındıran, ortasında hasta masasının hareket ettiği dairesel ve dar enli büyük kutu bölümdür.

VokselBilgisayarlı Tomografi ve MR'da üç boyutlu görüntü oluştururken kullanılan, tabanını pikselin, yüksekliğini ise kesit kalınlığının oluşturduğu hacimsel elementtir.

Hounsfield Ünitesi (HÜ)Bilgisayarlı Tomografide dokuların X ışınını tutma derecesini gösteren, suyun değerini 0, havanın değerini ise -1000 kabul eden cetveldeki sayısal birimdir.

PencerelemeBT görüntülerinde bulunan binlerce gri tonu, incelenen dokunun ayırt edilebilmesi için dar bir sayısal aralıkta gri ölçeğe dağıtma işlemidir.

TransduserUltrasonografi cihazlarında kuartz veya seramik diskler kullanarak elektrik enerjisini ses dalgasına, geri dönen ses dalgasını ise elektrik enerjisine dönüştüren başlık ünitesidir.

Akustik ZenginleşmeUltrasonografide ses dalgalarının sıvı dolu yapılardan geçerken hiç yansımadan arkaya ulaşması sonucu, bu yapıların arkasındaki dokuların normalden daha parlak ve beyaz görünmesi durumudur.

Girişimsel RadyolojiGörüntüleme yöntemleri rehberliğinde, vücuda iğne veya kateter gibi ince araçlarla girilerek abse boşaltılması veya damar açılması gibi cerrahi dışı tedavilerin yapıldığı bilim dalıdır.

SintigrafiEser miktardaki radyoaktif maddenin vücuda verilmesinden sonra gama kamera yardımıyla organların işlevsel durumunun iki veya üç boyutlu olarak görüntülenmesi yöntemidir.

RadyofarmasötikNükleer tıp uygulamalarında tanı veya tedavi amacıyla kullanılmak üzere, belirli bir organa yönlenecek kimyasal bir bileşiğin radyonüklid ile işaretlenmiş halidir.

SiklotronNükleer tıp görüntülemelerinde kullanılan kısa yarı ömürlü radyoaktif maddeleri üretmek için yüklü parçacıkları yüksek hızlarda çarpıştıran bombardıman sistemidir.

Benign NeoplazmaOluştukları alanda bir kapsül içinde sınırlı kalan, çevre dokuları istila etmeyen ve vücudun uzak bölgelerine yayılım (metastaz) göstermeyen iyi huylu tümörlerdir.

Malign NeoplazmaKontrolsüz şekilde bölünmeye devam ederek çevre dokuları işgal eden (invazyon) ve kan/lenf yoluyla uzak organlara yayılan (metastaz) kötü huylu tümörlerdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Girişimsel Radyoloji Uygulamaları

Girişimsel radyolojide ameliyatsız olarak abse boşaltılması, köpeklerden bulaşan kist hidatik hastalığının tedavisi, safra yollarının açılması ve tıkalı damarların balon/stent ile genişletilmesi işlemleri başarıyla uygulanmaktadır.

Curie ve Becquerel Birimleri

Radyonüklid aktivite birimlerinden Becquerel saniyede 1 çekirdek bozunumunu ifade ederken, Curie birimi ise saniyede tam olarak 3.7x10 üzeri 10 çekirdek bozunumunu temsil etmektedir.

T1 ve T2 Süreleri Arasındaki Oran

MR görüntülemede protonların eski konumlarına dönme süresi olan T1, defaze olma süresi olan T2'den daima daha uzundur. T2 değeri genellikle T1 değerinin %10 ile %20'si kadardır.

Pulmoner Tromboembolizm Kaynağı

Pulmoner tromboembolizm vakalarının %99'unu vücudun başka yerinde oluşan ve kopan pıhtı parçaları oluşturur. Bu pıhtılar genellikle alt ekstremite (bacak) derin venlerinden koparak akciğer arterlerini tıkar.

Karsinom ve Sarkom Ayrımı

Epitelyal dokulardan köken alan kanserlere karsinom (örneğin adenokarsinom) denirken; kemik, kıkırdak, bağ dokusu ve damar gibi mezodermal dokulardan köken alan kanserlere ise sarkom (örneğin osteosarkom) adı verilir.

Rezidü ve Rekürrens Farkı

Kanser tedavisinin ardından tümör dokusunun tamamen yok edilemeyip geride kalan kısmına rezidü denir. Tümör tamamen yok edildikten sonra aynı veya farklı bir bölgede yeniden ortaya çıkmasına ise rekürrens adı verilir.

Sınavda Dikkat Et

Radyoloji ve Nükleer Tıp arasındaki temel farka dikkat edin: Radyolojide enerji dışarıdan hastaya verilir (X-ışını, ses dalgası), Nükleer Tıpta ise radyoaktif madde hastaya enjekte edilir ve dışarıdan emisyon toplanır.
Hounsfield Cetveli (HÜ) sorularında suyun değerinin '0' ve havanın değerinin '-1000' olduğunu asla unutmayın; bu değerler sınavda doğrudan sorulabilir.
MR'da T1 ve T2 sürelerinin kıyaslamasında T1'in her zaman T2'den daha uzun olduğunu ve T2'nin T1'in %10-20'si kadar olduğunu aklınızda tutun.
Kanser terminolojisinde köken farklarına dikkat edin: Epitelyal dokudan çıkanlara 'karsinom', kemik/kıkırdak/bağ dokusundan çıkanlara 'sarkom' denir.
Ultrasonografi sorularında 'Doppler' kelimesini görürseniz bunun doğrudan kan akımı, damar içi pıhtı ve hareketli kan hücrelerinin incelenmesiyle ilgili olduğunu hatırlayın.
PET görüntüleme tekniğinde kullanılan ana ajanın 'FDG' (Florodeoksiglukoz) olduğunu ve bunun bir glukoz analoğu olduğunu bilmek sınavda büyük avantaj sağlar.