Ünite 12: Sosyal Etki, Uyum ve İtaat — Önemli Kavramlar

Bireyin tutum ve davranışlarının diğer insançarların gerçek ya da örtülü varlığı ile etkilenmesi sürecidir. Örneğin bir genç, arkadaşlarının giyim tarzına uyum sağlamak için kendi kıyafet tercihlerini değiştirebilir.

İçinde bulunulan grubun veya diğer kişilerin varlığının bireyin performansını olumlu yönde artırması durumudur. Örneğin bisikletçilerin izlendiklerini bildiklerinde çok daha hızlı pedal çevirmeleri bu duruma örnektir.

İki ya da daha fazla bileşenin etkileşimi sonucunda, ayrı ayrı toplamlarından daha farklı (olumlu veya olumsuz) bir sonucun ortaya çıkmasıdır. Negatif sinerjide 2+2=3 gibi kayıplar yaşanabilir.

Grup içinde olmanın veya kalabalık önünde bulunmanın bireyin performansını olumsuz etkilemesi ve zor görevlerde başarısızlığa yol açmasıdır. Örneğin normalde rahat konuşan birinin topluluk önünde heyecanlanıp kekelemesi bu kapsamdadır.

Grup üyelerinden bir veya birkaçının, diğerlerinin katkılarına güvenerek zaman, çaba ve düşünce kaynaklarını gruba yeterince aktarmamasıdır. Örneğin beş kişilik bir ödev grubunda bir kişinin hiç çalışmaması nedeniyle diğerlerinin de gayretini düşürmesidir.

Sosyal bir süreç içerisinde bireyin öz farkındalığının ve öz-izlemesinin kaybolması, sorumluluk algısının azalması durumudur. Bireyin kalabalık içinde benlik bilincini yitirerek mantık dışı eylemlere yönelmesine yol açabilir.

Büyük kazançlar sağlama amacıyla büyük kayıpların ortaya çıkmasını da göze alma durumudur. Bireyler grup içerisindeyken yalnız olduklarına kıyasla çok daha fazla risk alma eğilimi gösterirler.

Grup halinde karar alma süreçlerinde yapılan tartışmalar sonucunda bireylerin daha aşırı uçlara kayması ve radikal/riskli kararlar almasıdır. Tartışma sonrası lehtarlar fanatik, aleyhtarlar şiddetli muhalif olur.

Yüksek dayanışma ve kaynaşmaya sahip gruplarda karşılıklı onay almaya odaklanıldığı için eleştirel düşüncenin, gerçeği değerlendirme yetisinin ve ahlaki yargıların bozulması eğilimidir.

Grup düşüncesi yaşayan gruplarda, üyelerin grubun asla zarar görmeyeceğine inanarak aşırı iyimserlik sergilemesidir. Kötü senaryoların gerçekleşmeyeceği yönünde mantık dışı bir inanç hakimdir.

Grup kararına aykırı her türlü kanıt veya öneriye göz yumularak, grubun kendi yanlış kararını haklı çıkaracak bahaneler ve açıklamalar üretmesidir.

Grup üyelerinin şüphelerini gizlemek ve grup kaynaşmasını korumak amacıyla kendi eleştirel düşüncelerini ve katkılarını sansürlemesidir.

Grubu dışarıdan gelen olumsuz yorumlardan ve eleştirilerden korumak amacıyla bilgi akışını kasıtlı olarak filtreleyen grup üyeleridir.

Bireyin düşünce yapısını ve davranışlarını grubun geçerli saydığı norm ve modellere uyacak şekilde düzenlemesidir. Grup baskısı ve kabul görme isteği bu davranışı tetikler.

Karanlık bir odada sabit duran küçük bir ışık noktasına bakan bireylerin, ışığın hareket ettiğini zannetmelerine yol açan algı yanılsamasıdır. Muzaffer Şerif bu etkiyi uyum deneyinde kullanmıştır.

Tarihsel süreçte reformların ve bilimsel gerçeklerin küçük ama tutarlı ve açık fikirli bir azınlığın ısrarcı çabalarıyla çoğunluk tarafından kabul edilmesini sağlayan sosyal etki mekanizmasıdır.

Bir otorite tarafından gelen istek veya emir doğrultusunda bireyin bir düşünce, davranış ya da tutumu benimsemesidir. Milgram'ın deneyi bu olguyu incelemiştir.