Ünite 4: Sivil Toplum Örgütü Olarak Dernekler ve Meslek Birlikleri — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
Dernekler ile vakıflar arasındaki yapısal ve tanımsal farkları ünite metninden hareketle karşılaştırarak açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Dernekler en az yedi gerçek veya tüzel kişinin ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere kurdukları 'kişi toplulukları' iken, vakıflar belirli bir amaca özgülenen 'mal toplulukları'dır. Dernekler üyelik esasına dayanırken, vakıflarda temel unsur amaca tahsis edilen varlıktır.
Alıştırma 1myders hazırladı
Dernekler ile vakıflar arasındaki temel yapısal ve tanımsal farkları ünite içeriğine dayanarak karşılaştırınız ve her ikisi için birer örnek veriniz.
Yanıt / ipucu
Dernekler en az yedi kişinin ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere bilgi ve çalışmalarını birleştirdikleri 'kişi toplulukları' iken, vakıflar belirli bir amaca özgülenen 'mal toplulukları'dır. Örneğin, bir spor kulübü dernek statüsündeyken, eğitim bursu sağlamak için kurulan bir mal varlığı vakıf statüsündedir.
Alıştırma 2myders hazırladı
5253 sayılı Dernekler Kanunu ile getirilen en önemli idari değişimi ve bu değişimin sivil toplum açısından anlamını tartışınız.
Yanıt / ipucu
Yeni kanunla dernek işlemlerinin takibi kolluk kuvvetlerinden alınarak İçişleri Bakanlığı bünyesindeki sivil bir yapı olan Dernekler Dairesi Başkanlığı'na devredilmiştir. Bu değişim, devletin dernekleri bir güvenlik tehdidi olarak görmekten vazgeçtiğini ve sivil topluma yaklaşımın demokratikleştiğini gösterir.
Alıştırma 2myders hazırladı
Ülkemizde dernek kurma özgürlüğünün tarihsel gelişimini, 1909 Cemiyetler Kanunu'ndan günümüzdeki 5253 sayılı Dernekler Kanunu'na kadar olan süreçteki yaklaşım değişiklikleriyle birlikte özetleyiniz.
Yanıt / ipucu
Dernek kurma özgürlüğü ilk kez II. Meşrutiyet döneminde anayasal güvenceye kavuşmuş, tek parti ve 1983 dönemlerinde kısıtlayıcı kanunlarla sınırlandırılmıştır. 2004 yılında kabul edilen 5253 sayılı Kanun ise dernek işlemlerini kolluk kuvvetlerinden sivil bir yapıya devrederek devletin dernekleri güvenlik tehdidi olarak görme yaklaşımını sonlandırmıştır.
Alıştırma 3myders hazırladı
Ünitede verilen bilgiler doğrultusunda, dernekler ile meslek odaları arasındaki farkları üyelik ve yetki açısından örneklendirerek açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Derneklere üye olmak tamamen gönüllülük esasına dayalıyken, meslek odalarına (örneğin baro veya eczacılar odası) ilgili mesleği icra etmek için üye olmak zorunludur. Ayrıca odalar, derneklerden farklı olarak üyeleri üzerinde meslekten ihraç gibi geniş disiplin yetkilerine sahiptir.
Alıştırma 3myders hazırladı
Dernekler ile kamu kurumu niteliğindeki meslek odalarını üyelik koşulları, kuruluş yöntemleri ve disiplin yetkileri açısından karşılaştıran bir tablo veya liste hazırlayınız.
Yanıt / ipucu
Derneklere üyelik gönüllülük esasına dayanırken, meslek odalarına üyelik mesleği icra etmek için zorunludur. Dernekler serbestçe kurulurken odalar kanunla kurulur; ayrıca odaların üyeleri üzerinde meslekten ihraç dahil geniş disiplin yetkileri bulunurken derneklerin bu tür kamusal yetkileri yoktur.
Alıştırma 4myders hazırladı
Bir derneğin bütçe planlamasını yaparken hangi gelir ve gider kalemlerini dikkate alması gerektiğini üniteye göre listeleyiniz.
Yanıt / ipucu
Gelir olarak üye aidatları, bağışlar, iktisadi işletme gelirleri ve vasiyetler dikkate alınmalıdır. Gider olarak ise personel maaşları ve kira gibi genel idari giderler, tüzük amacına yönelik faaliyet giderleri ile vergi ve sigorta ödentileri bütçelenmelidir.
Alıştırma 4myders hazırladı
5253 sayılı Dernekler Kanunu'na göre çocuk derneklerinin kurulma ve üyelik şartlarını yaş sınırlarını belirterek açıklayınız.
Yanıt / ipucu
15 yaşını bitiren ayırt etme gücüne sahip küçükler yasal temsilcilerinin izniyle çocuk derneği kurabilir veya üye olabilirler. 12 yaşını bitirenler üye olabilir ancak yönetimde yer alamazlar; ayrıca bu derneklere 18 yaşından büyüklerin üye olması yasaktır.
Alıştırma 5myders hazırladı
Çocuk derneklerinin kurulması ve üyelik şartları ile ilgili yasal sınırları ve yaş gruplarını üniteye dayanarak açıklayınız.
Yanıt / ipucu
15 yaşını bitiren ayırt etme gücüne sahip küçükler yasal temsilcilerinin izniyle çocuk derneği kurabilir veya üye olabilirler. 12 yaşını bitirenler üye olabilir ancak kurullarda görev alamazlar; ayrıca bu derneklere 18 yaşından büyüklerin üye olması yasaktır.
Alıştırma 5myders hazırladı
Derneklerin gelir ve gider kalemlerini ünite içeriğindeki örneklere dayanarak listeleyiniz ve taşınmaz alımlarının giderleştirilmesindeki usulü açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Dernek gelirleri üye aidatları, bağışlar, iktisadi işletme gelirleri ve pul satışları gibi kalemlerden; giderleri ise personel, faaliyet, vergi ve sigorta ödemelerinden oluşur. Taşınmaz veya taşıt alımları birden fazla dönemi kapsadığı için doğrudan gider yazılmamalıdır.
