← Ünite 14
Sosyal Güvenlik Sistemi

Ünite 14: Aileye Yönelik Sosyal Yardımlar ve Sosyal Hizmetler

1601 İngiliz Yoksul Yasası
İngiltere'de çıkarılan bu yasa, sosyal yardımları devletin ve kilise bölgelerinin (parish) sorumluluğuna vermiş, yoksulları çalışamayacak durumda olan 'acizler' ve çalışabilecek durumda olanlar şeklinde ikiye ayırarak modern sosyal yardımın temelini atmıştır.
Beveridge Raporu (1942)
William Beveridge tarafından 20 Kasım 1942'de açıklanan bu rapor, İngiliz sosyal güvenlik sisteminin anayasası kabul edilir. Raporda asgari geçim standardının korunması için evlilik, doğum, analık ve çocuk yardımları temel ilkeler olarak belirlenmiştir.
Türkiye'de Boşanma İstatistikleri (1990-2010)
TÜİK verilerine göre Türkiye'de 1990 yılında 25.712 olan boşanma sayısı, 2010 yılında dramatik bir artış göstererek 118.568'e yükselmiştir. Bu durum tek ebeveynli ailelerin sayısını artırmıştır.
Tek Ebeveynli Ailelerde Kadın Oranı
Avrupa Birliği ülkelerinde tek ebeveynli ailelerin %85'inde, Türkiye'de ise yaklaşık her 10 tek ebeveynli aileden 9'unda aile reisliğini ve çocukların sorumluluğunu kadınlar üstlenmektedir.

Anahtar Kavramlar

Sosyal Güvenlikİnsanları ve aileleri, yaşamları boyunca karşılaşabilecekleri hastalık, işsizlik, yaşlılık ve ölüm gibi sosyal risklere karşı güvence altına alan ve asgari bir yaşam standardı sunan kurumsal sistemdir.
Sosyal YardımKendi ellerinde olmayan nedenlerle asgari geçim düzeyinin altında kalan muhtaç kişilere, muhtaçlık araştırmasına dayalı olarak yapılan karşılıksız parasal ve nesnel desteklerdir.
Sosyal PolitikaDevletin toplumun her kesimini, özellikle de dezavantajlı grupları korumak amacıyla eğitim, sağlık, konut, istihdam ve sosyal güvenlik alanlarında yürüttüğü planlı faaliyetlerin bütünüdür.
Aile PolitikasıSosyal politikanın bir parçası olarak, doğrudan aile yapısını, doğum hızını, aile büyüklüğünü ve çocuk/yaşlı bakımını etkilemeyi ve desteklemeyi amaçlayan devlet stratejileridir.
Demografik DeğişimNüfusun yaş yapısı, doğum ve ölüm oranları, evlenme ve boşanma sıklığı gibi nüfusa dair istatistiksel özelliklerin zaman içerisinde farklılaşması sürecidir.
Yoksul Yasası (1601)İngiltere'de kabul edilen ve sosyal yardımların devlet eliyle sistematik olarak yürütülmesini öngören, yoksulları çalışabilir ve çalışamaz olarak ayıran tarihi yasal düzenlemedir.
Asgari Gelir GüvencesiSosyal risk durumuna bakılmaksızın, gelir kaynakları belirli bir sınırın altına düşen tüm vatandaşlara insan onuruna yakışır bir yaşam sürmeleri için sağlanan asgari gelir desteğidir.
Şartlı Eğitim Yardımı (ŞEY)Maddi imkansızlıklar nedeniyle çocuklarını okula gönderemeyen ailelere, çocukların okula devam etmesi şartıyla yapılan nakdi sosyal yardımdır.
Şartlı Sağlık Yardımı (ŞSY)Nüfusun en yoksul kesiminde yer alan ailelere, çocuklarını düzenli sağlık kontrollerine götürmeleri şartıyla verilen nakdi destektir.
Kırsal Alanda Sosyal Destek Projesi (KASDEP)Kırsal kesimde yaşayan yoksul ailelerin ekonomik olarak güçlendirilmesi ve üretken hale getirilmesi amacıyla uygulanan tarımsal ve hayvansal destek projesidir.
Barınma YardımıEkonomik yoksunluk içindeki ailelerin yaşam sürdükleri evlerin bakım, onarım ve tadilat işleri için ayni veya nakdi olarak yapılan devlet yardımıdır.
Tek Ebeveynli AileBoşanma, ölüm veya evlilik dışı doğum gibi nedenlerle çocukların bakımını ve sorumluluğunu tek bir anne veya babanın üstlendiği aile yapısıdır.
Sosyal Hizmetİnsan hakları ve sosyal adalet ilkelerini temel alarak, insanların iyilik halini geliştirmek amacıyla sorun çözmeyi, güçlendirmeyi ve özgürleştirmeyi hedefleyen meslek ve disiplindir.
Beveridge Raporu1942 yılında İngiltere'de hazırlanan, tüm nüfusu kapsayan modern sosyal güvenlik sisteminin ve aile yardımlarının temel ilkelerini ortaya koyan tarihi rapordur.
Damgalanma (Stigmatizasyon)Sosyal yardım alan bireylerin veya ailelerin, toplum tarafından muhtaçlıkları nedeniyle olumsuz değerlendirilmesi ve kendilerini küçük düşmüş hissetmeleri durumudur.
Aktif İş Gücü Politikalarıİşsizlerin istihdam edilebilirliğini artırmak amacıyla yürütülen mesleki eğitim, geçici istihdam ve girişimcilik destekleri gibi dinamik politikalardır.

Diğer Önemli Bilgiler

Türkiye'de Kadın İş Gücü Katılımı (2010)

2010 yılı verilerine göre Türkiye'de kadınların iş gücüne katılım oranı %27,6 gibi düşük bir seviyede kalmıştır. Bu durum kadınların sosyal güvenceye erişimini zorlaştırmaktadır.

Dünya Kadın İstihdam Oranı (2009)

Dünya genelinde kadınların istihdam oranı 1970-1992 yılları arasındaki artış trendini sürdürerek, 2009 yılı itibarıyla %51,6 seviyesine yükselmiştir.

İsveç Evlenme İstatistikleri (2000)

Gelişmiş ülkelerde evlilik yapısının değişimine örnek olarak, İsveç'te 2000 yılında evlenme oranı %4,5'e gerilemiş ve ortalama evlenme yaşı 30'lu yıllara yükselmiştir.

Avrupa'da Boşanma Artışları (1960-1980)

Almanya ve Fransa'da 1980 yılındaki boşanma oranları, 1960 yılına kıyasla iki katına çıkmıştır. İskandinav ülkeleri ve İngiltere'de ise bu oran %40'ın üzerine ulaşmıştır.

Anayasa Madde 41

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 41. maddesi, aileyi Türk toplumunun temeli olarak tanımlar, eşler arası eşitliği vurgular ve devlete ailenin, ananın ve çocukların korunması için gerekli tedbirleri alma görevi yükler.

İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi Madde 25

Bu madde, herkesin kendisi ve ailesi için beslenme, giyim, konut ve tıbbi bakım hakkına sahip olduğunu; işsizlik, hastalık ve dulluk gibi durumlarda sosyal güvenlik hakkı bulunduğunu ilan eder.

Avrupa Sosyal Şartı Madde 16

Ailenin sosyal, yasal ve ekonomik korunma hakkını düzenleyen bu madde, akit devletleri aile yardımları, konut sağlama ve yeni evlilere destek gibi araçlarla aile yaşamını korumaya teşvik eder.

KASDEP Projesi

Kırsal Alanda Sosyal Destek Projesi, Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü tarafından kırsal kesimdeki yoksul ailelerin yerinde kalkındırılması ve göçün önlenmesi amacıyla uygulanan en kapsamlı projelerden biridir.

Sınavda Dikkat Et

  • Anayasa'nın 41. maddesinin içeriğine dikkat edin; ailenin Türk toplumunun temeli olduğu ve eşler arası eşitliğe dayandığı sınavda sıkça sorulur.
  • 1601 tarihli İngiliz Yoksul Yasası'nın sosyal yardımların tarihteki ilk sistemli düzenlemesi olduğunu ve yoksulları çalışabilirlik durumuna göre ayırdığını unutmayın.
  • Türkiye'de 'Aile Yükleri Sigortası' adında müstakil bir sosyal sigorta kolunun bulunmadığı bilgisini aklınızda tutun; bu durum sınavda çeldirici olarak karşınıza çıkar.
  • Beveridge Raporu'nun (1942) modern sosyal güvenlik ve aile yardımlarının gelişimindeki öncü rolünü ve İngiltere menşeili olduğunu unutmayın.
  • Doğrudan 'Aile Destek Yardımları' kapsamında sadece Gıda, Yakacak ve Barınma yardımlarının yer aldığını, eğitim ve sağlık yardımlarının ise farklı kategorilerde olduğunu ayırt edin.