Ünite 7: Siyaset Sosyolojisi Bağlamında Devlet ve Toplum — Önemli Kavramlar

Siyasal kurumlar, iktidar ilişkileri, ideolojiler ve toplumsal yapı arasındaki karşılıklı etkileşimi inceleyen sosyoloji alt dalıdır. Siyaseti toplumdan bağımsız ele almaz, devletin toplumu nasıl etkilediğini ve toplumun devleti nasıl biçimlendirdiğini çift yönlü analiz eder.

Politikayı toplumdaki sınırlı değerlerin ve kaynakların paylaşımı üzerine kurulu geniş bir mücadele ve iktidar alanı olarak gören yaklaşımdır. Harold Lasswell'in 'kimin, neyi, ne zaman, nasıl elde ettiğini belirleyen faaliyet' tanımı bu görüşü özetler.

Politikayı bireysel çıkarların ötesine geçerek kamu yararını korumaya, toplumsal bütünlüğü tesis etmeye ve ortak iyiliği gerçekleştirmeye yönelik bir çaba olarak gören yaklaşımdır. Çatışmaları ortak bir düzen içinde yönetmeyi amaçlar.

Aile teorisinde yer alan, çekirdek ailenin zamanla büyümesi ve genişlemesiyle oluşan, aynı kandan gelen insanların oluşturduğu geniş aile veya sülale düzeyindeki ilk toplumsal birlikteliktir.

Genslerin (geniş ailelerin) birleşmesiyle ortaya çıkan, kabile, boy veya aşiret olarak adlandırılan ve yerleşik hayata geçişle birlikte devletin temelini oluşturan daha geniş sosyal teşekküllerdir.

Toplumsal sözleşme teorilerinde, devletin ve sistemli bir siyasal otoritenin henüz var olmadığı, insanların tamamen doğal yasalara göre yaşadığı varsayılan sözleşme öncesi dönemdir.

Thomas Hobbes'un kuramında, insanların doğa durumundaki kaostan ve ölüm korkusundan kurtulmak için haklarını devrettiği, barış ve düzeni sağlayan mutlak, sınırsız güce sahip devlet aygıtını simgeleyen kavramdır.

Karl Marx'ın geliştirdiği, toplumsal değişimi ve devlet gibi kurumların ortaya çıkışını fikirler üzerinden değil, ekonomik ilişkiler, üretim biçimleri ve sınıf mücadeleleri üzerinden açıklayan felsefi yaklaşımdır.

Marksist teoride toplumun iki ana düzeyidir; altyapı ekonomik ilişkileri ve üretim biçimini oluştururken, üstyapı devlet, hukuk, din ve ideoloji gibi kurumları kapsar ve altyapı tarafından belirlenir.

Modern devletin temel unsurlarından biri olup, devletin tanımlanmış sınırları içerisinde en üstün karar alma gücüne sahip olmasını ve dış güçlerden bağımsız olarak bu otoriteyi kullanabilmesini ifade eder.

Birey ile modern devlet arasında kurulan, karşılıklı yasal hakları, ödevleri ve sorumlulukları içeren, bireyin siyasal topluluğun eşit bir üyesi olduğunu tescilleyen hukuki statüdür.

Tek bir siyasal topluluğun parçası olma duygusunu, ortak kimliği ve değerleri merkeze koyan, modern toplumlara özgü semboller ve inançlar bütünüdür.

Siyasi iktidarın tek bir merkezde toplandığı, tüm vatandaşların aynı anayasa ve hukuk sistemine tabi olduğu, yerel birimlerin merkezin birer uzantısı olarak işlev gördüğü devlet biçimidir.

Birden fazla federe devletin ortak bir anayasa çerçevesinde birleşmesiyle oluşan, iktidarın merkez ile federe birimler arasında paylaşıldığı, federe devletlerin içişlerinde özerk olduğu devlet biçimidir.

Bir siyasi iktidarın veya otoritenin, yönetilenler tarafından haklı, yerinde, yasalara ve ahlaki temellere uygun bulunarak rıza ile kabul edilmesi durumudur.

Gücün ve meşruiyetin kaynağını kuşaktan kuşağa aktarılan kutsal geleneklerden, yerleşik inançlardan ve göreneklere duyulan saygıdan aldığı, değişime kapalı otorite tipidir.

Meşruiyetini liderin sahip olduğuna inanılan olağanüstü, kahramanca, kutsal veya mucizevi kişisel niteliklerden alan, genellikle kriz dönemlerinde ortaya çıkan otorite tipidir.

Meşruiyetini rasyonel olarak tasarlanmış yazılı yasalardan, anayasal kurallardan ve bürokratik makamların yetkilerinden alan modern otorite tipidir.