Ünite 7: Orta Yaş Döneminin Biyolojik Yönleri

Orta Yaş Döneminin Kronolojik Sınırları

Orta yaş dönemi bireyin 30'lu yaşlarının başından 65 yaşına kadar uzanabilir. Ancak bilimsel çalışmalarda ve genel kabulde bu dönemin sınırları 35-65 yaş arası olarak belirlenmiştir. 65 yaş ise yaşlılık döneminin kronolojik başlangıç sınırı olarak kabul edilir.

Ergenlik ve Orta Yaş Yağ Oranı Karşılaştırması

Orta yaş döneminde kilo alma eğilimi çok yüksektir. Gelişimsel açıdan benzer değişimlerin yaşandığı ergenlik dönemindeki bir bireyin vücudundaki toplam yağ oranı, orta yaş dönemindeki bir bireyin vücudundaki toplam yağ oranının sadece yarısı kadardır.

Gözlük Kullanım Oranı

Görme yetisi 18 yaş civarında zirve yaptıktan sonra 40 yaşından itibaren azalır ve 55 yaşından sonra ciddi düşüş gösterir. Bu biyolojik gerilemeye bağlı olarak, 65 yaş öncesi orta yaş grubundaki bireylerin yarısı görme bozuklukları nedeniyle gözlük kullanmaktadır.

İşitme Kaybında Cinsiyet Farkı

İşitme duyusu 45 yaşından sonra belirgin şekilde azalmaya başlar. Yapılan araştırmalara göre, 50 yaşından sonra yaşanan işitme kaybı ve duyma bozuklukları erkeklerde kadınlara kıyasla çok daha yüksek seviyelerde görülmektedir.

Anahtar Kavramlar

Orta Yaş DönemiGenç yetişkinlik ile yaşlılık dönemi arasında kalan, genel kabul olarak 35-65 yaşları arasını kapsayan ve ergenliğe benzer yoğun biyopsikososyal değişimlerin yaşandığı gelişimsel dönemdir.

Akışkan ZekâSoyut algılama, akıl yürütme, işlem hızı, bellek ve şekilsel ilişkileri kurabilme yeteneklerini içeren, yaşa bağlı olarak orta yaş döneminde kademeli bir azalma gösteren zekâ türüdür.

Kristalize ZekâSözel süreçleri, bireyin genel bilgi birikimini ve kelime haznesini içeren, eğitim ve yaşam tecrübeleriyle gelişim gösteren ve orta yaş döneminde artış eğiliminde olan zekâ türüdür.

AndrojenErkeklik hormonu olup, ergenlikten itibaren salgılanan, cinsel işlevlerin yerine getirilmesinde rol oynayan ve orta yaş döneminde vücutta salgılanma miktarı kademeli olarak azalan hormondur.

ÖstrojenKadınlık hormonu olup, kadınlarda cinsel işlevleri ve üreme döngüsünü düzenleyen, orta yaş döneminde salgılanması aniden durma eğilimi gösteren hormondur.

MenopozKadınlarda yumurtlama sürecinin tamamen son bulması, aylık adet kanamalarının kesilmesi ve doğurganlık yeteneğinin kalıcı olarak yitirilmesi durumudur.

Erken MenopozKadınlarda menopoz sürecinin olağan yaş sınırlarından daha önce, literatüre göre özellikle 40 yaşından önce gerçekleşmesi durumudur.

Geç MenopozKadınlarda menopoz sürecinin olağan yaş sınırlarından daha sonra, literatüre göre özellikle 55 yaş ve sonrasında gerçekleşmesi durumudur.

AndropozErkeklerde yaşın ilerlemesine bağlı olarak erkeklik hormonu olan testosteronun kandaki miktarının azalmasıyla ortaya çıkan, cinsel ve psikolojik değişimleri içeren geçiş dönemidir.

OsteoporozKemiğin mineral içeriğinin azalması nedeniyle dayanıklılığının azalması, kalitesinin düşmesi ve kırılma riskinin artmasıyla karakterize kemik erimesi durumudur.

Orta Yaş KriziBireyin orta yaş döneminde karşılaştığı fiziksel, cinsel, psikolojik ve sosyal değişimler ile kayıplar karşısında ortaya koyduğu davranışsal ve düşünsel tepkilerin tamamıdır.

Boş Yuva SendromuOrta yaş döneminde çocukların eğitim, iş veya evlilik gibi nedenlerle evden ayrılması sonucu anne ve babanın yaşadığı yalnızlık, kayıp ve boşluk hissini tanımlayan durumdur.

SağaltımBireyin yaşadığı fiziksel, psikolojik veya sosyal sorunları giderme, iyileştirme ve daha iyi bir iyilik haline ulaştırma sürecidir.

Biyopsikososyal Bakış Açısıİnsan davranışlarını ve sorunlarını biyolojik, psikolojik ve sosyal boyutların karşılıklı etkileşimi çerçevesinde değerlendiren, sosyal hizmet müdahalelerinin temelini oluşturan yaklaşımdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Koku Duyusundaki Yarı Yarıya Azalma

Koku alma duyusu 40 yaşından sonra azalmaya başlar. 60 yaş sonrasındaki bir bireyin kokuları ayırt etme ve kokuya karşı hassasiyet gösterme özelliği, genç yetişkinlik dönemindeki (20 yaş) bir bireye kıyasla yarı yarıya (%50) daha azdır.

Dünya ve Türkiye Menopoz Yaşı İstatistikleri

Dünya genelinde kadınların menopoza girme yaşı ortalama 45-55 yaş aralığındadır. Türkiye Menopoz ve Osteoporoz Derneği'nin verilerine göre ise ülkemizde menopoz yaşı daha erkene kayarak ortalama 44,5 - 48,3 yaş aralığında değişmektedir.

TNSA 2018 Menopoz Verileri

Hacettepe Üniversitesi tarafından gerçekleştirilen Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (TNSA 2018) raporuna göre, ülkemizde 48-49 yaş aralığındaki kadınların %45,1'i menopoz dönemine girmiş bulunmaktadır.

Erken ve Geç Menopoz Sınırları

Kadınlarda menopozun yaşanma zamanı kişiye göre değişir. Tıp literatüründe menopozun 40 yaşından önce gerçekleşmesi 'erken menopoz', 55 yaş ve sonrasında gerçekleşmesi ise 'geç menopoz' olarak kesin sınırlarla tanımlanmıştır.

Erkeklerde Osteoporoz Görülme Sıklığı

Kemik erimesi (osteoporoz) kadınlarda menopoz sonrası çok yaygın bilinse de erkekleri de etkiler. Yaşa bağlı olarak kemik yoğunluğu azalan erkek nüfusu içinde osteoporoz görülme sıklığının yaklaşık %6 ile %10 aralığında olduğu tahmin edilmektedir.

Ali Bey'in Koşu Performansı Örneği

44 yaşındaki Ali Bey, her sabah yaptığı 500 metrelik koşuyu ortalama 20 dakikada tamamlamaktadır. Gençlik yıllarında aynı mesafeyi 10 dakikada koştuğunu belirten Ali Bey'in bu durumu, orta yaşta yaşanan fiziksel gerilemenin somut bir örneğidir.

Sınavda Dikkat Et

Orta yaş döneminin yaş sınırlarına dikkat edin; genel kabul gören aralık 35-65 yaşları arasıdır ve 65 yaş yaşlılığın başlangıç sınırıdır.
Ergenlik ile orta yaş arasındaki yağ oranı kıyaslamasını unutmayın; ergenlikteki yağ oranı orta yaştakinin yarısı kadardır.
Duyusal kayıplarda en yüksek azalışın görme duyusunda yaşandığını ve 50 yaşından sonra işitme kaybının erkeklerde kadınlara göre daha fazla olduğunu unutmayın.
Cattell'in zekâ kuramına göre orta yaşta akışkan zekânın azaldığını, kristalize zekânın ise arttığını mutlaka aklınızda tutun.
Menopozun 40 yaşından önce görülmesinin 'erken', 55 yaş ve sonrasında görülmesinin ise 'geç' menopoz olarak adlandırıldığını unutmayın.
Osteoporozun kemik yıkımının yapımından daha fazla olmasıyla ortaya çıktığını ve erkeklerde de %6-10 oranında görülebildiğini unutmayın.
Orta yaş krizinin her bireyde mutlaka yaşanmak zorunda olmadığını, geçmiş yaşamında üretken ve mutlu olanların bu dönemi krizsiz atlatabileceğini bilin.