Ünite 1: Toplumsal Yapı ve Kuramsal Arka Plan — Önemli Kavramlar

Olgulara dayanan, metafizik açıklamaları reddeden ve bilimi insanlığın tek kurtuluş yolu olarak gören felsefi akımdır. Türkiye'de Erken Cumhuriyet döneminde devletin ve aydınların resmi/egemen ideolojisi haline gelmiştir.

Max Weber tarafından geliştirilen, otoritenin şahsi takdir ve keyfiyete dayandığı, devletin liderin kişisel mülkü gibi yönetildiği geleneksel yönetim biçimidir. Osmanlı devlet yapısını açıklamakta sıklıkla kullanılır.

Osmanlı devlet rejimini meşrulaştıran, düzenin Tanrı tarafından kurulduğunu ve değişmemesi gerektiğini savunan geleneksel siyasi ilkedir. Bu ilkeye göre toplumsal değişim ilerleme değil, dengenin bozulması (anarşi) olarak görülür.

Emrullah Efendi tarafından ortaya atılan, eğitimde reformun aşağıdan (ilkokuldan) değil, yukarıdan (üniversiteden/darülfünundan) başlaması gerektiğini savunan eğitim teorisidir.

19. yüzyılın ikinci yarısında Çarlık Rusya'sında aydınların köylüyü eğitmek ve örgütlemek amacıyla başlattığı 'Halka Doğru' akımıdır. Türkçü aydınların halkçılık ve köycülük anlayışını metodolojik olarak etkilemiştir.

Kadro dergisi yazarları tarafından savunulan, milleti sınıflara bölmeden ve sömürüye izin vermeden, tüm milli güçleri bir plan dahilinde ekonomik bağımsızlığa yönlendiren, özel teşebbüsü de sıkı denetim altında tutan devletçilik modelidir.

Saint Simon tarafından ortaya atılan ve toplumsal gerçekliği maddi (endüstriyeller) ve manevi (bilginler) güçlerin dengesi üzerinden inceleyen, sosyolojinin öncüsü kabul edilen bilim dalıdır.

Emile Durkheim'ın Saint Simon'un dinamik toplum anlayışından esinlenerek geliştirdiği, toplumların yapısal formlarını, nüfus dağılımlarını ve coğrafi yerleşim düzenlerini inceleyen sosyoloji alt dalıdır.

3 Mart 1924 tarihinde çıkarılan, Türkiye'deki tüm eğitim kurumlarını Maarif Vekaletine bağlayarak eğitimde çok başlılığı sona erdiren ve öğretim birliğini sağlayan kanundur.

1940 yılında kurulan, köy çocuklarını iş içinde iş aracılığıyla eğiterek köylere öğretmen ve pratik beceri sahibi önderler olarak yetiştirmeyi amaçlayan özgün eğitim kurumlarıdır.

Auguste Comte tarafından geliştirilen, insan düşüncesinin ve toplumların sırasıyla teolojik, metafizik ve pozitif (bilimsel) aşamalardan geçtiğini savunan evrimci yasadır.

19 Şubat 1932'de kurulan, Cumhuriyet devrimlerini ve ulusal kültür politikalarını geniş halk kitlelerine benimsetmek amacıyla çalışan çok yönlü halk merkezleridir.

John Dewey, Kerschensteiner ve Pestalozzi gibi düşünürlerin geliştirdiği, eğitimin teorik olmaktan çıkarılıp üretime, pratiğe ve el becerilerine dayandırılmasını savunan pedagojik yaklaşımdır.

1932-1935 yılları arasında Şevket Süreyya Aydemir liderliğinde çıkarılan, Türk Devrimi'ne sistemli bir ideolojik çerçeve kazandırmayı ve planlı devletçiliği savunmayı amaçlayan yayındır.

Osmanlı toplumsal yapısının dinsellikten daha öncelikli olan, düzenin korunmasını, değişimin ise bozulma ve ihtilal getireceğini savunan temel kültürel ve siyasal karakteridir.

Osmanlı toplumsal yapısında vergi veren, yönetim mekanizmasının dışında kalan ve tarım, ticaret gibi işlerle uğraşan yönetilenler sınıfıdır.

Osmanlı'da Hristiyan çocukların toplanıp eğitilerek askeri ve sivil bürokrasinin en üst kademelerine getirilmesini sağlayan, böylece yerel aristokratik güç odaklarının oluşmasını engelleyen sistemdir.

1930'lu yıllarda yayınlanan, sosyoloji ile Cumhuriyet ideolojisi arasındaki organik ilişkiyi kurarak yeni Türk kimliğinin inşasına bilimsel zemin hazırlayan yayın organıdır.

1928 Harf Devrimi'nin ardından, yetişkin nüfusa yeni Türk harflerini öğretmek ve okuryazarlığı artırmak amacıyla açılan yaygın eğitim kurumlarıdır.