Ünite 7: Kişilik Gelişimi — Önemli Kavramlar

Her bireyin kendine has özelliklere sahip olması ve bu özelliklerin bir başka bireyde aynı şekilde görülmemesi durumudur. Kişilik tanımlarının ortak temellerinden biridir ve kişiyi diğerlerinden ayırır.

Genetik etkiler, doğum öncesi süreçler ve biyolojiye dayanan, kişinin çabuk öfkelenme veya uyum yeteneği gibi doğuştan gelen kalıcı özellikleridir. Kişiliğin büyük bir bölümünü şekillendirir.

Bireyin ahlaki ya da etik davranışları ile ilgili değer yargılarını işaret eden, yaşantılar ve çevre yoluyla şekillenen kişisel özellikler bütünüdür.

Freud'un kuramında zevk ilkesine göre işleyen, yemek, uyumak ve üreme gibi ham biyolojik dürtülere ve psişik enerjiye ev sahipliği yapan ilkel ve dürtüsel unsurdur.

Kişiliğin gerçeklik ilkelerine göre işleyen, id ile sosyal dış dünya ve süperego arasında arabuluculuk yaparak karar alan bilinçli dengeleme mekanizmasıdır.

Kişiliğin doğru ve yanlışı neyin temsil ettiği konusundaki sosyal standartları ve vicdanı bünyesinde barındıran ahlaki unsurudur. Yaklaşık 3-5 yaşlarında egodan ortaya çıkar.

Farkındalık düzeyinin tam altında yer alan fakat bireyin davranışlarında büyük etkiye sahip olan unutulmuş travmalar, hatıralar ve bastırılmış arzuları içeren zihinsel katmandır.

İd ile süperego arasındaki çatışmalardan doğan kaygı ve suçluluk gibi sancılı duygulardan bireyi koruyan, ego tarafından bilinç dışında işletilen kendini kandırma manevralarıdır.

Fallik dönemde erkek çocukların annelerine karşı cinsel çekim hissetmeleri ve babalarını kendilerine rakip olarak görüp kıskanmaları durumudur.

Fallik dönemde kız çocuklarının babalarına sevgi ve ilgi duymaları, annelerini ise bu süreçte rakip olarak görmeleri durumunu ifade eden psikanalitik kavramdır.

Erikson'a göre bireyin cinsel dürtülerden ziyade sosyal etkileşimler, çevre ve diğer insanlarla birlikte olma isteği doğrultusunda ömür boyu geçirdiği gelişim evreleridir.

Erikson'un ilk evresinde bebeğin bakım veren kişiye ve dolayısıyla dünyaya ve kendine duyduğu güven duygusudur. Beslenme ve sevgi ihtiyacının karşılanmasıyla gelişir.

Orta yetişkinlik döneminde kişinin kendi çocuklarını yetiştirerek, öğretici ve yaratıcı etkinliklerle gelecek kuşaklara ilgi göstermesi ve rehberlik etmesidir.

James Marcia'nın kimlik statülerinden biri olup, ergenin kimlik arayışında bunalım geçirdiği, seçenekleri irdelediği ancak henüz kesin bir karara bağlanmadığı bekleme statüsüdür.

Ergenin başka seçeneklere ilişkin hiçbir araştırma yapmaksızın, aile baskısı veya yönlendirmesiyle çocukluk yıllarındaki değerlere ve mesleklere erken bağlanmasını ifade eden kimlik statüsüdür.