Ünite 9: Gruplar — Önemli Kavramlar

Kan, soy, evlilik bağı ve sonradan kazanılan düzmece bağları kapsayan evrensel sosyal ilişkiler sistemidir. Toplumda mirası düzenleme ve sosyal grupları oluşturma gibi iki temel işlevi vardır.

Bireylerin ailede ana, baba veya her ikisinin soyunu takip eden biyolojik temelli soy akrabalığıdır. Kandaşlık türü, doğuştan gelen genetik ve biyolojik bağlara dayanır.

Aynı veya iki ayrı soydan iki farklı cinsin evlilik yoluyla birbirine bağlanması sonucunda edinilmiş akrabalık biçimidir. Karı-koca arasındaki ilişkiler ve eşlerin soy gruplarını birbirine bağlar.

Kan veya evlilik bağı olmaksızın sonradan kazanılan sütkardeşliği, kan kardeşliği, vaftiz babalığı, kirvelik ve sağdıçlık gibi yapay ama kültürel olarak kabul gören akrabalık türüdür.

Toplum tarafından kültürel varlığı kabul edilmiş gerçek veya efsanevi bir atanın soyundan gelme ilkesine dayanan akrabalık grubudur. Üyelerine aidiyet, dayanışma ve güvenlik sağlar.

Kişinin babasının veya annesinin soy grubundan hangisine üye olacağını kendi seçmesine imkân veren gönüllü soy sistemidir. Birey bu seçimi zamanla değiştirebilir.

Ortak bir atadan geldiğine inanan ve bunu bilinen bağlarla kesin bir soy ağacında gösterebilen kan bağına sahip kolektif soy grubudur. Mülkiyet ve otoritenin kaynağıdır.

Birbirine kan bağı soy ağacıyla kanıtlanamayan, soyunu gerçek veya hayali ortak bir ata olan totemden (bitki, hayvan, nesne) aldığına inanan geniş soy grubudur.

Klanların herhangi bir hayvandan, bitkiden veya nesneden soylarının türediğine inandıkları, tapındıkları ve topluluğun kutsal birliğini simgeleyen nesne veya canlıdır.

Totemde bulunan hem saygı duyulan olağanüstü hem de korkutucu, cezalandırıcı güçler ile yasaklar sistemidir. Klan üyelerini dinî kurallarla birbirine bağlar.

Totemde bulunan, klan üyelerini birbirine bağlayan, soy bilincini güçlendiren ve doğaya yayıldığına inanılan gizli, kutsal güçtür.

Üyeliklerin yaş faktörünü esas alarak kültürel değer ve normlar çerçevesinde gerçekleştirildiği, ortak hareket eden organize insan grubudur. Ergenlik, gençlik gibi evrelerden oluşur.

Sanayileşme ve şehirleşmeyle artan, kan bağı olmadan belirli etkinlikleri, hedefleri ve çıkarları paylaşan insanların ikincil ilişkilere dayalı olarak kurduğu esnek gönüllü gruplardır.

Toplumsal değerlendirme sonucunda eşit ya da eşite yakın prestije, servete ve ekonomik konuma sahip insanlar kümesidir. Üst, orta ve alt sınıf olarak temel gruplara ayrılır.

Toplumsal sınıfa üyeliğin doğumla gerçekleştiği, katı iç evlilik kurallarının olduğu, yaşam boyu hiç değişmeyen kapalı toplumsal tabakalaşma sistemidir (Örn: Hindistan kast sistemi).