Ünite 13: Klasik Seçkinler Teorisi: Pareto, Mosca ve Michels — Önemli Kavramlar
Elit
Etimolojik olarak 'seçilmiş parça' anlamına gelen ve sosyolojide çoğunluk üzerindeki azınlık yönetimi ifade eden kavramdır. TDK'ya göre benzerleri arasında niteliklerinin yüksekliğiyle göze çarpan, toplumun saygın ve etkin mevkilerini elinde tutan kişi veya gruplardır.
Yönetici Seçkinler (Pareto)
Pareto'ya göre siyasal iktidarı elinde bulunduran, toplumda fiilen egemen olan ve toplumun doğasını belirginleştiren dar anlamdaki seçkin azınlık gruptur. Askerler, iş insanları ve din adamları gibi çeşitli sosyal gruplardan oluşur.
Aslanlar ve Tilkiler
Pareto'nun Machiavelli'den esinlenerek siyasal seçkinleri psikolojik açıdan ayırdığı iki gruptur. Aslanlar halkı güç, şiddet ve askeri yöntemlerle yönetirken, tilkiler hile, entrika, propaganda ve diplomasıyla (demokrasilerde olduğu gibi) yönetir.
Elitlerin Dolaşımı
Pareto'nun, yönetilen alt tabakadan hırslı ve yetenekli kişilerin yönetici seçkinler sınıfına yükselmesi ya da yönetici elitler kendi içindeki yönetimsel değişimleri ifade eden kavramıdır. Toplumsal işleyişin ve döngüsel tarihin temelini oluşturur.
Aristokrasiler Mezarlığı
Pareto'nun tarih anlayışını özetleyen, yönetici seçkin sınıfın sürekli yozlaşarak alt tabakadan gelen yeni yetenekli kişilerle yer değiştirmesi döngüsünü ifade eden ünlü metaforudur.
Yönetici Sınıf (Mosca)
Gaetano Mosca'nın tüm toplumlarda var olduğunu savunduğu, idari, askeri, dini veya ekonomik liderliği eline almış, sayıca az ancak organize olma yeteneği sayesinde gücü tekeline alarak yönetilenleri kontrol eden azınlık sınıftır.
Siyasal Formül
Mosca'ya göre yönetici sınıfın, toplum üzerindeki egemenliklerini haklı göstermek ve kitleleri kontrol altında tutmak için başvurduğu hukuk, inandırma, hile, kandırma veya şiddet gibi yöntemler ve değerler bütünüdür.
SponsorluReklam Alanı · 300 × 250
Toplumsal Güç (Mosca)
Mosca'nın seçkin sınıfın yönetimsel kapasitesini açıklamak için kullandığı, toplumsal düzlemdeki her türlü eylemi kontrol etme yeteneğidir. Para, toprak, askeri güç, din, eğitim ve bilim üzerinde en yüksek kontrolü elinde bulunduran grup yönetimi de ele geçirir.
Demokratik Seçkincilik
Gaetano Mosca'nın öncülüğünü yaptığı, demokratik rejimlerde de yönetici sınıfın var olduğunu ancak bu rejimlerde otoriterleşmeyi önlemek için güçler ayrılığının, yargı ve bürokrasi bağımsızlığının şart olduğunu savunan teorik yaklaşımdır.
Oligarşi
Karar alıcı kurumlarda yer alan ve kararları uygulayan, azınlık bir grubun gücü elinde tuttuğu yönetim biçimidir. Michels'e göre tüm karmaşık örgütlerin ve partilerin kaçınılmaz sonudur.
Oligarşinin Tunç Kanunu
Robert Michels'in, demokratik örgütlerin ve siyasi partilerin kaçınılmaz olarak zamanla yöneticilerin çıkarlarına hizmet eden bir oligarşiye evrileceğini savunan, teknik, entelektüel ve psikolojik etkenlere dayanan kanunudur.
Parti İçi Demokrasi
Bir siyasi partide karar alma ve yönetim süreçlerinin tüm üyelerin katılımına açık olması durumudur. Michels, pratik hayatta bu durumun imkânsız olduğunu ve yerini lider oligarşisinin aldığını savunur.
Teknik Etkenler (Michels)
Michels'e göre büyük ve karmaşık örgütlerin işlemesi için gereken teknik uzmanlaşma ve uzman liderlik zorunluluğunu ifade eden ve oligarşiyi tetikleyen ilk etkendir.
Psikolojik Etkenler (Michels)
Yönetilen kitlelerin her zaman yönetilmeye ihtiyaç duyması ve yöneticilerini 'üstün insan' olarak algılayıp yüceltmesi suretiyle oligarşik yapıyı güçlendiren psikolojik dinamiktir.