Ünite 9: Temel Parametrik Testler — Önemli Kavramlar

Araştırmanın başlangıcında doğruluğu veya yanlışlığı henüz kesin olarak kestirilemeyen, araştırmacının öngördüğü iddia veya varsayımdır. Örneğin, yüksek rakımın kan basıncını artıracağı yönündeki ön sav bir hipotezdir.

Örneklemden elde edilen veriler kullanılarak, araştırmacının iddiasının belirli bir hata payı ile doğrulanması veya reddedilmesi sürecidir. Temel amacı örneklem üzerinden populasyon hakkında karar vermektir.

Mevcut veya bilinen durumun ifadesi olup, genellikle gruplar arasında fark olmadığını, eşitlik veya benzerlik olduğunu savunan negatif anlamlı hipotezdir. İstatistiksel formüllerde her zaman eşittir (=) sembolüyle gösterilir.

Araştırmacının asıl iddiasını veya öngörüsünü temsil eden, H0 hipotezindeki eşitlik durumuna karşılık fark, büyüklük veya küçüklük iddia eden hipotezdir. Testin tek veya çift yönlü olacağını belirler.

Populasyonda temel hipotez (H0) gerçekte doğru iken, test sonucunda H1 hipotezinin kabul edilmesiyle yapılan hatadır. Bilimsel çalışmalarda bu hatanın izin verilen en yüksek düzeyi %5 (0.05) olarak sınırlandırılır.

Populasyonda karşıt hipotez (H1) gerçekte doğru iken, test sonucunda H0 hipotezinin kabul edilmesiyle yapılan hatadır. Bu hatanın müsaade edilen en yüksek düzeyi %20 (0.20) olarak kabul edilir.

Gerçekte var olan bir farkı veya etkiyi testin doğru bir şekilde tespit edebilme olasılığıdır. Son yıllarda bilimsel araştırmaların güvenirliğinin ve geçerliliğinin en önemli ölçütlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Verilerin belirli bir teorik dağılıma (genellikle normal dağılım) uygun olduğunu varsayan, ortalama, varyans ve oran gibi parametreler üzerinden yapılan güçlü istatistiksel testlerdir. t testi ve z testi bu gruba girer.

Verilerin normal dağılım göstermediği veya örneklem hacminin çok küçük olduğu durumlarda, parametreler yerine sıra, işaret veya frekans değerleri kullanılarak yapılan parametresiz testlerdir.

Populasyon varyansının bilinmediği ve örneklem hacminin küçük (n < 30) olduğu durumlarda, ortalamaların karşılaştırılması için William Sealy Gosset tarafından geliştirilmiş teorik olasılık dağılımıdır.

Birbirinden tamamen bağımsız iki grubun (örneğin deney ve kontrol grupları) ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olup olmadığını belirlemek için kullanılan bağımsız iki grup t testidir.

Aynı denekler üzerinde farklı zamanlarda veya koşullarda yapılan tekrarlı ölçümlerin (örneğin ilaç öncesi ve ilaç sonrası kan sodyum düzeyleri) ortalamalarını karşılaştırmak için kullanılan bağımlı iki grup t testidir.

Karşıt hipotezin (H1) yön belirtmeden sadece eşitsizlik (≠) üzerine kurulduğu, ret bölgesinin dağılımın hem sağ hem de sol kuyruğuna eşit olarak paylaştırıldığı hipotez testi türüdür.

Karşıt hipotezin (H1) yön belirterek büyüktür (>) veya küçüktür (<) sembolleriyle kurulduğu, ret bölgesinin dağılımın sadece tek bir kuyruğunda (sağ veya sol) yer aldığı test türüdür.