← Ünite 14
Temel Bilgi Teknolojileri 2

Ünite 14: Telif Hakları ve Bilişim Etiği

5846 Sayılı Kanun
1 Ocak 1952 tarihinde yürürlüğe giren Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, Türkiye'de fikir ve sanat eserlerini meydana getirenlerin manevi ve mali haklarını koruyan en temel yasal düzenlemedir.
6769 Sayılı Kanun
2017 yılında yürürlüğe giren Sınaî Mülkiyet Kanunu; marka, patent, tasarım ve faydalı model tescil işlemlerini ve bu hakların ihlaline yönelik cezai yaptırımları düzenler.
Telif Nizamnamesi (1857)
Türkiye'de matbaanın kurulmasının ardından telif hakları alanında yayımlanan ilk hukuki düzenlemedir. Eser sahibine hayat boyu imtiyaz ve fazla basım yapanlara ceza öngörmüştür.
Hakkı Telif Kanunu (1910)
Millî Eğitim Bakanlığının talebiyle 8 Mayıs 1910 tarihinde çıkarılan ve 1952 yılına kadar Türkiye'de telif haklarını düzenleyen tarihi kanundur.

Anahtar Kavramlar

Sınaî MülkiyetSanayide ve tarımdaki buluşların, yeni tasarımların ve özgün çalışmaların ilk uygulayıcıları adına tescil edilmesini sağlayan ve sahibine belirli bir süre üretim/satış hakkı veren gayri maddi haktır.
Fikri MülkiyetBir eser üzerinde sahip olunabilecek maddi, manevi ve komşu hakların tamamını ifade eden, telif hakları olarak da adlandırılan haklar bütünüdür.
BuluşTeknik bir probleme getirilen yeni ve teknik yollardan oluşan çözümdür. Bir çözümün buluş sayılması için mutlaka yeni olması ve teknik bir yöntem içermesi gerekir.
EserSahibinin hususiyetini taşıyan ve ilim-edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak sayılan her nevi fikir ve sanat mahsulüdür.
FonogramSinema eseri gibi görsel-işitsel eserler içindeki ses tespitleri hariç olmak üzere, bir icrada yer alan seslerin tespit edildiği ses taşıyıcısı fiziki ortamdır.
Bilgisayar ProgramıBir bilgisayar sisteminin özel bir işlem veya görev yapmasını sağlayacak şekilde düzene konulmuş bilgisayar emir dizgesi ve hazırlık çalışmalarıdır.
ArayüzBilgisayarın donanım ve yazılım unsurları arasında karşılıklı etkilenme ve bağlantıyı oluşturan program bölümleridir.
AraişlerlikBilgisayar program bölümlerinin fonksiyonel olarak birlikte çalışması ve karşılıklı etkilenmesi ile yapılan bilginin karşılıklı kullanım yeteneğidir.
İşleme HakkıDiğer bir eserden yararlanmak suretiyle, bu eserden bağımsız olmayan ve işleyenin hususiyetini taşıyan yeni fikir ve sanat ürünleri meydana getirme hakkıdır.
Creative CommonsTelif hakları konusunda küresel bir standart oluşturmak adına hizmet veren ve Türkçeye 'Yaratıcı Birliktelikler' olarak çevrilen kuruluştur.
Bilişim EtiğiBilgi ve iletişim teknolojilerinin kullanımı sırasında bireylerin ve kurumların uyması gereken ahlaki kuralları ve davranış ilkelerini inceleyen disiplindir.
Kişisel VeriKimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin ad, soyad, telefon numarası gibi her türlü bilgiyi ifade eden kavramdır.
Bilişim HukukuBilgi ve teknolojinin kötüye kullanımı ile insanlara zarar verilmesini önlemek amacıyla ortaya çıkmış olan, internet ve dijital sistemleri düzenleyen hukuk dalıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Koruma Süresi Sınırı

Eser sahibinin hakları, yaşadığı sürece ve ölümünden itibaren 70 yıl boyunca korunur. Eser sahibinin tüzel kişi olması durumunda bu süre aleniyet tarihinden itibaren 70 yıldır.

6698 Sayılı Kanun

2016 yılında yürürlüğe giren Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, kişisel verilerin işlenmesinde özel hayatın gizliliğini ve temel hakları güvence altına alır.

KVKK İdari Para Cezaları

Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nda belirtilen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda 5.000 ila 1.000.000 Türk lirasına kadar idari para cezası uygulanabilmektedir.

5651 Sayılı Kanun

2007 yılında çıkarılan bu kanun, internet ortamında yapılan yayınların düzenlenmesini ve bu yayınlar yoluyla işlenen suçlarla (müstehcenlik, fuhuş vb.) mücadele edilmesini sağlar.

Erişimin Engellenmesi Kararı

5651 sayılı Kanun kapsamında, intihara yönlendirme, çocukların cinsel istismarı ve uyuşturucu kullanımını kolaylaştırma gibi katalog suçlarda internet sitelerine erişim engellenebilir.

Bilişim Suçlularının Yaş Profili

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) verilerine göre, bilişim suçlarını işleyen kişilerin yaş ortalaması genellikle 17-35 yaş arasındaki genç nüfustan oluşmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Tescil Zorunluluğu Ayrımına Dikkat Edin: Telif haklarında (fikri mülkiyet) koruma eserin üretilmesiyle kendiliğinden başlar, tescil zorunlu değildir. Ancak sınaî mülkiyette (patent, marka) koruma için Türk Patent ve Marka Kurumu'na tescil şarttır.
  • Manevi ve Mali Hakları Karıştırmayın: Çoğaltma, yayma, işleme, temsil ve umuma iletim hakları 'mali' haklardır ve devredilebilir. Umuma arz, adın belirtilmesi ve değişiklikleri men etme ise 'manevi' haklardır.
  • Koruma Süresi Rakamını Unutmayın: Telif haklarında genel koruma süresi eser sahibi yaşadığı sürece ve ölümünden itibaren 70 yıldır. Sınavlarda bu süre sıklıkla sorulur.
  • Bilişim Suçlarında Tek Bir Kanun Yoktur: Türkiye'de müstakil bir bilişim suçları kanunu yoktur; bu suçlar Türk Ceza Kanunu (TCK) içerisindeki maddelerle düzenlenmiştir.
  • Arayüz ve Düşünce İstisnası: Bilgisayar programlarının arayüzüne veya herhangi bir ögesine temel oluşturan düşünce ve ilkeler kanunen eser sayılmazlar, bu istisnayı sınavda seçeneklerde arayın.