Ünite 11: Yürütme — Önemli Kavramlar

Yürütme yetkisinin tek bir kişide veya organda toplanmasını ifade eden sistemdir. 2017 Anayasa değişikliğiyle Türkiye'de Bakanlar Kurulu kaldırılarak yürütme organı sadece Cumhurbaşkanı'ndan oluşan monist bir yapıya dönüştürülmüştür.

Bir kurulun veya seçmen grubunun üye tamsayısının veya kullanılan geçerli oyların yarısından bir fazlasını ifade eden çoğunluktur. Örneğin, Cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turunda kazanmak için geçerli oyların salt çoğunluğunu almak gerekir.

Cumhurbaşkanlığı seçiminin ikinci turuna katılmaya hak kazanan adaylardan birinin seçime katılamaması durumunda, boşalan adaylığın birinci turdaki sıraya göre sonraki adayla doldurulması usulüdür.

Cumhurbaşkanı'nın TBMM tarafından kabul edilen kanunları, bir kez daha görüşülmek üzere gerekçesiyle birlikte Meclise geri gönderme yetkisidir. Bu yetki Anayasa'da 'kanunları tekrar görüşülmek üzere geri göndermek' şeklinde ifade edilmiştir.

Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar ve yüksek yargı organı üyelerini görevleriyle ilgili suçlardan dolayı yargılayan, Anayasa Mahkemesi'nin bu sıfatla çalışan özel mahkeme niteliğindeki kuruludur.

Cumhurbaşkanı, yardımcıları veya bakanların görevleriyle ilgili suç işledikleri iddiasıyla TBMM tarafından açılan ve Yüce Divan'a sevk edilip edilmeyeceklerine karar verilen denetim ve yargılama öncesi mekanizmasıdır.

Cumhurbaşkanı, yardımcıları ve bakanların görevlerine resmen başlayabilmeleri için TBMM önünde Anayasa'da belirtilen metne bağlı kalarak yaptıkları resmi ve hukuki bağlılık yeminidir.

Cumhurbaşkanı'nın yürütme yetkisine ilişkin konularda doğrudan Anayasa'dan aldığı yetkiyle çıkardığı, normlar hiyerarşisinde kanunların altında yer alan düzenleyici işlemdir.

Bir kişinin aynı anda hem yasama organı üyesi (milletvekili) hem de yürütme organında görevli (bakan veya yardımcı) olamaması durumudur. Türkiye'de bakan olan milletvekilinin üyeliği sona erer.

Cumhurbaşkanı'nın, kendi atadığı yardımcılarını veya bakanları hiçbir gerekçe göstermek zorunda kalmaksızın ve tek taraflı bir işlemle görevden alabilme yetkisidir.

Milletvekillerinin ve görevleriyle ilgili olmayan suçlar yönünden bakanlar ile Cumhurbaşkanı yardımcılarının, Meclis kararı olmadıkça gözaltına alınamaması, tutuklanamaması ve yargılanamaması güvencesidir.

Savaş, tabii afet, salgın hastalık, ağır ekonomik bunalım veya yaygın şiddet olayları gibi durumlarda ilan edilen, temel hakların sınırlandırılabildiği özel yönetim rejimidir.

Milli güvenliğin sağlanmasından ve silahlı kuvvetlerin yurt savunmasına hazırlanmasından TBMM'ye karşı sorumlu olarak Cumhurbaşkanı tarafından temsil edilen askeri liderlik makamıdır.

Yürütme organı üyelerinin yaptıkları işlemler nedeniyle görevden alınabilme riskini taşımasıdır; yeni sistemde bakanlar sadece kendilerini atayan Cumhurbaşkanı'na karşı sorumludur.

Kamu görevlilerinin eylem ve işlemlerinden dolayı verdikleri maddi veya manevi zararları tazmin etmekle yükümlü olmaları durumudur.