Ünite 14: Kamu Etiği — Önemli Kavramlar

Kişinin davranışlarını temel alan ahlak ilkelerinin tümüdür ve felsefenin ahlakla ilgilenen dalıdır. İnsanlara işlerini nasıl yapmaları gerektiğini belirlemede yardımcı olan temel değerler bütünüdür.

Yönetim alanında, doğru davranışlara ulaşmak için gerekli olan ilke ve standartların tümüdür. Kamu görevlilerinin görevlerini yürütürken uyması gereken ahlaki rehberdir.

Kamu görevlilerinin uyması gereken etik ilkeleri belirlemek, ihlal iddialarını incelemek ve kamuda etik kültürünü yerleştirmekle görevli kuruldur.

Birden fazla değerin çatışma hâlinde olması ve bu değerlerden birisi korunurken diğerinin feda edilmek zorunda kalınması durumudur. Örnek olarak kötüler arasından seçim yapmak gösterilebilir.

İş dünyasında ve kurumlarda faaliyet gösteren bireylerin uyması gereken ahlaki ilke, değer ve standartların bütünüdür. Çalışanların dürüst ve adil olmasını sağlar.

Kamu görevlisinin görevini tarafsız icra etmesini etkileyen veya etkiliyormuş gibi görünen, kendisine, yakınlarına veya arkadaşlarcına sağlanan her türlü şahsi menfaat durumudur.

Kamu görevlisinin tarafsızlığını ve performansını etkileyen, ekonomik değeri olan ya da olmayan her türlü eşya ve menfaati kabul etmesini yasaklayan temel etik kuraldır.

Kamu görevlilerinin kendileri, eşleri ve velayetleri altındaki çocuklarına ait taşınır/taşınmazları, alacak ve borçları yetkili makamlara bildirmesini zorunlu kılan hukuki süreçtir.

Kamu görevlilerinin hizmetlerin yerine getirilmesi sırasında sorumlulukları konusunda kamusal değerlendirme ve denetime her zaman açık ve hazır olmaları durumudur.

Kamu kurumlarının faaliyetlerinin, ihale süreçlerinin ve kararlarının yasal çerçevede şeffaf bir şekilde kamuoyunun bilgisine sunulması ilkesidir.

Personel seçiminde ve görevlendirmelerde kişilerin akraba veya siyasi yakınlığına değil, işin gerektirdiği niteliklere, yeteneğe ve başarı potansiyeline sahip olmasının gözetilmesidir.

Bir kuruluşun varlık sebebini, ne yaptığını, nasıl yaptığını ve kimin için yaptığını açıkça ifade eden ve örgütün faaliyet alanını tanımlayan şemsiye kavramdır.

Geleneksel planlama anlayışının yerini alan, kurumların amaçlarını, hedeflerini ve misyonlarını katılımcı bir anlayışla belirlediği modern yönetim aracıdır.

Kamu görevlilerinin mevzuatın sınırları içinde kalmak şartıyla, kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda karar alma ve seçim yapma yetkisidir.

Vatandaşların kamu kurumlarındaki işlerini aracıya gerek duymadan takip edebilmesi için belirlenen süreçlerin ve kuralların kamuoyuna duyurulmasıdır.

Kamu Görevlileri Etik Kurulu'nun, kimseden başvuru beklemeksizin, etik ihlal iddialarını doğrudan kendiliğinden inceleme ve araştırma yetkisidir.

Kamu görevlilerinin eş, dost, akraba veya yakınlarını kamu hizmetlerinde ayrıcalıklı olarak yararlandırması ve liyakat yerine yakınlık gözetmesidir.

Kamu görevlilerinin resmi yetkilerini ve hizmetleri belirli kişi, zümre veya gruplara ayrıcalıklı şekilde sunarak tarafsızlık ilkesini ihlal etmesidir.

Kamu mallarının ve kaynaklarının kullanımında israftan kaçınılması, mesai süresinin ve işgücünün etkin, verimli ve tutumlu bir şekilde kullanılmasını öngören ilkedir.

Kamu hizmetlerinin yürütülmesinde vatandaşların beyanlarının esas alınmasını ve bu beyanlara güven duyulmasını öngören çağdaş yönetim ilkesidir.

Kamu hizmetlerinin ihtiyaç duyulan yerde, zamanında ve en uygun yöntemlerle sunulmasını ifade eden çağdaş yönetim ilkesidir.

Kamu kurumlarının karar ve işlemlerinin kurallara bağlı, tutarlı ve net olması sayesinde vatandaşlar tarafından tahmin edilebilir nitelikte bulunmasıdır.

Kurumdan ayrılan kişilerin ayrıcalıklı faydalandırılmasını ve belirli sürelerle eski kurumlarından doğrudan iş, komisyonculuk veya bilirkişilik almalarını yasaklayan kuraldır.

Kamu görevlilerinin yetkilerini aşarak çalıştıkları kurum adına taahhütte, vaatte veya girişimde bulunarak kurumu ve vatandaşları zor durumda bırakması yasağıdır.

Kurum içinde etik kültürünü yerleştirmek, etik ilkelere uyumu gözetlemek ve personelin karşılaştığı etik sorunlarda rehberlik etmek üzere kurulan birimdir.