Ünite 7: Karar Alma — Önemli Kavramlar

En basit tanımıyla birden fazla alternatif arasından en uygun seçeneği belirleme faaliyetidir. Planlama sürecindeki en önemli faaliyetlerden biri olup iç ve dış çevresel belirsizliklerden etkilenir.

Rutin, sürekli tekrarlanan problemlerin çözümünde kullanılan, alışkanlıklar, yazılı kurallar ve standart prosedürlere dayanan kararlardır. Örneğin, işletmelerin stok yenileme veya mesai düzenleme işlemleri bu kapsamdadır.

İşletme için hayati sonuçları olan, önceden tahmin edilemeyen, kendine özgü ve sıklıkla karşılaşılmayan durumlarda alınan kararlardır. Standart prosedürler olmadığından yönetici yaratıcılığı ve sezgisi gerekir.

Problemin teşhisinden alternatiflerin değerlendirilmesine ve seçimine kadar mantıksal basamakları içeren klasik karar alma modelidir. Yöneticinin tüm bilgilere ve alternatif sonuçlarına eksiksiz sahip olduğunu varsayar.

Karar alma sürecinde ortaya çıkan bir problemin sadece yüzeysel belirtileriyle değil, arkasındaki gerçek kök nedenleriyle anlaşılması aşamasıdır. Örneğin, satış düşüşünün nedeninin fiyat mı kalite mi olduğunun araştırılmasıdır.

Alternatif çözüm önerileri geliştirilirken tepe yöneticilerin bazı seçeneklerin kesinlikle uygulanamayacağını önceden belirtmesi durumudur. Bu durum karar alıcının seçenek havuzunu kısıtlar.

Teorik olarak karar alırken elde edilebilecek en kusursuz ve en büyük değeri yaratan seçenektir. Ancak gerçek hayatta sınırlı rasyonellik nedeniyle bu seçeneği bulmak çoğunlukla mümkün değildir.

Yöneticilerin karmaşık sorunları çözecek bilgiye, zamana ve zihinsel kapasiteye sahip olmaması nedeniyle, maksimum fayda yerine minimum yeterliliğe sahip seçeneği kabul etmesidir.

Herbert Simon tarafından ortaya atılan, insan beyninin kapasitesi, zaman yetersizliği ve eksik bilgi gibi nedenlerle yöneticilerin tam rasyonel kararlar alamayacağını savunan görüştür.

Karar alıcıların belirsizliği azaltmak ve karar sürecini hızlandırmak için geçmiş tecrübelerine dayanarak kullandıkları zihinsel kısayollardır. Ancak bu durum sistematik önyargılara yol açabilir.

Alınan bir karar uygulamaya konulduktan sonra sonuçların izlenmesi ve amaçlara ne derece ulaşıldığının ölçülmesidir. Gelecek dönemdeki kararlar için rehberlik sağlar.

Tek bir kişi yerine birden fazla bireyin yüz yüze veya teknolojik yöntemlerle katılarak oluşturduğu kararlardır. Çeşitli bakış açıları kazandırmasıyla bilinir ancak sosyal baskı riski taşır.

Yöneticilerin ihtiyaç duyduğu bilgilerin tamamına ulaşamadığı, geleceğin tahmin edilmesinin güç ve değişimin hızlı olduğu ortamlarda alınan riskli kararlardır.