← Ünite 2
Anne Çocuk Sağlığı

Ünite 2: Ülkemizde ve Dünyada Anne Çocuk Sağlığının Durumu

Küresel Doğum ve Anne Ölüm Sayıları
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünya genelinde her yıl yaklaşık 140 milyon kadın doğum yapmaktadır. Ancak her gün yaklaşık 830 kadın, hamilelik ve doğumla ilgili önlenebilir ve kontrol edilebilir nedenlerden dolayı hayatını kaybetmektedir.
Gelişmekte Olan Ülkelerde Anne Ölümleri
Dünya genelinde meydana gelen anne ölümlerinin %99 gibi ezici bir çoğunluğu gelişmekte olan ülkelerde yaşanmaktadır. Bu ölümler özellikle kırsal kesimde yaşayan ve sosyoekonomik düzeyi düşük yoksul topluluklarda yoğunlaşmaktadır.
Küresel Anne Ölüm Oranlarındaki Tarihsel Azalış
Yürütülen küresel sağlık kampanyaları ve iyileştirmeler sayesinde, 1990 ile 2015 yılları arasında dünya genelindeki anne ölüm oranlarında yaklaşık %44 oranında önemli bir azalma kaydedilmiştir.
Türkiye'nin 2016 Yılı Anne Ölüm Oranı
Sağlık Bakanlığı Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2016 verilerine göre, istatistiki bölge birimleri sınıflandırması doğrultusunda Türkiye genelinde anne ölüm oranı yüz binde 14,7 olarak kayıtlara geçmiştir.

Anahtar Kavramlar

OranBir olayın başka bir olaya göre durumunu yansıtan, payın paydadan tamamen farklı olduğu matematiksel ölçümdür. A / B şeklinde formüle edilir; en somut örneği doğan bebeklerin erkek / kadın cinsiyet oranıdır.
OrantıBir olayın bir bütün içindeki payını ve durumunu yansıtan, payın paydanın içinden çıktığı ölçüm türüdür. A / (A+B) şeklinde ifade edilir; örneğin belirli bir hastalıktan ölenlerin tüm ölen nüfus içindeki payı bir orantıdır.
HızBir olayın risk altındaki bir topluluk içinde belirli bir süre zarfında görülme sıklığını veya oluşma riskini hesaplamak için kullanılan ölçüttür. Payda, payı içermekle birlikte risk altındaki tüm nüfusu kapsar; Bebek Ölüm Hızı buna örnektir.
Kaba Doğum HızıBir toplumun genel doğurganlık düzeyini belirten, ancak paydasında doğurganlıkla ilişkisi bulunmayan yaş ve cinsiyet gruplarını da barındırdığı için çok duyarlı olmayan bir sağlık ölçütüdür.
Genel Doğurganlık HızıDoğurganlık çağındaki (15-49 yaş) kadınların bir yıl içinde yaptıkları canlı doğum sayısını esas alan, kaba doğum hızına kıyasla çok daha duyarlı olan doğurganlık ölçütüdür.
Yaşa Özel Doğurganlık HızıKadınların 15-49 yaş aralığındaki üreme döneminde, belirli yaş gruplarındaki doğurganlık düzeyini ayrı ayrı gösteren en duyarlı ve spesifik doğurganlık ölçütüdür.
Ana Ölüm HızıBir kadının gebelik süresince, doğum anında ya da gebeliğin sonlanmasından sonraki 42 gün içinde, gebelik durumunun veya sürecinin tetiklediği nedenlerden dolayı hayatını kaybetme sıklığını gösteren anne sağlığı ölçütüdür.
MalnütrisyonVücudun ihtiyaç duyduğu besin ögelerini yetersiz veya dengesiz alması sonucu ortaya çıkan beslenme yetersizliğidir. Küresel düzeyde çocuk ölümlerinin yaklaşık yarısında bu durum doğrudan veya dolaylı olarak önemli bir rol oynamaktadır.
Neonatal ÖlümBebeğin doğumdan sonraki ilk 27 gün içinde (0-27 günlük yenidoğan dönemi) hayatını kaybetmesini ifade eden, bebek ölüm hızının en kritik alt bileşenlerinden biridir.
Postneonatal ÖlümBebeğin doğumdan sonraki 28. gün ile 364. gün arasında (yaklaşık 1 aylık ile 1 yıllık dönem arası) yaşamını yitirmesini ifade eden bebek ölüm kategorisidir.
Sağlık GöstergeleriÜlkelerin sağlık düzeylerini inceleyerek gelişmişlikleri hakkında objektif, standart ve sayısal karşılaştırmalar yapmaya olanak tanıyan, durum tanımlayıcı ve değişim ölçücü kriterlerdir.

Diğer Önemli Bilgiler

TNSA 2013 Kaba Doğum Hızı Verisi

Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (TNSA) 2013 verilerine göre, Türkiye'deki kaba doğum hızı binde 17,5 olarak tespit edilmiştir. Bu oran TÜİK verilerine göre 2016 yılında binde 16,5'e gerilemiştir.

En Yüksek Doğurganlık Yaş Grubu

TÜİK 2017 verilerine göre Türkiye'de en yüksek yaşa özel doğurganlık hızı 25-29 yaş grubunda görülmüştür. Bu grupta 2016 yılında her bin kadın başına düşen doğum sayısı 133 olarak gerçekleşmiştir.

Yenidoğan Ölümlerinin Beş Yaş Altı Ölümlerdeki Payı

2016 yılı küresel verilerine göre dünyada her gün 7000, yılda ise toplam 6 milyon yenidoğan ölmektedir. Bu yenidoğan ölümleri, dünyadaki tüm beş yaş altı çocuk ölümlerinin %46'sını oluşturmaktadır.

Türkiye'de 2016 Yılı Bebek Ölüm Dağılımı

TÜİK 2016 yılı verilerine göre, Türkiye'de ölen bebeklerin %63,9'u 0-27 günlük yenidoğan (neonatal) döneminde hayatını kaybetmişken, %36,1'i 28-364 günlükken (postneonatal) yaşamını yitirmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Oran, orantı ve hız tanımlarına çok dikkat edin; payın paydanın içinde olup olmaması sınavda ayırt edici soru olarak karşınıza çıkacaktır.
  • Ana ölüm hızı tanımındaki '42 gün' sınırını mutlaka ezberleyin; sınavda boşluk doldurma veya doğrudan bilgi sorusu olarak sıkça sorulmaktadır.
  • En duyarlı doğurganlık ölçütünün 'Yaşa Özel Doğurganlık Hızı' olduğunu, en az duyarlı olanın ise 'Kaba Doğum Hızı' olduğunu unutmayın.
  • Türkiye'de bebek ölümlerinin en çok ilk 27 günde (neonatal dönemde %63,9 oranla) yoğunlaştığını bilmek, çocuk sağlığı sorularını çözmede kritik öneme sahiptir.
  • Çocuk ölümlerinin yarısında rol oynayan başat faktörün 'malnütrisyon' (beslenme yetersizliği) olduğunu sınav için aklınızda tutun.