Okul öncesi eğitim programı, okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden çocukların zengin öğrenme deneyimleri aracılığıyla sağlıklı büyümelerini; motor, sosyal ve duygusal, dil ve bilişsel gelişim alanlarında gelişimlerinin en üst düzeye ulaşmasını, özbakım becerilerini kazanmalarını ve ilkokula hazır bulunmalarını sağlamak amacı ile geliştirilmiştir. Program, çocukların gelişimlerini desteklemesinin yanı sıra tüm gelişim alanlarında görülebilecek yetersizlikleri önlemeyi amaçladığından destekleyici ve önleyici boyutları olan çok yönlü bir program olma özelliği taşımaktadır.
Program, çocukların gelişim düzeylerine ve özelliklerine dayanan ve bu anlamda, tüm gelişim alanlarının geliştirilmesini esas alan gelişimsel bir programdır. Program yaklaşımı olarak sarmal özellik gösteren bu program, model olarak eklektiktir. Programda kazanım ve göstergeler temel alınmıştır. Programda çocukların gelişim özellikleri yaş gruplarına göre, kazanım ve göstergeler ise bütün olarak ele alınmıştır. Gelişim özellikleri bilimsel çalışmalar dikkate alınarak üç farklı yaş grubuna göre düzenlenmiştir ancak öğretmenin kendi grubundaki çocuklar için programdan kazanım ve göstergeleri seçerken çocukların gelişim özelliklerini dikkate alması gerekmektedir.
Eğitim programı, öğrencinin yaşına ve toplumsal kurallara göre, gösterilmesi gereken bedensel, bilişsel, duygusal ve toplumsal davranışları kazanması için tüm eğitsel yaşantıların planıdır. Eğitim programı, öğretim etkinliklerini olduğu kadar, ders dışı etkinlikleri ve destek hizmetleri de kapsar. Müfredat programı derslerin düzenli bir şekilde haftalık, aylık ve yıllık dağılımının gösterildiği plandır. Öğretim programı ise bir eğitim kurumundan mezun olmak için kurumun amaçları doğrultusunda okunması gereken ders, ünite, konu ve konu gereçlerini içeren plandır.
Okul öncesi eğitim programı; dil, bilişsel, psikomotor, sosyal-duygusal ve öz bakım becerilerini geliştirmek üzere düzenlenmiş, çocuğun belirli ihtiyaçlarını oyun içinde ve eğitim araçlarını kullanma konusunda eğitilmiş öğretmenler tarafından karşılanmasını sağlayan bir programdır. Program sadece etkinliklerin ve hedeflerin planlanması anlamına gelmez; aynı zamanda günlük programı, materyallerin kullanımını, etkinlikler arasındaki geçişi, rutin etkinliklerin düzenini ve sırasını kapsar.
Okul öncesi eğitim kurumlarında hazırlanan eğitim programlarına birebir uymak mümkün olmayabilir. Ancak okul öncesi eğitim kurumlarında çalışan eğitimciler, belirli prensiplere bağlı kalmak koşulu ile grubundaki çocukların gelişimsel özellikleri, olgunluk düzeyleri ve çevre koşullarına göre program hazırlar ve uygularlar. Türkiye'de Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okul öncesi eğitim kurumlarında aylık ve günlük olmak üzere iki çeşit plan vardır.
Programlar çocukların gelişim özellikleri, yaşları, ilgileri, olgunluk düzeyleri, okulun fiziki koşulları ve çevre özellikleri göz önüne alınarak düzenlenmelidir. Programda grup etkinlikleri ve bireysel etkinlikler yer almalıdır. Etkinliklerin yerleştirilmesinde denge olmalıdır. Hareketli etkinlikleri daha sakin etkinlikler izlemelidir. Programda öğretmenin karar vereceği etkinlikler olduğu gibi çocuğun seçeceği etkinliklere de yer verilmelidir. Köşelerde düzenlenen etkinlikler bu nedenle büyük bir önem taşır. İyi bir anaokulunda evcilik, dramatizasyon, masa etkinlikleri, kitap, fen, müzik, blok vb. köşeler bulunmalıdır.
Günlük bir program uygulanırken çocukların ilgi ve gereksinimlerine göre değişiklikler yapılabilir. Çocuklar olgunlaştıkça yeni materyaller, yeni teknikler ve problem çözme durumları programa ilave edilmelidir. Günün ilk saatleri zor ve dikkat gerektiren etkinliklere ayrılmalıdır. Küçük bir çocuğun en uyanık olduğu zaman günün erken saatleridir. Dikkat gerektiren uğraşlar için programda yer ayırırken bunu unutmamak gerekir. Yoğun dikkat gerektiren etkinlikler arka arkaya planlanmamalıdır.
Bir etkinlikten diğerine geçiş kendiliğinden ve akıcı olmalıdır. Etkinliğin bitmesinden beş dakika önce çocukları uyarmak geçiş sürecindeki sorunları çözümlemeye yardımcı olur. Aynı zamanda çocukların iki etkinlik arasında bekletilmemesi gerekir. Çocuklar boş bekletildiklerinde hareketlenirler, bu durum da eğitimcinin gruba hakimiyetini zorlaştırır. Etkin faaliyetleri edilgen faaliyetler izlemelidir. Tartışma ve anlatım yeteneğini geliştirmeyi amaçlayan çalışmalarda çocukların küçük gruplar halinde toplanması daha uygundur.
Okul öncesi eğitim, çocuğun gereksinimlerine ve bireysel farklılıklarına uygun olmalıdır. Çocuğun psikomotor, sosyal-duygusal, dil ve bilişsel gelişimini desteklemeli, öz bakım becerilerini kazandırmalı ve onu ilköğretime hazır duruma getirmelidir. Okul öncesi eğitim kurumlarında çocukların gereksinimlerini karşılamak amacıyla demokratik eğitim anlayışına uygun eğitim ortamları hazırlanmalıdır. Etkinlikler düzenlenirken çocukların ilgi ve gereksinimlerinin yanı sıra çevrenin ve okulun olanakları da göz önünde bulundurulmalıdır.
Eğitim sürecinde çocuğun bildiklerinden başlanmalı ve deneyerek öğrenmesine olanak tanınmalıdır. Çocukların Türkçe'yi doğru ve güzel konuşmalarına gereken önem verilmelidir. Okul öncesi dönemde verilen eğitim ile çocukların sevgi, saygı, iş birliği, sorumluluk, hoşgörü, yardımlaşma, dayanışma ve paylaşma duygu ve davranışları geliştirilmelidir. Eğitim, çocuğun kendine saygı ve güven duymasını sağlamalı, ona öz denetim kazandırmalıdır.
Oyun bu yaş grubundaki çocuklar için en uygun öğrenme yöntemidir. Tüm etkinlikler oyun temelli düzenlenmelidir. Çocuklarla iletişimde, onların kişiliğini zedeleyici şekilde davranılmamalı, baskı ve kısıtlamalara yer verilmemelidir. Çocukların bağımsız davranışlar geliştirmesi desteklenmeli, yardıma gereksinim duyduklarında yetişkin desteği, rehberliği ve güven verici yakınlığı sağlanmalıdır. Çocukların kendilerinin ve başkalarının duygularını fark etmesi desteklenmelidir.
Çocukların hayal güçleri, yaratıcı ve eleştirel düşünme becerileri, iletişim kurma ve duygularını anlatabilme davranışları geliştirilmelidir. Programlar hazırlanırken aile ve içinde bulunulan çevrenin özellikleri dikkate alınmalıdır. Eğitim sürecine çocuğun ve ailenin etkin katılımı sağlanmalıdır. Okul öncesi eğitimde çocuğun gelişimi ve okul öncesi eğitim programı düzenli olarak değerlendirilmeli ve değerlendirme sonuçları çocukların, öğretmenin ve programın geliştirilmesi amacıyla etkin olarak kullanılmalıdır.
Program çocuk merkezlidir; öğretmenlerin, öğrenme sürecinde çocukların plan yapmalarına, uygulamalarına, düzenlemelerine, sorgulamalarına, araştırmalarına, tartışmalarına ve üretmelerine mümkün olduğu kadar çok olanak tanımaları gerekmektedir. Program esnektir; çocuğun, fiziksel çevrenin ve ailenin değişen özelliklerine göre uyarlanmaya ve bireyselleştirilmeye uygundur. Öğretmenin, ortaya çıkabilecek günlük ve anlık değişimlere göre eğitim sürecinde gerekli düzenlemeler yapabilmesine fırsat vermektedir.
Program sarmaldır; kazanım ve göstergelerin süreç boyunca, ihtiyaç duyulduğu durumlarda farklı etkinlikler aracılığıyla tekrar tekrar ele alınmasını gerektirir. Model olarak eklektiktir; farklı öğrenme kuram ve modellerindeki çocuk merkezli uygulamalardan yararlanılarak bir senteze ulaşılmıştır. Program dengelidir; tüm gelişim alanlarıyla ilgili kazanım ve göstergelerin eğitim planlarında dengeli bir şekilde ele alınmasını, pasif ve hareketli etkinliklerin, çalışma şekillerinin ve mekânların dengeli dağılımını hedefler.
Program oyun temellidir; çocuğun dili oyundur ve oyun aracılığıyla öğrenme bu programın ayrılmaz parçasıdır. Keşfederek öğrenme önceliklidir; çocuğun çevresinde olanları fark etmesini, merak ettiği konulara ilişkin sorular sormasını, araştırma yapmasını, keşfetmesini ve oynayarak öğrenmesini teşvik eder. Yaratıcılığın geliştirilmesi ön plandadır; programda yaratıcılık ayrı bir alan olarak ele alınmamış, kazanım ve göstergelerde vurgulanmıştır.
Günlük yaşam deneyimlerinin ve yakın çevre olanaklarının eğitim amaçlı kullanılmasını teşvik eder. Temalar ve konular amaç değil, kazanımlara ulaşmak için birer araçtır. Öğrenme merkezleri önemlidir; çocukların bireysel gereksinimlerini karşılamak amacıyla farklı materyallerle bölünmüş alanlardır. Kültürel ve evrensel değerleri dikkate alır, aile eğitimi ve katılımını önemser (OBADER rehberi kullanılır) ve değerlendirme süreci çok yönlüdür.
Okul öncesi eğitim programının altı temel bileşeni bulunmaktadır. Bunlar; çocukların nasıl öğrendiği (gelişim ve öğrenme bilgileri), çocuklara neyin öğretileceği (hedefler ve kazanımlar), programın uygulama süreci, fiziksel çevrenin düzenlenmesi, ailenin programa katılımı ve son olarak değerlendirme aşamasıdır. Bu bileşenler bir bütün halinde programın etkililiğini belirler.
Güncellenen program gelişimsel bir programdır. Gelişimsel program bütüncül bir yaklaşımla, çocuğun sosyal ve duygusal, motor, bilişsel, dil gelişim alanları ile özbakım becerilerini birlikte ele alır. Programın temelini çocukların gelişimsel özellikleri oluşturur. Öğrenme süreçleri planlanırken çocukların gelişimsel düzeyleri belirlendikten sonra ilgi ve gereksinimleri ile içinde yaşadıkları çevresel koşullar dikkate alınır.
Program güncellenirken önceki programda yer alan amaç ve kazanımlar, kazanım ve göstergeler şeklinde ifade edilmiştir. Amaçlar ulaşılmak istenen sonuçları gösterir ve öğretmeni merkeze alır. Kazanımlar ise çocuğu merkeze alarak belirlenir ve çocuklar tarafından ulaşılması gereken sonuçları gösterir. Göstergeler ise kazanımların gözlenebilir halidir ve basitten-karmaşığa, somuttan-soyuta doğru sıralanarak kazanımın gerçekleşmesine hizmet eder.