Ünite 11: Afrika — Önemli Kavramlar

Zambezi’den Suriye’ye kadar uzanan, 4.750-5.000 km uzunluğundaki dünyanın en büyük kırık (graben) sistemidir. Afrika’nın yapısal temelini oluşturur ve içerisinde Tanganika, Malawi gibi uzun tektonik gölleri barındırır.

Kıtanın kuzeybatısında Atlas Okyanusu’ndan Tunus’a kadar 2.400 km boyunca uzanan sıradağlar dizisidir. Alp-Himalaya kıvrım kuşağına dâhildir ve Büyük Atlaslar ile Küçük Atlaslar olarak iki ana gruba ayrılır.

Atlantik kıyılarından Kızıldeniz’e kadar uzanan, 4.800 km uzunluğa ve kıtanın 1/4'ünü kaplayan alanıyla dünyanın en büyük çölüdür. Bünyesinde taş çöllerini (Hammada) ve kurak vadileri barındırır.

Kurak mevsimin uzun sürdüğü tropikal bölgelerde görülen yüksek boylu otlar, çalılar ve kuraklığa dayanıklı (baobab gibi) ağaçlardan oluşan otsu bitki topluluğudur. Afrika'daki en yaygın bitki örtüsü tipidir.

Burundi’den doğup Mısır’dan Akdeniz’e dökülen, 6.695 km uzunluğu ile Afrika’nın ve dünyanın en uzun nehridir. Beyaz Nil, Mavi Nil ve Atbera olmak üzere üç ana kolu vardır.

Orta Batı Afrika’da yer alan, 4.667 km uzunluğu ile kıtanın ikinci en uzun nehridir. Ekvator çizgisini iki kez kesen nehir, Amazon’dan sonra dünyanın en geniş yağmur ormanlarını besler ve debisi en yüksek nehirdir.

Tanzanya, Uganda ve Kenya sınırları arasında yer alan, 68.800 km² alanı ile Afrika’nın en büyük, dünyanın ikinci en büyük tatlı su gölüdür. Nil Nehri’nin başlıca su kaynağını oluşturur.

Güney Afrika’da nüfusu 1 milyonu aşan, Batı tarzı şehir özelliklerine sahip ve Avrupalı göçmenler tarafından yerleşilmiş önemli kıyı şehirlerinden biridir.

Güney Afrika Cumhuriyeti’nde yer alan, nüfusu 1 milyonu aşan ve ülkenin gelişmiş sanayi ile madencilik merkezlerinden biri olan büyük bir şehirdir.

Geniş bölgelerin sularını toplayarak doğrudan okyanusa veya denize ulaşabilen akarsulardır. Afrika’daki akarsuların yalnızca %48’i bu özelliğe sahiptir.

Afrikalıların zoraki kölelik göçleri (esir ticareti) veya kendi istemleriyle dünyanın çeşitli bölgelerine (Amerika, Orta Amerika vb.) yayılmalarının tümüne verilen addır.

Güney Afrika Platosu’nu sınırlayan, aşınım yüzeyleri ile diğer şekiller arasında belirgin bir kesinti oluşturan karakteristik yer şeklidir.

Denize düzenli akışı olmayan, sularını iç kısımlardaki çanaklarda veya göllerde toplayan kapalı su havzası alanlarıdır (Örn. Çad Gölü havzası).

Çöller içerisinde yeraltı suyunun yüzeye çıktığı veya erisilebildiği, hurma ağaçlarının yetiştiği ve çöl karakterinin kaybolduğu yeşil alanlardır.

Libya’nın Tripolitanya ile Fizan bölgeleri arasında yer alan, yaklaşık 320 km uzunluğundaki taş çölüne verilen yerel ad ve çöl tipidir.