← Ünite 1
Ekonomik Coğrafyaya Giriş

Ünite 1: Ekonomik Coğrafyaya Giriş

Qin Eyaleti Yedi Çin Haritaları
Ekonomik eylemlerin mekânsal yönlerini inceleyen bilinen ilk tarihi izlerden bazıları, M.Ö. 4. yüzyıla uzanan Qin Eyaleti'ne ait bu eski Çin haritalarında görülmüştür.
Strabon'un Antik Yazıları
Antik dönemde ekonomik coğrafyanın köklerini oluşturan ilk tanımlayıcı yazılar, yaklaşık 2000 yıl önce yaşamış olan ünlü Yunan coğrafyacı Strabon'un eserlerine dayanmaktadır.
Bernhardus Varenius ve Ticari Bilgiler
Modern coğrafyanın kurucularından Bernhardus Varenius, Amsterdamlı tüccarlara ticari bilgi sağlamak amacıyla 17. yüzyılın ortalarında 'Descripto Regni Japoniae et Siam' adlı kitabı kaleme almıştır.
W. Götz'ün Makalesi ve Dönüm Noktası
Ticari coğrafyadan ekonomik coğrafyaya geçiş, Alman coğrafyacı W. Götz'ün 'Die Aufgaben der Wirtschaftlichen Erkunde' (Ekonomik Coğrafyanın Görevi) makalesinin yayınlanmasıyla gerçekleşmiştir.

Anahtar Kavramlar

Ekonomik CoğrafyaEkonomik faaliyetlerin oluşmasında rol oynayan doğal ve beşeri olayları, bu faaliyetlerin mekânsal dağılışını ve sonuçlarını inceleyen coğrafyanın alt dalıdır. Örneğin, tarım, sanayi ve ticaretin coğrafi mekandaki dağılışını inceler.
Fiziki CoğrafyaYeryüzünün fiziksel kısımlarını litosfer, hidrosfer, atmosfer ve biyosfer olarak inceleyen coğrafya dalıdır. Jeomorfoloji, klimatoloji ve hidrografya gibi alt uzmanlık alanlarını barındırır.
Beşeri Coğrafyaİnsanla ilgili tüm faaliyetleri çevreleriyle ilişki içinde ve mekânsal örgütlenme biçimiyle değerlendiren coğrafya dalıdır. Nüfus değişimleri, tarımsal üretim ve yerleşme gibi konuları kapsar.
Coğrafi EkonomiEkonomistlerin ekonomik süreçlerin coğrafi boyutundan ziyade ortaya çıkan maddi ve analitik sonuçlarına odaklandıkları bakış açısıdır. Mekân ekonomisi olarak da adlandırılır.
Çevresel DeterminizmDoğal çevre şartlarının insan faaliyetleri ve ekonomik yaşam üzerinde doğrudan ve belirleyici bir etkiye sahip olduğunu savunan felsefi yaklaşımdır. Ellsworth Huntington'ın iklimsel determinizmi buna örnektir.
Ticari CoğrafyaModern ekonomik coğrafyanın kökenini oluşturan, 19. yüzyılın sonlarına kadar Batılı ulusların ticaret yollarını, imparatorluk yayılımlarını ve dünya kaynaklarını inceleyen erken dönem disiplinidir.
Teorik Ekonomik CoğrafyaMekânsal düzenlemeyle ilgili kuramlar geliştirmeye ve ekonomik eylemlerin coğrafi dağılımına odaklanan çalışma yaklaşımıdır. Faaliyetler açısından matematiksel ve soyut modeller üretir.
Bölgesel Ekonomik CoğrafyaBelirli bölgelerin veya ülkelerin ekonomik durumlarını, yapılarını bir bütün halinde inceleyerek daha iyi bir ekonomik yapılanma için önerilerde bulunan yaklaşımdır.
Tarihi Ekonomik CoğrafyaMekânın ekonomik yapılaşmasını tarihsel süreç içinde inceleyen, geçmiş verileri kullanarak ekonomik faaliyetlerin gelişimini ve nüfus merkezlerindeki değişimleri ele alan yaklaşımdır.
Kritik Ekonomik CoğrafyaEkonomik yapının durumunu statik biçimde ele alıp analiz etmek yerine eleştirel coğrafya ve felsefeden beslenen, mevcut eşitsizlikleri sorgulayan yaklaşımdır.
Davranışsal Ekonomik CoğrafyaMekânsal durumun oluşmasında rol oynayan nedenleri ve bireyler ile şirketlerin yer seçiminde karar verme süreçlerindeki davranış kalıplarını inceleyen yaklaşımdır.
Gayri Safi Yurt İçi Hâsıla (GDP)Ülkelerin, bölgelerin veya alanların ekonomik kalkınma düzeylerini ve coğrafi olanakları ne ölçüde kullanabildiklerini karşılaştırmak için kullanılan temel ekonomik kriterdir.
Doğrudan Yabancı Yatırımlar (FDI)Şirket bazında yabancı yatırımcıların üretim, hammadde ve iş gücü avantajları nedeniyle farklı ülke ve bölgelere yönelme hareketleridir. Örneğin Çin'in son yıllarda bu yatırımları çekmesi.
KüreselleşmeDünyanın yalnızca mallar bakımından değil; hizmetler, sermaye ve teknoloji bakımından da tek bir küresel pazar haline gelmesi sürecidir.
Merkezi Yer TeorisiCoğrafyacı Walter Christaller tarafından geliştirilen, yerleşmelerin büyüklüklerini, dağılışlarını ve etki alanlarını açıklayan önemli ekonomik coğrafya teorisidir.
PozitivizmII. Dünya Savaşı sonrasında coğrafyada benimsenen, yalnızca fiziksel ve maddi dünyanın ampirik (deneye dayanan) gerçeklerine dayanan bilim anlayışıdır.
Lokasyon AnaliziEkonomik faaliyetlerin, sanayi tesislerinin veya şehirlerin coğrafi olarak hangi konumlarda (yerlerde) yer alması gerektiğini inceleyen analiz yöntemidir.
SürdürülebilirlikMekânın ekonomik amaçlarla kullanılırken çevre üzerinde telafisi olmayan zararlar açmamasını ve gelecek nesillerin haklarının korunmasını savunan yaklaşımdır.
Jeostrateji ve JeopolitikII. Dünya Savaşı'ndan sonra ülkelerin kalkınmalarında ve kaynak yönetiminde büyük önem kazanan, coğrafi konumun siyasi ve ekonomik güçle ilişkisini inceleyen alandır.
Mekânsal OrganizasyonEkonomik faaliyetlerin, üretim, tüketim ve dağıtım ilişkilerinin coğrafi mekân üzerinde oluşturduğu düzenleme ve yapılanma biçimidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Clarence Fielden Jones'un Eseri

ABD ekonomik coğrafyasında I. Dünya Savaşı'ndan sonra bölgeyi odak noktası yapan yaklaşımın öncülerinden olan Clarence F. Jones, 'Economic Geography' kitabını kaleme almıştır.

Amerikan Ulusal Akademisi Raporu (1965)

1965 yılında Amerikan Ulusal Akademisi tarafından hazırlanan raporda, ekonomik coğrafya, şehir ve ulaşım coğrafyasında lokasyon teorisi incelemelerinde eksiklikler olduğu iddia edilmiştir.

Demir Perde'nin Çöküşü (1989)

1989 yılında Demir Perde'nin çökmesi, dünyada siyasi ve ekonomik istikrarsızlıkları tetiklemiş ve küresel ekonomik coğrafyanın yeniden yapılanmasını zorunlu kılmıştır.

2007-2008 Küresel Ekonomik Krizi

2007-2008 yıllarındaki gıda fiyatları artışıyla başlayan ve ardından dünyayı sarsan büyük küresel ekonomik kriz, dünya ekonomisinde köklü değişimlere yol açmıştır.

Çin'in Küresel Üretim Üssü Olması

Çin, sahip olduğu doğal ve beşeri unsurları ekonomi alanında kullanarak günümüzde Doğrudan Yabancı Yatırımların (FDI) ana hedefi haline gelmiş ve dünyanın üretim motoru olmuştur.

Tennessee Vadisi Projesi (TVP)

Amerikan coğrafyacılarından Russell Smith ve diğer isimlerin öncülük ettiği uygulamalı coğrafya projelerinden biri olup, Türkiye'deki GAP projesine ilham kaynağı olmuştur.

Ellsworth Huntington ve İklimsel Determinizm

Çevresel determinizm dönemi boyunca Ellsworth Huntington'ın öne sürdüğü iklimsel determinizm görüşü, ekonomik coğrafya literatürünü derinden etkilemiştir.

Kyoto ve Cenevre Çevre Anlaşmaları

Kapitalist süreçlerin çevre üzerinde yarattığı telafisi imkansız zararları engellemek amacıyla Kyoto ve Cenevre gibi uluslararası anlaşmalar ve sözleşmeler devreye sokulmuştur.

Walter Christaller'in Merkezi Yer Teorisi

Coğrafyacı Walter Christaller tarafından geliştirilen merkezi yer ve çevre teorisi, ekonomik coğrafyada çığır açan önemli teorik katkılardan biridir.

Tümertekin ve Özgüç Sınıflandırması

Türkiye'de coğrafya literatürüne büyük katkı sağlayan Erol Tümertekin ve Nazmiye Özgüç, beşeri coğrafyanın alt kollarını ve ekonomik coğrafya kapsamını detaylıca sınıflandırmışlardır.

Sınavda Dikkat Et

  • Fiziki coğrafya ile beşeri coğrafyanın alt dallarını birbirine karıştırmayın; jeomorfoloji fiziki, ekonomik coğrafya ise beşeri coğrafya dalıdır.
  • Ekonomistler ile ekonomik coğrafyacılar arasındaki farkı iyi kavrayın; ekonomistler maddi sonuca odaklanırken coğrafyacılar mekânsal dağılış ve ilişkilere odaklanır.
  • Modern ekonomik coğrafyanın 1800'lerde başladığını ve W. Götz'ün makalesinin dönüm noktası olduğunu unutmayın.
  • 1965 yılında Amerikan Ulusal Akademisi raporunda lokasyon teorisi incelemeleri sorununa dikkat çekildiğini akılda tutun.
  • I. Dünya Savaşı sonrasında ABD'de ortaya çıkan 'bölgesel bakış açısı' kavramını ve Clarence F. Jones'un rolünü not edin.
  • Ekonomik faaliyetin coğrafi değerlendirmesinde sorulan 5 temel sorunun içeriğini (nerede, özellikleri, ilişkileri, neden orada, yeri uygun mu) sınavda karıştırmayın.
  • GDP (Gayri Safi Yurt İçi Hâsıla) kavramının ülkelerin kalkınma ve gelişmişlik düzeyini belirlemede coğrafi coğrafyada en çok kullanılan kriter olduğunu unutmayın.