Ünite 14: İçsel Büyüme Teorisi ve Romer Modeli — Önemli Kavramlar

Neo-klasik büyüme teorisinde, durağan durum büyüme oranının dışsal faktörler tarafından belirlendiğini ifade eden kavramdır. Bu yaklaşıma göre ülkeler teknoloji ve nüfus artış oranları aynıysa aynı büyüme hızına ulaşırlar.

Büyüme hızını modelin içinde, yani içsel olarak belirlemeye çalışan teorik yaklaşımdır. Hükümet politikaları ve iktisadi davranışların uzun dönemde büyüme hızını etkileyebileceğini savunur.

Sermaye stokundaki artışın yeni teknolojilerin taklit edilmesini sağlayarak bilgi birikimini diğer firmalara ve işgücüne aktarması durumudur. Metinde bu süreç yeni teknolojinin kamu malı olmasına benzetilir.

Adam Smith'in görüşüne dayanan, artan sermaye stokunun makinelerde uzmanlaşmayı uyararak azalan verimler yasasını ortadan kaldırması ve ekonomide artan verimleri geçerli kılma halidir.

Büyümenin süreğenliğini sağlayacak asıl itici gücün AR-GE sektöründen kaynaklandığını savunan içsel büyüme modelidir. Kâr maksimizasyonu güden firmaların teknolojik gelişme yatırımlarına dayanır.

Bir bireyin kullanımı diğer bireylerin o malı aynı anda kullanmasını engellemeyen iktisadi unsurdur. Romer modelinde teknoloji ve tasarım bu niteliğe sahiptir.

Bir malın mülkiyetinin ve kullanımının yasalar veya teknik yollarla yalnızca sahibine ait kılınabilmesi özelliğidir. Bilgisayar programı lisansları buna örnek gösterilebilir.

Kâr amacı güden firmaların teknolojik gelişmeyi biçimlendirerek piyasaya sürdüğü, bilgi birikiminin somutlaşmış halidir. Sonsuza kadar varlığını korur ve beşeri sermayeden farklı olarak yeniden üretilme maliyeti yoktur.

Rekabete konu olmayan ve kısmen dışlanabilir tasarımların üretildiği AR-GE ve ara malı sektörlerinde firmaların fiyatı veri alamayıp mark-up fiyatlama yaptığı piyasa yapısıdır.

Eğitim ve birikimsel becerileri içeren, bireylerin işgücü verimliliğini artıran unsurdur. Romer modelinde büyüme oranını belirleyen temel faktörler arasındadır.

Tekelci rekabet ortamında faaliyet gösteren firmaların, sabit maliyetleri karşılamak üzere sabit marjinal maliyet üzerine belirli bir kâr orantısı ekleyerek fiyat belirleme yöntemidir.

Ekonomik büyümenin temel itici gücünü fiziksel sermaye yatırımları ve bu yatırımların yarattığı 'yaparak-öğrenme' (learning by doing) dışsallıklarına bağlayan teorik gelenektir.

Vergilerle finanse edilen kamu harcamalarının (g) üretim ve fayda fonksiyonlarına yapacağı üretken etkileri inceleyen ve kamu hizmetlerinin ölçeğe göre sabit/artan getiri sağladığını savunan modeldir.

Hükümetin gerçekleştirdiği kamu harcamalarının tamamının gelir üzerinden alınan düz oranlı vergilerle finanse edildiği maliye politikası yaklaşımıdır.

Robert Barro'nun bulgularına göre, ülkelerin yatırım oranları ve tasarruf düzeyleri gibi değişkenlere bağlı olarak farklı durağan durumlara (yüksek gelir düzeyine) doğru yaklaşması olgusudur.

Bradford De Long ve Lawrence Summers'ın çalışmalarında vurgulanan, normal fiziksel sermaye yatırımlarına göre olağanüstü yüksek getiriye (yılda %20) sahip olan özel yatırım türüdür.

Devlet tarafından gerçekleştirilen karayolu, okul ve benzeri kamusal sermaye yatırımlarının ekonominin genel verimliliğine ve büyüme hızına yaptığı olumlu katkıdır.

Dışsallıklar ve piyasa aksaklıkları nedeniyle Pareto optimal kaynak dağılımının ve birinci en iyinin sağlanamadığı durumlarda, hükümetin optimal büyüme hızını yakalamak için uyguladığı politika arayışıdır.

Gelir veya kâr üzerinden alınmayıp bireylerin iktisadi kararlarını ve sermayenin marjinal getirisini doğrudan bozmayan vergi türüdür; örneğin tüketim üzerinden alınan vergiler.

Ekonomide kaynakların etkin kullanımını ve teknolojik ilerlemeyi ifade eden, endojen büyüme modellerinde serbest pazar politikaları ve açık pazar yapısıyla desteklenen süreçtir.

Farklı oranlarda büyüyen ülkelerin uzun vadede dengeli büyüme oranlarına uyum sağlarken yaşadıkları farklılıkları ve geçiş süreçlerini açıklayan kavramdır.

Gelişmiş ülkelerden az gelişmiş ülkelere bilgi ve teknik olanakların aktarılmasıdır; doğrudan yabancı yatırımlar (DYY) bu transferi hızlandırarak büyüme üzerinde olumlu etki yapar.

Romer modelinde ülkenin sahip olduğu beşeri sermaye stokunun belli bir eşik değerin altında kalması durumunda kişinin başına sıfır büyüme yaşanacağını belirten kritik eşiktir.