İktisat ilminin doğuşunun temel sebebi, bireylerin istek ve ihtiyaçlarının sınırsız olmasına karşılık, bu ihtiyaçları karşılamakta kullanılacak kaynakların kısıtlı (kıt) olmasıdır. Eğer dünyadaki tüm mal ve hizmetlere herkes sınırsızca ve engelsiz bir şekilde erişebilseydi, iktisat biliminin ortaya çıkmasına gerek kalmazdı. Bilimsel olarak iktisat; emek, sermaye ve doğal kaynaklar gibi üretim faktörlerinin kıt olması ile insanların sınırsız ihtiyaçları arasındaki dengesizliği inceleyen ve bu dengesizliğin giderilmesi yollarını arayan bir disiplindir.
Enflasyon, en temel tanımıyla fiyatlar genel seviyesinde meydana gelen sürekli artışlar süreci olarak ifade edilmektedir. Bir fiyat hareketinin enflasyon olarak kabul edilebilmesi için en kritik şart, bu artışların geçici değil süreklilik arz etmesidir; belirli dönemlerde görülen ve devamlılığı olmayan fiyat dalgalanmaları enflasyon olarak değerlendirilmez. Bu olgunun ortaya çıkmasındaki en temel iktisadi etken, ekonomideki mevcut toplam talebin toplam arzı aşmasıdır.
İktisat biliminin temel çıkış noktası, insan ihtiyaçlarının sınırsız olmasına karşın kaynakların (üretim faktörlerinin) kısıtlı olmasıdır. Emek, sermaye, müteşebbis ve toprak gibi üretim faktörlerinin hiçbir israf yapılmadan tamamen üretime dahil edilmesi çabası iktisadın özünü oluşturur. Makro iktisadi açıdan bakıldığında, üretim faktörlerinin tamamının üretime koşulması 'tam istihdam' veya 'tam kullanım' olarak adlandırılır.
Para arzı, bir ekonomide tedavülde bulunan, yani dolaşımda yer alan toplam para miktarını ifade eder. Para stoku olarak da adlandırılan bu büyüklük, makroekonominin temel taşlarından biridir ve akım değil, stok bir değişkendir; yani belirli bir andaki varlık miktarını gösterir. Dar anlamda para arzı yalnızca dolaşımdaki nakit parayı kapsarken, geniş anlamda para arzı M1, M2 ve M3 olmak üzere kademeli olarak sınıflandırılır.
Makro iktisatta toplam talebi oluşturan harcama kalemlerinin başında tüketim harcamaları gelir. Bireyler elde ettikleri gelirleri tüketim ve tasarruf olarak ikiye ayırırlar; örneğin Türkiye'de 2012 yılında tüketim harcamaları GSYİH'nın %88'ini oluşturmuştur. Dışa açık bir ekonomide toplam talep TT = C + I + G + (E - M) formülüyle ifade edilir.
Döviz, en yalın tanımıyla yabancı ülkelerin milli paralarına verilen addır ve uluslararası ödemelerde kullanılabilen geçerli para olarak kabul edilir. Dış ticaretin gelişmesiyle birlikte farklı ülke paralarının birbirine dönüştürülmesi zorunluluğu doğmuş, bu dönüşüm süreci döviz piyasaları aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Döviz piyasasında arz ve talep edenlerin karşılaşması sonucunda döviz fiyatı yani döviz kuru belirlenir.
[{"heading":"Basit Keynezyen Modelin Temel Varsayımları ve Kapsamı","paragraphs":["Keynesyen iktisat teorisi, ekonomideki üretim ve istihdam seviyesini belirleyen etkenleri analiz ederken üç temel model geliştirmiştir: Basit Keynezyen modeller, para ve mal piyasalarındaki dengeyi inceleyen IS-LM analizleri ve toplam talep-toplam arz dengesini açıklayan AS-AD analizleri. Bu ünitenin odağını oluşturan 'Basit Keynezyen Model', özellikle dışa kapalı ve devletin bulunmadığı varsayımıyla ele alınır; bu nedenle 'tek piyasalı Keynes modeli' olarak da bilinir.","Modelin en temel varsayımlarından biri, dış alemin ekonomide yer almaması, yani ihracat ve ithalat harcamalarının sıfır kabul edilmesidir. Ayrıca devletin ekonomik bir aktör olarak harcama ve vergi politikalarıyla modele dahil edilmediği bu safhada, fiyatlar genel seviyesinin de tamamen sabit olduğu varsayılmaktadır.
Keynezyen iktisat modellerinde temel analiz alanı mal piyasalarıdır ve para piyasaları bu analizlere doğrudan dahil edilmemektedir. Basit Keynezyen modelin ilk aşamalarında devletin olmadığı varsayılırken, geliştirilen yeni modellerde ekonomik hayata devlet dahil edilmekte ve böylece kamu harcamaları ile vergi kesintileri modelin temel değişkenleri arasına girmektedir. Modelde devletin varlığı iki temel kanaldan piyasayı etkiler: Birincisi devletin yaptığı harcamalar (G0) ve transfer ödemeleri (TR0) toplam talebi ve buna bağlı olarak milli geliri artırıcı bir rol oynar.
Klasik iktisat teorisine göre ekonomi her zaman tam istihdam seviyesinde dengeye gelir. Tam istihdam, üretim faktörlerinden emek ve sermayenin tam kapasitede kullanılması demektir. Emeğin tam kapasitesi doğal işsizlik oranı dışında işsizlik olmaması anlamına gelir ve işsizlik oranının %94-96 arasında olmasını ifade eder.
Basit Keynezyen modellerde sadece mal piyasası ele alınırken, IS-LM analizi ile reel değerlerin yanı sıra parasal değerler de milli gelirin denge seviyesinin belirlenmesinde rol oynamaya başlar. Para piyasasında belirlenen faiz oranları yatırımları etkiler ve bu durum mal piyasasındaki denge milli gelirini dolaylı olarak şekillendirir. IS-LM analizi, faiz oranlarından hareketle hem mal hem de para piyasasında eşanlı dengenin elde edilmesini inceler.
IS-LM modelinde milli gelirin kararlı bir dengeye gelebilmesi için, mal piyasası ile para piyasasının aynı anda (eşanlı olarak) dengede olması gerekmektedir. Bu durum, yatay eksende milli gelir (Y) seviyesinin, dikey eksende ise faiz oranının (i) yer aldığı bir diyagramda IS ve LM doğrularının kesiştiği D noktasında gerçekleşir. IS doğrusu mal piyasasındaki dengeyi, LM doğrusu ise para piyasasındaki dengeyi temsil eder ve bu iki eğrinin kesişim noktası her iki piyasanın da eş anlı dengesini verir.
Dışa kapalı ekonomilerde dış âlem ve dış ticaret olgusu bulunmazken, dışa açık ekonomilerde ihracat ve ithalat işlemleri analizin merkezinde yer alır. Bu modelde tüketim ve reel para talebi fonksiyonları dışa kapalı modelle aynı kalırken, ithalat fonksiyonu M = M0 + mY şeklinde formüle edilir. Burada M0 otonom ithalat harcamalarını, m ise milli gelirden ithalata ayrılan marjinal eğilimi (ithalat oranını) temsil eder.
Dışa açık bir ekonomide genel denge, iç ve dış dengenin aynı anda sağlandığı noktada gerçekleşir. Sermayenin faiz oranlarına duyarlılığı bu dengenin kurulmasında kritik bir role sahiptir. Eksik sermaye hareketliliği ve sabit döviz kuru varsayımı altında, hedeflenen temel amaç ülke içerisinde tam istihdam milli gelir düzeyinde iç dengeyi sağlamak ve ödemeler bilançosunu dengeye getirerek dış dengeyi tesis etmektir.
Toplam talep; bir ekonomide belirli bir fiyat düzeyinden tüketiciler, firmalar, hükümetler ve dış alıcılar tarafından satın alınmak istenen mal ve hizmet miktarını ifade eder. Basit Keynezyen modeller ve IS-LM modellerinden türetilen toplam talep modeli, reel değerler üzerine kurulmuştur ve bu modelde reel alan ile nominal alan ayrımı yapılmamaktadır. Dikey eksende fiyatlar genel düzeyi (P), yatay eksende ise milli gelir (Y) yer alır.