Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Felsefe Lisans Programı » 20. Yüzyıl Felsefesinin Temel Sorunları
← Ünite 14
20. Yüzyıl Felsefesinin Temel Sorunları

Ünite 14: Romantikler ve Nietzsche

Klasisizmin Doğduğu Siyasi Ortam
17. yüzyıl Fransa'sının monarşik yapısı, düzen ve kural yönetimini zorunlu kılmış, bu durum edebiyat ve felsefede akıl merkezli klasisizm akımının doğmasında belirleyici olmuştur.
Fransız İhtilali ve Aydınlanma Filozofları
Jean Jacques Rousseau ve Montesquieu gibi 18. yüzyıl filozofları, klasisizmin ilerlemeyi engellediğini savunarak halka özgürlük ve eşitlik yaymış, bu fikirler Fransız İhtilali'ni tetiklemiştir.
Friedrich Nietzsche'nin Yaşam Çizgisi
1844 ile 1900 yılları arasında yaşayan Nietzsche, henüz 25 yaşında profesör unvanı almasına rağmen akademiyi terk etmiş ve felsefe tarihinde sistem kurma geleneğinin karşısında yer almıştır.
Böyle Buyurdu Zerdüşt ve 'Tanrı Öldü'
Nietzsche'nin majör eserlerinden biri olan 'Böyle Buyurdu Zerdüşt', yazarın metafizik dünyadan ve geleneksel dinsel algılardan kopuşunu simgeleyen 'Tanrı öldü' cüretkar ifadesine ev sahipliği yapar.

Anahtar Kavramlar

Klasisizm17. yüzyılda Fransa'nın monarşik ve kuralcı siyasal yapısından doğan, temelini akıl ve sağduyunun oluşturduğu sanat ve felsefe akımıdır. Bu akım, duyguları arka plana atarak aklın kabul etmediği hiçbir şeyin geçerli olmadığını savunur.
Romantizm18. yüzyılın sonu ve 19. yüzyılın başında klasisizme ve aydınlanmacı aklın kurallılığına tepki olarak doğan; duyguları, sezgileri, bireyselliği ve doğa sevgisini ön plana çıkaran düşünce akımıdır.
Aydınlanma EleştirisiRomantiklerin ve Nietzsche'nin, aklın aşkınlığını ve insanı tek tipçi bir rasyonaliteyle yönetme çabasını yetersiz bularak reddettikleri felsefi tutumdur.
Doğa FelsefesiRomantizmde rasyonel bilimin ve deneysel düşüncenin yerini alan, doğanın insan ile Tanrı arasındaki bağı kurduğunu ve bu nedenle yüceltilmesi gerektiğini savunan yaklaşımdır.
Parçacılık / Aforizma TarzıNietzsche'nin geleneksel sistem filozoflarının aksine bütünlük arz eden büyük sistemler kurmayı reddettiği, eserlerinde fragmanlar ve aforizmalar kullanan yazım biçimidir.
Çekiçle Felsefe YapmakNietzsche'nin acıma duygusu gütmeden, yanlış olduğunu düşündüğü tüm geleneksel değerleri ve metafizik kabulleri acımasızca yıkma yöntemine verdiği addır.
Hristiyanlık KarşıtlığıNietzsche'nin, Hristiyanlığın zayıflara merhamet göstererek insanları güçten düşürdüğünü, onları zayıflattığını ve doğal değerleri tersine çevirdiğini öne sürerek eleştirdiği ahlak karşıtı duruşudur.
Tanrı ÖldüNietzsche'nin metafizikten, dinin öngördüğü ikinci bir dünyadan ve geleneksel hakikat anlayışından kökten kopuşu ifade etmek için 'Böyle Buyurdu Zerdüşt' adlı eserinde kullandığı çığlıktır.
Üstinsan (Übermensch)Tanrı'nın öldüğünün farkında olan, öteki dünya inancından vazgeçerek içinde yaşanılan dünyanın biricikliğine coşkuyla sarılan ve yaşamı tüm çelişkileriyle olumlayan Nietzscheci insan tipidir.
Güç İstenciİnsanın dünyada var olmasını sağlayan ve üst insanın yaşamın çelişkilerine dayanabilmesi için sahip olması gereken en temel yaşam enerjisi ve istençtir.
Sonsuz DönüşNietzsche'ye göre zamanın sonsuz, evrenin ise sınırlı olması nedeniyle her şeyin sonsuz kez yeniden yaşanacağını savunan ve bu düşünceyi olumlamayı amaçlayan trajik bilgelik ilkesidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Pre-sokratik Felsefe ve Yunan Tragedyası

Nietzsche, gerçek anlamda felsefenin yapıldığı tek dönemin Sokrates öncesi (Pre-sokratik) Antik Yunan dönemi olduğunu savunmuş, eserlerinde Apolloncu ve Dionyssosçu düşünce ayrımına geniş yer vermiştir.

Trjik Bilgelik ve Nihilizm İlişkisi

Nietzsche'nin evrenin sonsuz döngüsünü ve 'sonsuz dönüş' fikrini olumlayan felsefi duruşu, nihilizme kapı aralamakta ve literatürde 'trajik bilgelik' olarak adlandırılmaktadır.

Romantizmin Karşı Çıktığı Temel Unsur

18. yüzyılın sonu ve 19. yüzyılın başında doğan romantizm, klasisizmin ve aydınlanmanın insanı kalıplaştıran rasyonel, kuralcı ve düzenli akıl anlayışına karşı başkaldırı olarak ortaya çıkmıştır.

Doğa ve Tanrı İlişkisinin Romantik Yorumu

Romantik filozoflar, insan ile Tanrı arasındaki köprüyü doğanın kurduğunu savunarak doğayı yüceltmişler; rasyonel bilimin yerine doğa felsefesini ve sezgisel kavrayışı koymuşlardır.

Sınavda Dikkat Et

  • Klasisizmin temel unsurunun 'akıl ve kuralcılık', romantizmin temel unsurunun ise 'duygu, sezgi ve bireysellik' olduğunu karıştırmayın; sınavda bu zıtlık sık sorulur.
  • Romantiklerin doğaya yükledikleri anlama dikkat edin; doğa onlar için insan ile Tanrı arasındaki ilişkiyi kuran kutsal bir köprüdür.
  • Nietzsche'nin bir sistem filozofu olmadığını, aksine sistem kurmaya karşı çıkarak aforizma ve fragman tarzını benimsendiğini unutmayın.
  • Nietzsche'nin Hristiyanlık karşıtlığının temelinde zayıflara merhamet edilerek insanlık güçten düşürüldüğü iddiam yatar; sınavda bu gerekçeyi iyi tahlil edin.
  • 'Tanrı öldü' ifadesinin metafizikten ve geleneksel ikinci dünya inancından radikal bir kopuşu simgelediğini adınız gibi bilin.
  • Üstinsan kavramının öteki dünya inancından vazgeçen ve bu dünyanın biricikliğini olumlayan bireyi temsil ettiğini unutmayın.
  • Nietzsche'nin gerçek felsefenin yapıldığı dönem olarak Sokrates öncesi (Pre-sokratik) Antik Yunan dönemini övdüğünü aklınızda tutun.
  • Sonsuz dönüş kavramının zamanın sonsuzluğu ile evrenin kombinasyonlarına dayandığını ve bunun trajik bilgelikle ilişkisini göz ardı etmeyin.