Ünite 4: Aydınlanma Çağı’nın Temsilcileri (Devam) — Önemli Kavramlar

Immanuel Kant'ın en büyük kırılma noktası olduğu, mistik ve rasyonalist çizgide ilerleyen, Almanya'da felsefenin ve Almancanın gelişim sürecini kapsayan aydınlanma hareketidir. İngiltere ve Fransa'ya kıyasla daha baskıcı bir ortamda, idealist ve romantik bir karakter taşımıştır.

Farklı din, dil, ırk veya düşünceden insanların bir arada barış içinde yaşamasını ve fikirlerini özgürce ifade edebilmesini savunan temel Aydınlanma ilkesidir. Özellikle İngiliz aydınlanmasında ticaretin ve liberalizmin gelişmesi için vazgeçilmez bir unsur olarak görülmüştür.

Tanrı'nın evreni yarattığını ancak onu kendi kanunlarına göre işlemek üzere kendi başına bıraktığını savunan felsefi görüştür. John Toland gibi düşünürlerin öncülük ettiği bu akım, Voltaire tarafından Fransa'ya taşınmış ve dinî hurafelere karşı akılcı bir eleştiri aracı olmuştur.

Canlı, kişiliği olan ve evrendeki her şeye sürekli müdahale edip her şeyi yöneten bir Tanrı inancını kabul eden felsefi ve teolojik görüştür. Deizmden farklı olarak Tanrı evrenden soyutlanmaz, aksine her an aktif bir yaratıcı ve yönetici olarak konumlandırılır.

Almanya'nın karakteristik düşünce yapısını niteleyen, materyalizm ve emprisizmi bünyesinde kolayca barındıramayan, daha çok soyut, idealist ve romantik felsefi eğilimleri barındıran yapıdır.

Hoşgörü, liberalizm ve kapitalizmin temelleri üzerinde yükselen, John Locke ve John Toland gibi filozofların temsil ettiği, pratik hayata ve ticarete dönük dinamik bir aydınlanma hareketidir.

Büyük ölçüde İngiliz kaynaklı olan, Voltaire ve Montesquieu gibi isimler vasıtasıyla Fransa'ya taşınan; ülkenin monarşik baskı ve derin eşitsizlik barındıran sosyal koşulları nedeniyle oldukça radikal bir kimlik kazanan aydınlanma hareketidir.

John Toland'ın Hristiyanlığın gizemlerinden arındırılması gerektiğini savunurken işaret ettiği, din adamlarından oluşan ve aklı rehber edinen bağımsız düşünce topluluğunu ifade eder.

Bilginin deney ve gözleme dayandığını savunan felsefi akımdır. İngiltere'de gelişme gösteren bu akım, Almanya'nın mistik ve rasyonalist yapısı nedeniyle Alman felsefesinde kolayca kabul görmemiştir.

Fransa'nın monarşi ve dinsel baskı altındaki ağır yoksulluk ve refah uçurumu gibi sosyal koşulları sebebiyle, ithal edilen Aydınlanma fikirlerinin çok sert, kökten ve otorite karşıtı bir biçimde savunulması durumudur.