Ünite 13: SOSYAL ETKİ II: Azınlığın Etkisi ve Otoriteye İtaat — Önemli Kavramlar

Çoğunluğun kabul etmediği aykırı fikir ve düşüncelerin, tutarlı ve istikrarlı bir duruş sergilenmesi sayesinde çoğunluğun bilişsel düzeyde fikrini bulandırarak zaman içinde davranış değiştirmesine yol açması sürecidir. Metinde Moscovici'nin mavi-yeşil slayt deneyi bu duruma örnek teşkil eder.

Azınlıktan gelen etkiler sonucunda bireyin, boyun eğmeksizin kendi eski fikir ve kanaatlerinden vazgeçerek azınlığın görüşünü benimsemesi sürecidir. Çoğunluğun etkisi baş eğmeye yol açarken, azınlığın etkisi bu kavramla açıklanan zihinsel değişimi tetikler.

Kişinin, çoğunluktan gelen normatif baskılar nedeniyle kendi görüşü ne olursa olsun görünürde çoğunluğun fikrine boyun eğmesi ve uyum sağlaması durumudur. Bu etki kısa ömürlüdür ve kişi ortamdan uzaklaşınca eski kanaatine döner.

Kişinin, kendi görüşü ne yönde olursa olsun, kendinden yüksek bir mevkide bulunan otoritenin (etki kaynağının) emir ve taleplerine doğrudan boyun eğerek davranışını değiştirmesidir. Milgram'ın elektrik şoku deneyi bu asimetrik etkiyi incelemiştir.

Türkçe'de olumsuz çağrışımları olabilen, hem 'bir bilen' hem de 'emir veren bir mercii' anlamlarını taşıyan etki kaynağıdır. Sosyal etki çalışmalarında emir veren ve boyun eğişi denetleyen konumdadır.

Kişinin kendini sorumlu tutup, içinde bulunduğu ortamda yapılacak doğru davranışı bulmada yegane rehber olarak kendini düşündüğü psikolojik durumdur. Milgram, otorite karşısında kişinin özerk olma veya görevli olma şeklinde iki ayrı durumda bulunabileceğini belirtmiştir.

Belirli sosyal konumlarla birleştirilen ve bireylerden sergilemesi beklenen davranış kalıplarıdır. Zimbardo'nun Stanford Hapishane Deneyi, atanan sosyal rollerin (mahkum ve görevli) insan davranışlarını ne denli güçlü biçimde şekillendirdiğini kanıtlamıştır.

Azınlığın sürekli olarak sürdürdüğü pozisyonunu niçin koruduğunu anlamak amacıyla bireyin zihninde başlayan zihinsel faaliyet ve odaklanma sürecidir. Azınlık etkisinin temelini oluşturur.

Çoğunluğa uyma davranışında katılımcının kendi tepkilerini diğerlerinin tepkileri ile karşılaştırdığı süreçtir. Bu süreçte kişi konunun ne olduğuna değil, diğerlerinin ne dediğine odaklanır.

Kişinin kişisel kimliğini kaybettiği duygusunu yaşaması, kontrol duygusunu yitirmesi ve mahkum gibi atandığı rol ile tamamen özdeşleşmesidir. Stanford Hapishane Deneyi'nde mahkumlarda bu durum gözlenmiştir.

Ortamdan ve durumdan kaynaklanan faktörlerin rolünü göz ardı edip, davranışı gerçekleştiren failin kişisel özelliklerinin rolünü abartma eğilimidir. İnsanların Milgram deneyindeki itaatkar davranışları şaşırtıcı bulurken bu hataya düştüğü belirtilir.