← Ünite 9
Yeni Çağ Felsefesi

Ünite 9: Kant (Devam)

Saf Aklın Eleştirisi ve Prolegomena
Kant'ın epistemolojik görüşlerini, analitik-sentetik yargı ayrımını ve transendental estetik anlayışını detaylı bir şekilde temellendirdiği en önemli iki temel eseridir.
Metafiziğin Olanaklı Olup Madığı Sorusu
Kant'ın eleştirel felsefesinin merkezinde yer alan bu soru, daha önceki filozofların kesin bilgi bulma çabalarının başarısızlığını eleştirerek aklın sınırlarını sorgular.
Mavi Camlı Gözlük Metaforu
Kant, uzay ve zamanın a priori formlarını açıklamak için doğuştan takılan mavi camlı gözlük örneğini verir; insan nesneleri olduğu gibi değil bu formlarla biçimlenmiş şekilde algılar.
Transendental Öğeler Öğretisi
Kant'ın bilginin öğelerini ortaya koyduğu felsefi sisteminin genel adı olup, bilginin sınırlarını çizen aşkınsal bir yöntem barındırır.

Anahtar Kavramlar

A prioriDeneyimden bağımsız olarak, zihnde önceden var olan ve her zaman geçerli olan bilgiyi veya unsuru ifade eder. Örneğin Kant'a göre uzay ve zaman a priori formlardır.
A posterioriDoğrudan deneyime ve duyu verilerine dayanan, sonradan elde edilen bilgidir. Örneğin sentetik a posteriori yargılar sadece deneye dayandığı için zorunluluk ifade etmez.
Analitik yargıYüklemin, öznenin kavramında zaten var olduğu ancak açıkça düşünülmediği, bilgimizi genişletmeyip sadece çözümleyen yargılardır. Örneğin 'Bütün nesneler yer kaplar' analitik bir yargıdır.
Sentetik yargıÖznede bulunmayan yeni bir özelliği yüklem yoluyla ekleyen, dolayısıyla bilgimizi artıran ve genişleten yargılardır. Örneğin 'Bazı nesneler ağırdır' sentetik bir yargıdır.
DuyumNesnenin insan duyarlılığı üzerinde bıraktığı etkiye verilen addır. Duyumlar a posteriori olarak dışarıdan verilir ve bilginin ham maddesini oluşturur.
SezgiBilgimizi, nesneyle bağıntısını dolaysızca kurarak ve düşüncemize araç olarak sağlayan zihinsel yetidir. Nesnelerin zihni etkilemesiyle duyarlılık sayesinde elde edilir.
UzayDış duyumun a priori formu olan ve dışımızdaki nesneleri bir çokluk ve dağıınıklık içinde düzenlememizi sağlayan saf sezgidir.
ZamanZihnin kendi kendisini sezmesini sağlayan, iç duyumuzun a priori formu ve koşulu olan saf sezgidir.
Transendental Estetikİnsan duyarlılığının deneyimden bağımsız veya deneyim öncesi unsurlarını, a priori öge ve ilkelerini araştıran Kant felsefesinin ilk basamağıdır.
Görünüş (Görüngü)Emprik sezginin henüz uzay ve zaman formları tarafından biçimlendirilmemiş, duyuma karşılık gelen ham haline verilen isimdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Metafiziksel Serimleme

Kant'ın uzay ve zamanın a priori, zorunlu ve saf sezgiler olduklarını kanıtlamak için kullandığı serimleme yöntemidir.

Transendental Serimleme

Metafiziksel serimlemeden sonra uzay ve zamanın, sentetik a priori bilgilerin olanağını meydana getiren ilkeler olarak açıklandığı serimleme aşamasıdır.

Üç Temel Bilimsel Soru

Kant'ın metafiziğin olanağını test etmek için formüle ettiği 'Saf matematik nasıl olanaklıdır?', 'Saf doğa bilimi nasıl olanaklıdır?' ve 'Metafizik nasıl olanaklıdır?' sorularıdır.

Sınavda Dikkat Et

  • Kant'ın bilgi tanımını unutma: Her bilgi bir yargıdır ve bilimsel bilgi için şart 'sentetik a priori' yargılardır.
  • Analitik ve sentetik yargı farkını iyi kavra; analitik yargı bilgiyi genişletmez sadece çözüm yapar, sentetik yargı ise bilgiye yeni şey katar.
  • Transendental Estetik terimindeki 'estetik' kelimesinin sanatla ilgisi olmadığını, duyum ve duyu algısı anlamına geldiğini karıştırma.
  • Uzay ve zamanın dış duyumun ve iç duyumun a priori formları (saf sezgiler) olduğunu kesinlikle ezberle.
  • Metafiziksel Serimleme uzay-zamanın saf sezgi olduğunu gösterirken, Transendental Serimleme sentetik a priori bilginin olanağını açıklar.
  • Kant'a göre formların (uzay ve zamanın) duyum yoluyla (a posteriori) değil, zihnimizde deneyimden önce (a priori) hazır bulunduğunu unutma.