Ünite 7: Hafta Ders Notu

1 Mayıs 2004 Genişlemesi

AB tarihinin en büyük genişleme dalgası gerçekleşmiş, aralarında Kıbrıs'ın da bulunduğu 10 yeni ülke birliğe katılarak üye sayısını 15'ten 25'e yükseltmiştir. Bu durum Türkiye'nin Ankara Anlaşması'nı güncellemesini zorunlu kılmıştır.

29 Temmuz 2005 Ek Protokolü

Türkiye, Ankara Anlaşması'nı yeni üyelere genişleten Ek Protokol'ü mektup teatisi yoluyla imzalamış ancak Kıbrıs Cumhuriyeti'ni tanımadığına dair tek taraflı bir deklarasyon yayınlamıştır.

Mayıs-Haziran 2005 Referandumları

AB'yi geleceğe hazırlayacak olan Avrupa Anayasal Antlaşması, Fransa ve Hollanda'da yapılan halk oylamalarında reddedilerek büyük bir kurumsal krize ve genişleme yorgunluğuna yol açmıştır.

3 Ekim 2005 Kararı

AB Bakanlar Konseyi'nin uzun ve sancılı tartışmalarının ardından, Avusturya'nın da ikna edilmesiyle Türkiye ile katılım müzakerelerinin başlatılmasını sağlayan Müzakere Çerçeve Belgesi kabul edilmiştir.

Anahtar Kavramlar

Ek Protokol1963 Ankara Anlaşması'nın kapsamını, 1 Mayıs 2004'te AB'ye katılan 10 yeni üye ülkeyi de içine alacak şekilde genişleten ve Türkiye tarafından 29 Temmuz 2005'te imzalanan uyum belgesidir.

Müzakere Çerçeve Belgesi3 Ekim 2005 tarihinde AB Bakanlar Konseyi tarafından kabul edilen, Türkiye ile yürütülecek katılım müzakerelerinin usul, esas ve yöntemlerini belirleyen temel belgedir.

Ucu Açık MüzakereMüzakerelerin başlamasının garanti bir tam üyelikle sonuçlanmayacağını, sürecin sonucunun önceden taahhüt edilemeyeceğini belirten ve Türkiye için ilk kez kullanılan müzakere ilkesidir.

Sindirme KapasitesiAB'nin kendi kurumsal, mali ve siyasi yapısını bozmadan, yeni bir üye ülkeyi (özellikle Türkiye gibi büyük bir ülkeyi) bünyesine katabilme ve entegre edebilme gücünü ifade eden kriterdir.

Katılım Ortaklığı Belgesi (KOB)AB Komisyonu tarafından hazırlanan ve aday ülkenin üyelik yolunda kısa ve orta vadede gerçekleştirmesi gereken reform önceliklerini ve takvimini belirleyen resmi belgedir.

Ulusal ProgramAday ülkenin, AB tarafından yayınlanan Katılım Ortaklığı Belgesi'ndeki önceliklere ve müktesebat uyumuna nasıl ve ne zaman cevap vereceğini gösteren resmi taahhüt belgesidir.

Müktesebata Uyum ProgramıTürkiye'nin 2006 KOB'una karşılık resmi bir Ulusal Program hazırlamak yerine, 2007 ilkbaharında kendi belirlediği önceliklerle yayınladığı tek taraflı eylem planıdır.

Tarama SüreciEkim 2005 ile Ekim 2006 arasında yürütülen, Türkiye'nin mevzuatı ile AB müktesebatı arasındaki farkları tespit etmeyi amaçlayan analitik ve teknik hazırlık aşamasıdır.

Müktesebatın Askıya Alındığı AlanKıbrıs'ın 1 Mayıs 2004'te AB üyesi olmasının ardından, adanın kuzeyinde (KKTC topraklarında) fiili durum çözülene kadar AB hukukunun uygulanmadığı bölgeyi tanımlayan terimdir.

Doğrudan Ticaret TüzüğüAnnan Planı'na 'evet' diyen Kıbrıs Türklerine yönelik izolasyonları hafifletmek amacıyla AB Komisyonu tarafından hazırlanan ancak Rum engeli nedeniyle uygulanamayan ticaret kolaylığı girişimidir.

İmtiyazlı Ortaklık (Özel Statü)Almanya ve Fransa'daki bazı siyasi liderler tarafından Türkiye'ye tam üyelik yerine önerilen, karar mekanizmalarına dahil etmeyen ancak ekonomik ve güvenlik iş birliğini içeren alternatif ilişki modelidir.

Ahde Vefa İlkesiUluslararası hukukta devletlerin daha önce imzaladıkları anlaşmalara ve üstlendikleri taahhütlere, yönetimler değişse bile sadık kalmak zorunda olduklarını belirten temel kuraldır.

Genişleme YorgunluğuAB'nin 2004 yılındaki büyük genişlemesinin ardından yaşadığı mali, kurumsal ve siyasal hazımsızlık nedeniyle yeni üyeleri kabul etme konusundaki isteksizliğini ve duraksamasını ifade eden kavramdır.

Nice Sonrası SüreçAB'nin genişleme sonrası kurumsal yapısını reforme etmek, karar alma mekanizmalarını düzenlemek ve anayasal bir temel oluşturmak amacıyla başlattığı uzun soluklu hazırlık dönemidir.

Diğer Önemli Bilgiler

23 Ocak 2006 Tarihli KOB

AB Bakanlar Konseyi kararıyla onaylanan bu Katılım Ortaklığı Belgesi, Türkiye'den siyasi kriterler ve müktesebat uyumu çerçevesinde çok kapsamlı ve takvime bağlanmış reformlar talep etmiştir.

12 Haziran 2006

Ekim 2005'te başlayan tarama sürecinin başarıyla tamamlanmasının ardından, Türkiye ile AB arasındaki katılım müzakereleri fiilen bu tarihte ilk faslın açılmasıyla başlamıştır.

29 Kasım 2006 Tavsiye Kararı

Avrupa Komisyonu, Türkiye'nin Ek Protokol'ü tam olarak uygulamaması ve limanlarını Rum gemilerine açmaması nedeniyle 8 müzakere faslının dondurulmasını tavsiye etmiştir.

14-15 Aralık 2006 Zirvesi

AB Konseyi, Komisyon'un tavsiye kararını onaylayarak Türkiye'nin yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda 8 faslın açılmayacağını ve açılanların da kapatılmayacağını karara bağlamıştır.

TCK Madde 301 Tartışmaları

2006 İlerleme Raporu'nda düşünce ve ifade özgürlüğünü kısıtladığı gerekçesiyle en çok eleştirilen ve Türkiye'de reformların yavaşladığının kanıtı olarak gösterilen ceza kanunu maddesidir.

2004 ve 2007 Genişlemeleri

AB, Doğu Avrupa ülkelerini kapsayan büyük genişleme dalgalarıyla üye sayısını kısa sürede 15'ten 27'ye çıkararak sınırlarını genişletmiş ancak ciddi bir kurumsal hazım sorunuyla karşı karşıya kalmıştır.

Sınavda Dikkat Et

Ek Protokol'ün 29 Temmuz 2005'te imzalandığını ve Türkiye'nin buna eklediği tek taraflı deklarasyonun Kıbrıs'ı tanımama amacı taşıdığını unutmayın. Sınavda bu tarih ve deklarasyon ilişkisi sorulabilir.
Müzakere Çerçeve Belgesi'nde yer alan 'ucu açık müzakere' ve 'sindirme kapasitesi' gibi terimlerin Türkiye'ye özel olarak ilk kez getirilen zorlaştırıcı şartlar olduğunu aklınızda tutun.
2006 Katılım Ortaklığı Belgesi'ne karşılık Türkiye'nin resmi bir 'Ulusal Program' hazırlamadığını, bunun yerine tek taraflı 'Müktesebata Uyum Programı' yayınladığını mutlaka bilin.
Kıbrıs Rum Yönetimi'nin limanlarının açılmaması gerekçesiyle Aralık 2006'da dondurulan fasıl sayısının tam olarak 8 olduğunu ve bu fasılların Gümrük Birliği/ulaşım ile ilgili olduğunu unutmayın.
Fransa ve Hollanda'daki anayasa referandumlarının olumsuz sonuçlanmasının AB'de 'genişleme yorgunluğu' yaratarak Türkiye'nin sürecini doğrudan yavaşlattığını gerekçe-sonuç ilişkisi olarak çalışın.