Ünite 6: Haber Editörü ve Haber Editörlüğü Kavramı

Kurt Lewin'in Karar Verme Çalışması

Eşik bekçiliği (gatekeeping) kavramı ilk kez Kurt Lewin tarafından yiyecek alımı ile ilgili karar verme süreçlerini araştıran bir çalışmada kullanılmıştır. Lewin, enformasyonun da belirli eşiklere sahip kanallardan aktığını ve buralarda kararlar alındığını ortaya koymuştur.

David Manning White'ın Editör Araştırması

White, Lewin'in eşik bekçiliği kavramını kitle iletişimine uyarlayarak bir Amerikan yerel gazetesinde telgraf servisine gelen haberleri düzenleyen bir editörün (Gatekeeper) davranışlarını incelemiş ve haberleri atmasını en önemli eşik bekçiliği eylemi olarak tanımlamıştır.

Ben Bradley ve Watergate Örneği

Watergate skandalı haberlerini yayımlayan New York Times gazetesinin genel yayın yönetmeni Ben Bradley, haberin en son ve en kritik eşik bekçisi olarak kamuoyu oluşumunda yüksek sorumluluk üstlenen editörlerin en bilinen tarihsel örneğidir.

Robert Parry'nin Medya Gözlemi

AP ve Newsweek için uzun yıllar çalışan Amerikalı gazeteci Robert Parry, medyanın ülke gündemini istediği tarafa yöneltip hangi fikir ve kişilerin parlatılacağına, hangilerinin ise sönümlendirileceğine karar verdiğini vurgulamıştır.

Anahtar Kavramlar

Haber EditörüGazete, haber ajansı, televizyon, radyo ya da internet haber merkezinde haberi oluşturacak enformasyonun seçme, eleme, işleme ve yayınlanma zamanı ile biçimine karar veren karar alıcı gazetecidir.

Editoryal SüreçHam enformasyonun muhabirler tarafından toplanmasından başlayarak, editörler tarafından seçilmesi, elenmesi, redakte edilmesi ve yayına hazır hale getirilmesi aşamalarının tümünü kapsayan hiyerarşik iş akışıdır.

Eşik Bekçiliği (Gatekeeping)Enformasyonun haber değerleri, yayın politikası, etik ilkeler ve yasal sınırlamalar açısından editörler tarafından seçilmesi veya elenmesi işlemidir. Örneğin, ajanslardan gelen yüzlerce haberden sadece bir kısmının gazeteye basılması bu işleme dayanır.

GündemBelirli bir zaman diliminde toplumun, siyasetin veya medyanın öncelik verdiği, tartışılması ve çözülmesi gereken konuların önem sırasına göre dizilmiş listesidir.

Gündem Belirleme (Agenda-Setting)Medyanın hangi konuları haberleştireceğini ve bunlara ne kadar yer ayıracağını seçerek, kamuoyunun ne hakkında düşüneceğini ve neleri önemli bulacağını etkileme gücüdür.

TriyajHaber merkezine akan yoğun enformasyon akışı içerisinden, önem derecesine ve aciliyetine göre haberlerin sınıflandırılarak hangilerinin öncelikli olarak işleneceğine karar verilmesi sürecidir.

RedaksiyonYazılmış bir haber metninin dil bilgisi, üslup, yayın politikası, hukuki uygunluk ve doğruluk açısından kontrol edilerek düzeltilmesi ve yayına hazır hale getirilmesi işlemidir.

MisenformasyonKasıtlı veya kasıtsız olarak yanlış, eksik veya yanıltıcı bilginin yayılmasıdır; editoryal süreçte krizleri gizlemek amacıyla magazin haberlerine ağırlık verilmesi buna örnektir.

Haber Çerçeveleme (Framing)Editörün bir haberi sunarken belirli kelimeleri, görselleri ve sayfa düzenini seçerek olayı okuyucuya belirli bir bakış açısıyla (kadrajla) sunması işlemidir.

Yayın PolitikasıBir medya kuruluşunun ideolojik, politik, ekonomik ve etik tercihlerine göre belirlediği, haberlerin seçiminde ve sunumunda esas alınan kurallar ve ilkeler bütünüdür.

Tecimsel BağımlılıkBir medya organının ticari kaygılarla, reklam verenlerle veya bağlı olduğu sermaye grubuyla olan ekonomik ilişkileri nedeniyle editoryal bağımsızlığından ödün vermesi durumudur.

MuhabirHaber merkezinin dışındaki dünyada meydana gelen olayları yerinde takip eden, haber kaynaklarından bilgileri doğrulatarak haber metnini ilk elden yazan saha gazetecisidir.

Süzme-Eleme İşlemiHam bilginin editör tarafından çeşitli filtrelerden geçirilerek mamul ürün haline getirilmesi ya da tamamen yok edilmesi (çöpe atılması) sürecidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Westley ve Maclean Modeli

Bu modelde, haber kaynağı ile okuyucu arasında yer alan editör, alımlayıcının ihtiyaçlarını yorumlayıp sembol sistemiyle kodlayarak gönderen bir ajan rolündedir ve alıcıdan kaynağa doğru bir geri besleme akışı mevcuttur.

Schramm-Osgood İletişim Modeli

Bu modelde kodlama, yorumlama ve kod açma görevleri yerine getirilir. Gazeteye gelen çok miktarda haber malzemesi eşik bekçilerinden geçerse basılıp dağıtılır, geçemezse reddedilir.

Umur Talu'nun Editörlük Tanımı

Gazeteci Umur Talu, editörlük müessesesini ham bilgiyi alıp yoğuran, eğip büken, büyütüp küçülten, çerçeveleyen ve kurgulayan, kısacası var eden ya da çöpe atarak öldüren en haşmetli mekanizma olarak tanımlar.

Bücher'in Redaksiyon Yaklaşımı

Bücher'e göre, haberlere ve diğer gazete metinlerine son hâlini redaksiyon yapan ekipte yer alan editörler verir. Bu süreçte gazetenin genel eğilimi, yayın politikası ve yayın kimliği belirleyici rol oynar.

Gündemi Belirleyen Aktörler Listesi

Aslan (2009) tarafından yapılan çalışmaya göre medya gündemini belirleyen birincil aktörler arasında devlet başkanları, başbakanlar, ordu yetkilileri, güçlü sermaye örgütleri ve ünlü kişiler yer almaktadır.

Sınavda Dikkat Et

Eşik bekçiliği kavramının kökenine dikkat edin; ilk kez Kurt Lewin tarafından yiyecek alımı üzerine yapılan bir araştırmada kullanılmıştır, kitle iletişimine ise White uyarlamıştır.
Muhabir ile editörün görev ayrımını iyi bilin; muhabir haberi yapan (saha), editör ise gazeteyi yapan (karar alıcı/yazı işleri) kişidir.
Misenformasyon kavramını sadece yanlış bilgi olarak düşünmeyin; sınavda krizleri gizlemek amacıyla magazin haberlerine ağırlık verilmesi gibi editoryal manipülasyonlar olarak da karşınıza çıkabilir.
Westley ve Maclean modelinde editörün 'ajan' rolünde olduğunu ve hem alımlayıcının hem de haber kaynağının ihtiyaçlarına hizmet ettiğini unutmayın.
Haber çerçeveleme (framing) kavramını fotoğraf makinesinin vizöründen bakarak konuyu kadrajlamaya benzeten açıklamayı mutlaka aklınızda tutun.
Medya gündemini belirleyen birincil aktörlerin genellikle egemen güç odakları (devlet başkanları, sermaye grupları vb.) olduğunu, sıradan ve yoksul insanların bu listede yer almadığını unutmayın.