M.Ö. 4. yüzyılda yazının bulunmasını izleyen iletişim devrimidir. Yunanca 'kherie' (el) ve 'graphon' (yazı) kelimelerinden türetilen bu dönem, sessiz söz teknolojisi olan yazının kültürel hayata girmesini ifade eder.
15. yüzyılın ortalarında matbaanın bulunmasını izleyen iletişim devrimidir. Bilginin basılı kitap yoluyla ucuz ve hızlı bir şekilde çoğaltılıp dağıtılmasını sağlayarak tipografi kültürünü başlatmıştır.
Yazının bulunmadığı, bilginin salt insan sesi, konuşma ve bellek yoluyla ağızdan ağza aktarıldığı kültürel ortamdır. Metin örneğin atasözleri, ritmik formüller ve şiirler aracılığıyla nesilden nesile aktarılır.
Bilgilerin basılı kitaplar aracılığıyla aktarıldığı kültürel dönemdir. Gutenberg matbaasının icadından sonra gelişmiş olup, yazılı bilginin kamusal alanda kalıcılaşmasını ve yaygınlaşmasını sağlamıştır.
Sözlü kültürlerin şimdiki zamanın baskısı altında kalarak, günlük yaşamda artık önem taşımayan veya kullanılmayan bilgileri bilinçli veya bilinçsiz olarak unutma eğilimini tanımlayan kavramdır. Geçmişin güncel olmayan tedirgin edici yönleri bu sayede hızla unutulur.
Yazı kültürüyle şekillenmemiş sözlü kültür insanlarının, geometrik veya soyut sınıflamalar yerine nesneleri somut pratik durumlar ve eylemler çerçevesinde gruplama eğilimidir. Örneğin Lurjia'nın deneyinde köylünün testestere ve baltayı soyut bir 'araçlar' kategorisi yerine pratik bir odun kesme konumuyla ilişkilendirmesi buna örnek teşkil eder.
İnkalar tarafından yazının olmadığı dönemde bilgiyi depolamak ve aktarmak için kullanılan belleğe yardımcı araçlardır. Değişik renk ve uzunlukta, üzerinde düğümler bulunan iplerden ve şeritlerden oluşur; renkler nesneleri, düğümler ise sayıları simgelerdi.
Yazı öncesi dönemde epik şiirlerin (örneğin Homeros'un İliada ve Odissea destanları) üstlendiği işlevdir. Bu şiirler, birer sanat yapıtı olmanın ötesinde toplumun tüm hukuk, tarih, din ve teknoloji bilgilerini barındıran temel bir bilgi ambarı görevi görüyordu.
Sözlü anlatımda konuşmacının söylediklerini pek çok kez yinelemesi zorunluluğudur. Hem konuşanın konuşurken düşünmesine imkan tanır hem de akustik sorunlar yaşayan kitlelerin ana yoldan sapmadan konuyu anlamasını sağlar.
Günümüz iletişim dünyasının en belirgin niteliği olup, elektrik ve elektronik devriminden sonra televizyon, radyo ve dijital araçlar sayesinde bilgi akışının ve teknik buluşların katlanarak artmasını ifade eden durumdur.
Eski Yunanlılar tarafından geliştirilen ve iki bin yıldır Batı kültürünün en geniş kapsamlı çalışma konusunu oluşturan hitabet sanatıdır. Yazılı ve basılı kültürlerde de her türlü söylemin paradigması olarak kalmış, konuşmanın nasıl etki yaratacağını düzenleyen kurallar bütünüdür.
Yazı ve matbaa kavramlarının varlığını hiç bilmeyen, iletişimin yalnızca konuşma dilinden oluştuğu kültürleri nitelendirir. Günümüzde gerçek anlamda birincil sözlü kültür kalmamış olsa da, bazı kültürlerde bu döneme ait düşünce biçimleri sürmektedir.
Telefon, radyo, televizyon gibi ileri teknoloji ürünleriyle yaşantımıza giren ve sözlü nitelikleri önce yazı ve metinden çıkıp ardından konuşma diline dönüşen iletişim ortamıdır.
Yazı yazmayı bilmelerine rağmen yaşam biçimleri nesneden ziyade kelimeye yönelik gelişen İbrani ve Arami kültürlerini tanımlamak için Jousse tarafından kullanılan bir terimdir. Sorunlara karşı eylem ve tavırların etkili kelime kullanımına dayandığı yaşam biçimidir.
El yazmalı kültür anlamına gelir; ilk yazı belgelerinin M.Ö. 4000'lerin ortasında Sümerler tarafından çivi yazısıyla oluşturulmasıyla birlikte gelişen, metinlerin el yazısıyla çoğaltıldığı ve kaydedildiği kültürel evredir.
Sümerlerin çivi yazısı döneminde ekonomik işlemleri kaydetmek için kullandığı, içinde bilgileri gösteren sembollerin yer aldığı kilden yapılmış küçük kapalı kapsüllerdir.
Yazı evriminde işaretlerin kelimeleri veya nesneleri değil, doğrudan sesleri simgelemesi aşamasıdır; Sümer yazı yönteminin zamanla fonetiğe yönelen niteliğini gösterir.
Dünyaya özgü bir üretkenlik ve yaratma gücünü temsil eden Eros'un aksine, her şeye kadir ancak dışsal bir Tanrı'ya karşı aydınlara özgü bir meydan okumayı temsil eden kavramdır.
Dünyada yaşamanın acı çekmek, ruhun kurtuluşunun ise ölüm olduğunu ileri süren eski Yunan mistik inanışıdır. Gelenekle uzlaşmaya yakın durarak daha sonraki Hristiyan inanışlara geçişin hazırlayıcısı olmuştur.
Varlığın nasıl ve neden oluştuğunu açıklamaktan çok felsefeyi bir yaşam tarzı olarak gören; insanlara evren hakkında bilgi vermek yerine onları kurtarmayı ve arındırmayı amaçlayan eski Yunan yaklaşımıdır.
Fenike-Sami alfabesindeki sessiz harflerin sesli harfler olarak uyarlanmasıyla oluşturulan, her yazılı sözcükte sesli harf kullanımını zorunlu kılarak dilin ince ayrımlarını ifade etmeyi sağlayan esnek yazı sistemidir.
Ozanlar tarafından altı ayaklı dize formunda geliştirilen, katı kuralları ve belirli bir vezin değerini barındıran, kahramanlar devrinin toplumsal yapısını yansıtan geleneksel şiir türüdür.
Papirüs malzemesine erişilebilirliğin artmasıyla yazının yaygınlaşmasını destekleyen, profesyonel ozanların konumunu zayıflatarak edebiyatın yazılı ürünlerle süreklilik kazanmasını sağlayan tarihi süreçtir.
Bir düşünsel varlığın ya da dünya dışından atanmış bir tanrının, dünyaya yaşamı kendi kişisel kararıyla getiren yaratıcı gücünün gerçeğe adanması durumunu ifade eden kavramdır.
Yunan mitolojisinde evrenin başlangıcını oluşturan asli güç olarak her şeyin sahibi olan, tanrıların ve evrenin en yüce parçalarından doğan doğurgan eylemlerin başındaki kudretli varlıktır.
Anaximander ve erken dönem filozoflarının soyutlamalarla ruhun duygusal gerçekliğinden ve hissedilir somut varlıklardan ayrı tuttuğu, görünür öğeleri kapsayan doğa kavramıdır.
Düşünce ve imgelemde ruhların, tanrıların ve insan gönlünün her birisinin içini özel bir yaşam gücüyle dolduran, kader ve kısmet inancına dayalı felsefi sistemdir.
Deniz ticaretinin genişlemesi ve destansı şiirlerin ortak bir dil yaratması sonucunda İyon kentlerinde ortaya çıkan ve ortak bir milliyet bilinci sağlayan kültürel birlik ruhudur.
Şiddetin kamu düzenini sarstığı bir dönemde güvenlik amacıyla kurulan, yaygın bir ortak savunma ilişkisi ve mülteci bakımını sağlayan, yurttaşların toplumsal organizmanın bir üyesi olarak hayatı yaşadığı siyasi yapıdır.
Atina'da yazılı olmayan geleneksel hukukun yerini alan, tahta veya taş abidelere yazılarak kamusal mekanlarda sergilenen, adli usulleri kamu belgesi haline getiren yazılı yasalardır.
Alacaklının denetimi ile kullanıcının haklarını göstermek üzere mülkün üzerine dikilmiş özel olarak oyulmuş taşlardır. Solon, kişisel borçlar hukuku sorunlarını çözmek için bu horoi taşlarını yok etmiştir.
Doğuştan kazanılmış hak iddialarını ve arazi sahibi olma şartıyla üyeliği kabul eden, asilzadelerin oluşturduğu konseyimidir. İşçi sınıfı bu konseyden dışlanmıştır.
El yazmalı kültür anlamına gelir; sözlü kültürün aksine belleği yavaş yavaş dışlayan, kitabın yapay bir bellek olarak kullanıldığı dönemi ifade eder. Bu kültürde okuma genellikle yüksek sesle ve işitsel unsurlarla yapılırdı.
Fenikelilerin ekonomik nedenlerle bulduğu, simge sayısını azaltarak heceleri gruplandırdığı yazı sistemidir. Okuyucunun sessiz harflerin arasına hangi sesli harflerin geleceğini bilmesini gerektirir.
Eski Yunan'da şairlerin önceden yapılmış parçaları birbirine dikmekte, bağlamakta başarılı olduğu şair tipidir. Yunanca rhaptein (dikmek) ve oide (şarkı) kelimelerinden türetilmiştir.
Sözlü kültürlerin aksine chirografik kültürün geçmiş belgelerle korunması ve değişime, nesnelliğe açık olmasını ifade eden durumdur; yazı geçmişi dondurarak toplumsal değişimi kolaylaştırır.
Fenikelilerin hece sayısını azaltmak ve simge yükünü hafifletmek için geliştirdikleri kısaltma temelli yazım yöntemidir. Örneğin ka, ke, ki simgeleri tek bir 'k' simgesiyle gösterilmiştir.
Chirografik kültürde okumanın sadece gözle değil, dudaklarla, sayfanın sesini dinleyerek ve kulağı kullanarak gerçekleştirildiği okuma biçimidir. Metinlerde noktalama ve boşlukların az olması bu yöntemi zorunlu kılmıştır.
Yazının ve basımın insan aklını özgürleştirmesiyle birlikte geleneksel olağanüstü kahramanların yerini alan, düşmana saldıracak yerde kaçmayı yeğleyen sıradan ve kusurlu edebi tiptir (Örn: John Updike'ın Rabbit Run eserindeki karakter).
Yunan alfabesinin başardığı gibi, dilin atomik parçalarını oluşturan ve sesli-sessiz harflerin kesin simgelerle görsel kimlik kazandığı temel dil birimidir.
Yazı ve baskı teknolojilerinin icat edilmesine rağmen, kültürel alışkanlıkların ve düşünce biçimlerinin aniden değişmeyerek yüzyıllar boyunca sözlü anlatım özelliklerini, kalıntılarını ve formlarını sürdürmesi durumudur. Örneğin, Rönesans'a kadar felsefi metinlerin diyalog biçiminde yazılması bu direncin somut bir kanıtıdır.
Eski çağlarda kullanılan, tahta, fildişi veya kemikten yapılmış bir değneğe sarılmış papirüslerden oluşan rulo biçimindeki kitap formudur. İtalyancadaki 'volume' (cilt) sözcüğü buradan gelmektedir ve codice'ye geçilmeden önce yaygın olarak kullanılmıştır.
Antik çağın sonlarında volumen formunun yerini alan, çoğunlukla dikdörtgen biçiminde olan ve papirüs veya parşömenden yapılan kitap biçimidir. İki tarafına da yazı yazılabilmesi ve kolay taşınması nedeniyle kitabın tarihinde devrim yaratmıştır.
Antik ve Orta çağda yazarların ekonomik açıdan bağımsız olamadıkları durumlarda masraflarını karşılayan, onların koruyuculuğunu üstlenen ve buna karşılık eserlerinde kendi beğenilerinin tatmin edilmesini bekleyen zengin ve güçlü hamilerdir.
Orta çağ el yazması kitaplarının içeriğini oluşturan, dörde katlanmış ve birbirine tutuşturulmuş sayfalardan her biridir. Üniversite editörlüğü döneminde orijinal metnin ciltlenmeden sayfa sayfa bırakılması sayesinde birden fazla kopyacının aynı anda çalışmasına olanak tanımıştır.
12. yüzyıl ortalarından itibaren Bologna ve Paris gibi üniversite merkezlerinde ortaya çıkan, getirilen metinlerin aslına uygunluğunu komisyon onayından sonra sağlayan ve kopyalanmasını organize eden profesyonel kitap editörleridir.
Antik çağda yazar hakkı ve telif kavramının bulunmadığını ifade eden, bir kitap yazılıp dağıtıldıktan sonra hiç kimsenin özel mülkiyetinde olmadığını, herkesin onu çoğaltıp kütüphanesine dahil edebileceğini belirten Latincede bir kural/anlayıştır.
Roma'da hem kitap satılan hem de bilimsel ve edebi alanlara ilgi duyan kişilerin buluşup sosyalleştiği, eserlerin reklamlarının yapıldığı sokak aralarındaki kitapçı dükkânlarıdır.
Orta Çağ'ın ilk dönemlerinde kilisenin kültürel faaliyetler üzerinde tekel kurduğu süreçte, okuma yazma bilen din adamlarını ifade eden ve 'laicus litteratus' (okur yazarlığı olan laik) kavramıyla eş anlamlı hale gelen terimdir.
Orta Çağ felsefesinde sorular sorma, çözümleri sıralama, eleştirme ve karşıt görüşleri tartışma biçiminde yürütülen, sözlü anlatımın yazılı kültüre yansımış en belirgin tartışma ve kanıtlama üslubudur.
Yazının, doğrudan gerçek bir kelime olmayıp, konuşma dilindeki seslere ve anlam dünyasına gönderme yapan şifreli bir simge sistemi olmasını ifade eder. Metinsel ve görsel temsiller yeni anlatım olanakları sunsa da, özünde bir ikincil temsil aracıdır.
Yazı teknolojisinin ve basımın henüz insan bilincini ve toplumsal yapıyı şekillendirmediği, iletişimin tamamen sözlü aktarıma dayandığı dönemdir. Yazının bulunmasından yüzyıllar sonra bile bu gelenek etkisini sürdürmüştür.
Çin ve Japonya gibi binlerce ideogram kullanan kültürlerde matbaanın erken dönemlerinde kullanılan baskı tekniğidir. Alfabeden ziyade büyük blokların basılmasına dayanan bu yöntemle Tang hanedanı döneminde resmi gazeteler basılmıştır.
Su izi de denilen, kağıtların içerisine metal tel kullanılarak yerleştirilen ve ışığa tutulduğunda görülebilen saydam damga dizgesidir. Kağıdın kaynağını, yapıldığı yeri ve tarihlendirilmesini sağladığı gibi kağıda saygınlık kazandırır.
Hollanda tarafından 1670'den itibaren kağıt üretimini sanayileştirmek amacıyla geliştirilen ve üretim süreçlerini hızlandıran özel bir makinenin adıdır.
Bitkisel yongaların bağlarından ayrılarak çok saf selüloz elde edilmesini sağlayan, mekanik hamura kıyasla çok daha yüksek nitelikli kağıt hamurudur. Ağartılması için klor banyosundan geçirilir.
Yüzeyine türdeş bir görünüm kazandırmak ve dört renkli baskıyı kolaylaştırmak amacıyla mineral pigmentler sıvanmış kağıt türüdür. Mat veya parlak çeşitleri bulunup dergi ve broşür yapımında yaygın olarak kullanılır.
Mulajlı kuşe olma özelliği taşıyan, henüz nemliyken ısıtılmış ve kaygan krom silindirlere bastırılarak üretilen son derece parlak, canlı renk sunan ve özel mürekkep gerektiren lüks kağıt türüdür.
Tek yüzü kaygan, parlak ve mürekkebi iyice sindiren, diğer yüzü ise pürtüklü bırakılarak yapıştırılmaya uygun hale getirilmiş, ovulmuş özel bir kağıt türüdür.
Kimyasal hamurdan üretilen, ağartılmış, mükemmel sağlamlık ve kayganlığa sahip, kuruması uzun süren ve özellikle davetiye, ziyaret kartı ve fiş yapımında yeğlenen kalın kağıt türüdür.
Metal endüstrisi kaynaklarıyla üretilen, istenilen bileşimlere göre monte edilebilen ve sayısız kopya çıkarılmasını sağlayan değiştirilebilir harf sistemidir. Steinberg'e göre bu teknik, modern sanayideki seri üretimin temelini oluşturan 'değiştirilebilir parçalar' anlayışının da öncüsüdür.
Harold Innis'in iletişim teorisinde yer alan, kalıcılığa, geleneğe ve sözel/dinsel değerlere odaklanan yapıları ifade eder. Innis, radyo veya modern iletişim araçlarıyla doğrudan ilişkilendirilebilecek saf bir zaman-yönelimli imparatorluk olmadığını belirtmiştir.
Geniş coğrafyalara yayılmayı, askeri gücü ve hızlı iletişim teknolojilerini (yüksek hızlı baskı makineleri vb.) kullanan tüketim güdümlü toplumsal yapıları tanımlar. Bu yapılar radikal bir istikrarsızlık barındırır.
15. yüzyıl sonu ve 16. yüzyıl başlarında Fransa'da ortaya çıkan, piyasaya sunulan, sınırlı boyutta (8-16 sayfa) fasiküllerden oluşan süresiz haber kağıtlarıdır. Basılı haberlerin erken dönem örneklerindendir.
İtalya'da küçük boy haber kağıtlarını satın almak için ödenen bozuk para anlamına gelen 'gazzetta' sözcüğünden türetilen ve zamanla gazete anlamını kazanan terimdir. Kökenindeki 'gazza' sözcüğü İtalyancada geveze anlamına gelir.
Fransa'da 1529 yılından itibaren ortaya çıkan, sel felaketleri, depremler ve cinayetler gibi insan hayal gücüne hitap eden gerçek ya da uydurma haberleri içeren popüler nitelikli magazin gazeteleridir. Günümüzde Fransızcada yalan haber anlamına da gelir.
Marshall McLuhan tarafından matbaanın icadının insanın düşünme biçiminde yarattığı derin değişimler sonucunda ortaya çıktığı öne sürülen yeni insan tipidir. Basım kültürüne sahip bu insan, yazı kültürü insanından çok farklı bir zihinsel yapıya sahiptir.
Harold Innis'in yeni Amerikan İmparatorluğu'nu tanımlarken kullandığı kavramlardır. Egemenliğin hukuka uygun (de jure) biçimde korunduğu, örf ve adet hukukunun dayatıldığı ancak emperyalizmin fiilen (de facto) genişlediği yeni bir emperyalizm biçimidir.
Matbaa öncesi dönemde el yazması eserleri ve kutsal kitapları üreten, yüksek fiyat politikasıyla tekel oluşturan geleneksel zanaatkar organizasyonlarıdır. Paris ve diğer Avrupa merkezlerinde matbaanın yayılmasını bir süre geciktirmişlerdir.
Johannes Gutenberg tarafından 1456 yılında basılan, günümüze kadar 49 tanesi ulaşabilmiş olan, matbaa baskısı tarihinin en önemli ve ünlü eserlerinden biridir. Paris'e götürüldüğünde basım hızı nedeniyle başta büyü sanılmıştır.
Alfabenin bulunuşundan sonra basımın yaygınlaşmasıyla gelişen; tekbiçimlilik, süreklilik ve türdeşlik gibi niteliklere sahip olan kültür evresidir. Metinde bu kültürün gözü tüm duyulardan üstün tutarak genel bir görüş kazandırdığı ve dil üzerinde türdeşleştirici etkiler yarattığı belirtilir.
Elyazmasına dayalı olan, basım öncesi iletişim ve kültür dönemidir. Bu dönemde eserler elle kopya edilir, yazar kimliği bugünkü anlamını taşımaz ve okuma süreci genellikle şifre çözer gibi yüksek sesle gerçekleştirilirdi.
Basımın ilk dönemlerinde çok yüksek basım ve satış rakamlarına ulaşan popüler eserlerdir. Metindeki örneklere göre, 1472-1500 yılları arasında 99 baskı yapan Kutsal Kitap İncil ve 'De Imitatione Christi' dönemin ilk best-seller'larıdır.
Bir yayıncının bastığı yapıt üzerinde yasal bir tekeli veya ayrıcalığı bulunmadığı dönemlerde, başka yayıncıların da aynı kitabı izinsiz olarak basması durumudur. Metinde basımcıların bu sorunu önlemek için gerçek ayrıcalıklar (imtiyaz) istemesine yol açtığı ifade edilmiştir.
Yayıncılar ile yazarlar arasındaki ilişkileri ve hakları yasal bir kurala bağlamak amacıyla çıkarılan telif hakkı yasalarıdır. Metinde İngiltere'de 1709 yılında çıkarılan Copyright Act ve Fransa'daki 1793 tarihli benzer yasa bu duruma örnek gösterilmektedir.
Ondokuzuncu yüzyıla kadar insanların çok az sayıda kitaba sahip olmasından ötürü, eldeki az sayıdaki metnin (İncil, almanaklar vb.) dikkatle, özenle ve sürekli aynı metinler tekrar edilerek okunması biçimidir.
Herkesin eline giderek daha çok kitabın geçmesiyle birlikte okumanın özgür, yaygın ve çizgisel olmayan bir nitelik kazandığı okuma biçimidir. Metinde 18. yüzyılın sonundan itibaren yoğun okumadan yaygın okumaya geçildiği vurgulanmaktadır.
Matbaanın bulunmasıyla piyasayı dolduran ve sınıflarda verilen derslerin çoğaltılmış halleri olan el kitaplarıdır. Bu kitaplar, öğrencilerin öğretmenleriyle olan bağlarının zayıflamasına ve kendi kendilerini geliştirmelerine olanak tanımıştır.
Kilise tarafından dinsel ve politik sansür amacıyla oluşturulan yasaklanmış kitaplar listesidir. Metne göre bu liste ilk kez 1559 yılında resmi olarak yayımlanmıştır.
San Bonaventura'nın sınıflandırmasında yer alan, bir kimsenin başkasının yapıtlarını kendinin olmayan eklemelerle yeniden yazması durumudur. Bu kişi ne salt yazıcı ne de tamamen özgün bir yazardır.
Her harfin ayrı bir metal parçasına dökülüp şekillendirildiği alfabe baskısının icadıyla birlikte toplumsal, dini ve ekonomik alanda devasa değişimler başlatan süreçtir. Metne göre bu devrim, İtalyan rönesansını yaymış, Protestan reformuna öncülük etmiş ve modern kapitalizmin kapılarını aralamıştır.
Matbaanın icadıyla birlikte kelimenin üretim sürecinin ayrılmaz bir parçası haline gelmesi ve ticari bir nesneye (metaya) dönüşmesidir. Bu kavram, basımın ekonomik boyutunu ve kitap üretiminin endüstriyel niteliğini açıklamaktadır.
Erken dönem modern Avrupa'da sözlü iletişimin ve halk kültürünün önemli bir alanı olan, genellikle öykülerin şarkı şeklinde anlatıldığı şiirsel ve müzikal formlardır. Kan kırmızısı şarap veya süt beyazı kısrak gibi belirli formül yapılarına sahiptirler.
Sözlü posta hizmetinin çok hızlı yayılan ve erken dönem modern Avrupa'da geleneklere karşı çıkma hareketlerinde (örneğin 1566'da Kuzey Fransa ve Hollanda'da) görülen bir iletişim türüdür. İletiler her zaman doğru algılanmaz ve karmaşa dönemlerinde taraflar birbirini söylenti yaymakla suçlar.
Floransa ve Augsburg gibi Akdeniz şehirlerinde malların el değiştirmesi, doğum ve ölüm olaylarının resmi olarak kayıt altına alındığı idari ve hukuki gelenektir. Bu kültür, erken dönemde yazılı iletişimin ticari ve toplumsal hayatta kurumsallaşmasını sağlamıştır.
Osmanlı döneminde içinde gazete okunan ve toplumsal sohbetlerin, tartışmaların yapıldığı kamusal kahvehanelere verilen isimdir. Bu mekanlar, halkın haberlere ulaşmasında ve kamusal bilincin oluşmasında önemli bir sözlü ve yazılı iletişim merkezi işlevi görmüştür.
Okuma yazma bilmeyen yoksul insanların sevdiklerine, ailelerine veya resmi makamlara mektup ve dilekçe yazdırabilmek için sokaklarda başvurduğu ücretli yazıcılardır. Okuryazarlığın düşük olduğu dönemlerde yazılı iletişim köprüsü görevi görmüşlerdir.
Max Weber'in vurguladığı, yönetim birimlerinin yazının kullanımıyla daha kurumsal kararlar alması ve hiyerarşik sorumluluklar belirlemesidir. Yazılı kayıtların artması, bu yönetim modelinin erken dönemden itibaren gelişmesini zorunlu kılmıştır.
17. yüzyılda Hollanda tarafından geliştirilen, su yoluyla posta, mektup ve gazete taşıyan düzenli, ucuz ve sık sefer yapan deniz taşıma aracıdır. Saatte dört mil civarında hız yapmasına rağmen karadaki atlı kuryelere kıyasla alternatif bir fiziksel iletişim ağı sunmuştur.
Ortaçağdaki baskın Latinceye karşı matbaanın yardımıyla yükselişe geçen, ülkelerin resmi ve edebi alanda kendi yerel dillerini kullanmaya başlaması olgusudur. Martin Luther'in İncil'i Almanca'ya çevirmesi bu sürecin en somut örneklerinden biridir.
Birincil sözlü kültürden elektronik bilgi işlem çağına kadar en yaygın sözel anlatım türü olan, insan deneyimini zaman akışına göre aktaran ve tüm sözel sanatların temelini oluşturan yapıdır. Örnek olarak Truva savaşları veya Mwindo öyküleri verilebilir.
Yazı ve matbaa teknolojisinden tamamen yoksun, bilginin soyut ve bilimsel kategorilerde işlenemediği, bunun yerine insan etkinliğini konu alan uzun öyküler ve sözlü belleğe dayalı kalıplarla aktarıldığı kültür evresidir.
Modern okuryazar anlatılarında görülen, olayların yükselerek gerilimin doruk noktasına çıktığı, ardından peripeteia (akışın ters yüz olması) ile inerek düğümün çözüldüğü bilinçli kurgulanmış çizgisel olay örgüsüdür.
Horatius’un aktardığı ve Homeros’un destanlarında görülen, olayların zaman sırasına göre değil, doğrudan 'olayların orta yerinden' başlaması ve daha sonra geriye dönülerek ayrıntıların aktarılması tekniğidir.
Hitabet ve yazın sanatında mantıken sonra gelmesi gereken sözün veya olayın kasıtlı olarak öne alınması durumudur; okuryazar şairler tarafından sözlü destanlardaki kurguyu açıklamak için yorumlanmıştır.
Aloys Senefelder tarafından icat edilen, özel kalemlerle taş üzerine yapılan çizimler aracılığıyla ilk kez ucuz ve renkli görsel görüntülerin elde edilmesine olanak tanıyan baskı tekniğidir.
Erken dönem modern Avrupa'da beden dilinin ve ellerin doğal dilinin ciddiye alınarak okullarda retorik disiplininin bir parçası olarak öğretildiği alandır; Giovanni Bonifacio ve John Bulwer bu konuda eserler vermiştir.
Endüstri devrimi sonrasında matbaa, litograf ve fotoğraf gibi teknolojilerle sanat eserlerinin veya görüntülerin tek bir özgün kopya yerine makineler aracılığıyla çok sayıda üretilmesidir; Walter Benjamin bu durumun sanatın 'aurasını' azalttığını savunmuştur.
Orta çağdan itibaren bilinen ve Rönesans'ta ahşap oymaların artmasıyla sokak duvarlarını süsleyerek izleyicilerde iz bırakan, 20. yüzyıl mizah öykülerinin ve modern karikatür serilerinin atası olan görsel anlatım biçimidir.
1570 yılında Abraham Ortelius tarafından yayınlanan ilk atlaslar ve basılı haritalar sayesinde dünyanın hem bir bütün hem de ayrıntılı olarak görülmesiyle ön plana çıkan, kökeni Stoacı filozoflara dayanan evrensel düşünce yapısıdır.
Katolik Kilisesi tarafından 16. yüzyılın ortalarından 20. yüzyılın ortalarına kadar yayımlanan, okunması kesinlikle yasak olan kitapları içeren resmi listedir. Metne göre Protestanlık ve matbaaya karşı bir panzehir görevi görmüş, Erasmus ve Makyavel gibi yazarların eserlerini hedef almıştır.
Erken dönem modern Avrupa'da hem göze hem kulağa aynı anda hitap eden, müzikaller, ritüeller, operalar ve askeri bandolar gibi araçları kapsayan iletişim biçimidir. Floransa'daki St. John kutlamaları bu duruma tarihsel bir örnek teşkil eder.
Görsel öğeler ile metinsel unsurların bir araya getirildiği iletişim yapısıdır. Örneğin azizlerin isimlerinin veya karakterlerin ağızlarından çıkan konuşma şeritlerinin resimlerin köşelerine iliştirilmesi bu sınıfa girmektedir.
Matbaanın yaygın olduğu dönemlerde dinsel ve siyasi sansürden kaçmak veya ticari sırları korumak amacıyla el yazısıyla çoğaltılarak yeraltında dolaştırılan mektup ve haber ağlarıdır. Galileo'nun mektubu veya komünist rejim dönemindeki fotokopi yayınlar buna benzer bir işlev görmüştür.
17. yüzyıl başlarında İngiltere'de sözlü performanslar için kullanılan ve taverna duvarlarına asılarak halkın birlikte söylediği ev yapımı nazım/müzik biçimidir. Günümüzdeki karaokeye benzer bir sözlü kültür yardımı işlevi görmüştür.
1500'lerde özel ticari mektupların basılmaya başlanmasıyla ortaya çıkan ve bugünkü gazeteciliğin atası sayılan erken dönem yayın biçimleridir. 1513 tarihli Treve Encounter bunlardan biridir.
İletişim aracı olarak gösterilerin, ritüellerin ve starların ön plana çıktığı toplumsal yapıdır. Metne göre 20. yüzyıl toplumu bir gösteri toplumudur ve televizyon politik liderleri bu yakından gözlemleme imkanıyla bu etkiyi güçlendirmiştir.
16. yüzyılın ortalarında Kilise reformlarını tartışmak üzere toplanan ve Boccaccio’nun Decameron kitabının kınanması ile ruhban sınıfını eleştiren metinlerin yasaklanması konularının ele alındığı konsey toplantısıdır.
Yeni bir iletişim aracının çıkmasıyla eskinin yok olmadığını, aksine sözlü kültür ile basılı matbaa kültürünün uzun süre birlikte var olarak birbirlerini beslediğini ifade eden iletişim tarihi kavramıdır.
1660 yılında Leipzig'de basılan ve tarihteki ilk günlük gazete olma unvanını taşıyan basılı süreli yayındır.
Mekanik aletlerin insan yeteneklerinin ve kas gücünün yerine geçerek üretimde cansız güç kaynaklarının kullanılmaya başlandığı, ulaşım ve hammadde işleme alanlarında devrimsel dönüşümler yaratan tarihsel süreçtir. Metinde David Landes'in çalışmalarıyla ele alınmıştır.
Samuel Morse tarafından geliştirilen ve bilginin taş ile papirüsten koparak çok daha hızlı yayılmasını sağlayan, 'yeni medya'nın yeniden şekillenme sürecini başlatan ilk elektrikli buluştur. Washington ile Baltimore arasında kurulan hat bunun ilk somut örneğidir.
Marshall McLuhan'ın elektrik ve elektronik medya sayesinde zaman ve mekan kavramlarının ortadan kalktığını, insanın tüm duyu organlarının yeniden yönlenmeye zorlandığı yeni dünya düzenini ifade eden kavramdır.
Walter J. Ong'a göre telgraf, radyo, telefon ve televizyon gibi elektrik/elektronik teknolojilerinin insanlığı götürdüğü; yazılı ve basılı kültürün temellerine oturan, ancak birincil sözlülüğe şaşırtıcı biçimde benzeyen yeni iletişim dönemidir.
Lambası ve yükselticisi bulunmayan, yalnızca bir antene bağlanarak doğal kurşun sülfür (galen) kristali aracılığıyla radyo dalgalarını yakalayan en yalın radyo alıcı türüdür.
Emile Girardeau tarafından Paris'te kurulan, reklam yayınlamanın yasak olduğu dönemde alıcı üretimi ve sponsorluk modelleriyle öne çıkan, daha sonra Radio-Paris'e dönüşen ilk özel Fransız radyosudur.
Amerikalı Lee de Forest tarafından 1907 yılında bulunan, telsiz telgrafın ve radyonun ses şiddetini artırabilen ilk vakum lambasıdır.
20. yüzyılda ortaya çıkan, kitle pazarlarının büyümesi, alışveriş merkezlerinin yaygınlaşması ve tüketim toplumunun teknolojik ve psikolojik boyutlarıyla şekillenmesini ifade eden birzm türüdür.
Radyo muhabirlerine günlük olayları ve hareketliliği hantal gereçlerden kurtularak canlı olarak izleme ve anında yorumlama olanağı veren minyatür optik seslendirici cihazdır.
Komünizmin düşüşüne dek işlev gören; resmi ulusal yayın yapan beyaz, yasaklı haberleri hedef ülkelere ileten gri ve tamamen gizli yeraltı yayını yapan siyah olmak üzere üçe ayrılan radyo yayın sistemleridir.
İnsan gözünün algıladığı bir görüntüyü birkaç saniye boyunca belleğinde saklaması fizyolojik olgusudur. Sinemanın tarihsel temeli bu algı mekanizmasına dayanır.
1832 yılında Belçikalı Joseph Plateau tarafından yaratılan, kenarlarında ayrıştırılmış çizimler bulunan ve bir eksen üzerinde döndürüldüğünde hareket izlenimi veren disk aygıttır.
Fenakistiskop ve E.J. Marey ile Muybridge'in araştırmalarına dayanılarak, 1883 yılında Höner tarafından geliştirilmiş hareketli resim aracıdır.
Thomas Edison tarafından geliştirilen, kenarları 35 mm delikli sinematografik filmin içinden geçtiği ve bir büyüteç yardımıyla izlenebildiği bir kutu aygıttır.
Louis Lumiere tarafından Mart 1895'te bilginlere tanıtılan; kamera, basıcı ve gösterici işlevlerini tek bir aygıtta birleştiren sinema buluşudur.
Ottmar Merghentahler tarafından 1880-1890 yılları arasında bulunan, basım alanında çığır açan yeni basım harflerinin dökümü ve dizgisini sağlayan makinedir.
J.P. Elster ve H.F. Geitel tarafından 1890 yılında, Hertz ve W. Smith'in buluşlarından yola çıkarak alkalli metalin hava boşluğu altına kapatılmasıyla oluşturulan hücredir.
P. Nipkow tarafından 1884 yılında yaratılan, biri verici diğeri alıcı olmak üzere otuz delikli iki diskten oluşan ve satır satır okuma yapan sistemdir.
Birinci Dünya Savaşı sırasında Amerikan askerlerinin cep makinesi olarak kullanılan ve 1916'da Avrupa pazarını kaplayan Kodak fotoğraf makinesidir.
1980'lerde video pazarında V2000 ve Beta sistemlerini eleyerek hakimiyet kuran ve 1989'da Sony tarafından patenti satın alınan video kayıt formatıdır.
Elektrik ve elektronik teknolojileri sayesinde yeryüzünün küçülerek zaman ve mekan kavramının bittiği, insanın tüm duyu organlarının yeniden yönlenmeye zorlandığı yeni iletişim evrenidir. Örneğin, radyo ve televizyon gibi araçların dünyayı tek bir interaktif topluluk haline getirmesi bu olguyu açıklar.
Telgraf, radyo, telefon ve televizyon gibi elektrik/elektronik teknolojileri sayesinde ulaşılan; birincil sözlülüğün gizemci katılım ve toplum duyarlılığı gibi özelliklerini taşıyan ancak yazı ve basım temellerine oturmuş yeni sözlü iletişim biçimidir.
Televizyonun tüketiciye açılan bir pencere haline gelmesiyle birlikte, Batı tipi demokrasilerde politikacıların iktidar güçlerinin ve seçim kampanyalarının kamuoyu üzerindeki televizyon etkilerine dayandırılması durumudur.
Politikacıların görüşlerini hayata geçiren, kamuoyunda istenen etkiyi yaratabilecek sözcükleri, sesleri ve tümceleri seçerek belirginleştiren ve kartopu etkisi yaratan düşünce bozgunucusudur.
Kamuoyu araştırmaları ve sondajlamanın, belli bir topluluğun görüşlerini yansıtmanın ötesinde, düşünceleri değişik biçime sokması ve olmayan görüşler sunarak çoğunluğu kayıran türdeşleyici bir etki yaratması durumudur.
Aralarındaki elektronik bağlantılar sayesinde okura değişik yönelimler sağlayan, basılı kitabın çizgisel yapısını kırarak metinler arası geçişlere imkan tanıyan özel elektronik metinlerdir. Örnek olarak interaktif elektronik ansiklopediler verilebilir.
Matbaanın ve basılı kitabın egemen olduğu; evrensel kalıcılık, sayfa düzeninde saptanmışlık, çizgisellik ve tek yönlü konuşma özelliklerini barındıran kültür ortamıdır.
Bilgisayar ve telekomünikasyon teknolojilerinin birleşmesiyle ortaya çıkan, kağıtsız ofislerin kurulduğu ve elektronik yayıncılığın egemen olduğu çağdaş iletişim ortamıdır.
20. yüzyıl insanının elektrik ve elektronik medyanın yarattığı coşkun enformasyon selinde, sormadığı sorulara yanıt veren aşırı bilgi yüklemesi altında kalması durumudur.
John C. Condry'nin televizyonu tanımlamak için kullandığı; çocukların dünyayı öğrenmek ve doğrudan insan ilişkileri kurmak için harcaması gereken değerli zamanlarını ekran karşısında çalan olumsuz özellik demektir.