ÖrneklemeÜzerinde araştırma yapılan evrenin, onu temsil eden bir bölümünün bilimsel yöntemlerle seçilmesi sürecidir. Örneğin, 1000 kişilik bir grupla tüm ülkenin seçim profilini tahmin etmeye çalışmak bir örneklemedir.
EvrenAraştırma sonuçlarının genellenmek istendiği, çalışmanın kapsamına giren tüm öğelerin bütünüdür. Türkiye'deki tüm lise öğrencileri bir evren örneğidir.
Örnek GenellenebilirliğiSeçilen örnekten elde edilen bulguların, o örneğin çekildiği evrene uygulanabilmesidir. Eskişehir'deki ev hanımları üzerinde yapılan çalışmanın tüm Eskişehir'deki ev hanımlarına genellenmesi buna örnektir.
Evrenler Arası GenellenebilirlikBir evrenden elde edilen sonuçların farklı bir evrene uygulanabilmesidir. Adıyaman'daki kız çocuklarının suça katılım oranının tüm Türkiye'ye genellenmesi, dış geçerliği tartışmalı bir evrenler arası genellemedir.
Olasılık ÖrneklemesiEvrendeki her birimin örnekleme seçilme şansının bilindiği ve sıfırdan büyük olduğu yöntemdir. Rastgele seçim esastır ve sistematik yanılgı içermez.
Olasılıklı Olmayan ÖrneklemeBireylerin seçilme olasılığının bilinmediği, araştırmacının inisiyatifine dayalı yöntemdir. Uyuşturucu satıcıları gibi gizli gruplara ulaşmak için kullanılır.
Basit Rastgele ÖrneklemeEvrendeki her öğenin eşit şansla seçildiği en temel yöntemdir. İsimlerin kura ile bir kutudan çekilmesi bu yönteme somut bir örnektir.
Katmanlı Rastgele ÖrneklemeEvrenin belirli özelliklere (cinsiyet, yaş) göre gruplandırılıp, her gruptan rastgele seçim yapılmasıdır. Polis memurlarının yönetim desteği algısını ölçerken cinsiyete göre katman oluşturmak buna örnektir.
Orantılı Katmanlı ÖrneklemeEvrendeki alt grup oranlarının örnekte de aynı şekilde korunmasıdır. Evrende %25 kadın varsa, örnekte de %25 kadın bulunması gerekir.
Orantısız Katmanlı ÖrneklemeAzınlıkta kalan grupların temsilini artırmak için oranların bilinçli olarak değiştirilmesidir. Bayan polis memurlarının görüşlerini almak için örnekte oranlarının %10'dan %50'ye çıkarılması buna örnektir.
Küme ÖrneklemesiEvren listesinin olmadığı durumlarda doğal grupların (kümelerin) seçilip, içlerinden rastgele öğe seçilmesidir. Okulların küme, öğrencilerin ise öğe olarak seçilmesi buna örnektir.
Sistematik Rastgele ÖrneklemeListeden rastgele bir başlangıç noktası seçilip, belirli bir aralıkla (n'inci kişi) seçim yapılmasıdır. Telefon rehberinden her 20. kişiyi aramak bu yönteme örnektir.
Çok Aşamalı ÖrneklemeBirden fazla rastgele örnekleme yönteminin iç içe kullanılmasıdır. Önce bölgelerin, sonra illerin, sonra kişilerin seçilmesi gibi.
Elverişlilik ÖrneklemesiAraştırmacının kendisine en yakın ve ulaşılabilir kişileri seçmesidir. Kızılay'da yoldan geçenlere soru sormak tipik bir örnektir.
Amaçlı ÖrneklemeAraştırmacının tecrübesine dayanarak, evreni en iyi temsil edeceğine inandığı birimleri seçmesidir. Kapkaç olaylarını incelemek için suç oranının yüksek olduğu 3 ili seçmek buna örnektir.
Kota ÖrneklemesiBelirli özelliklere göre (yaş, cinsiyet) önceden belirlenmiş kotalar dolana kadar örnek toplanmasıdır. Bir alışveriş merkezinde 45 erkek, 55 kadın görüşü alana kadar beklemek buna örnektir.
Kartopu ÖrneklemesiUlaşılması zor gruplar için bir kişinin diğerini referans göstermesiyle örneklemin büyümesidir. Bir uyuşturucu kullanıcısının diğerini tanıştırması buna örnektir.
Örnekleme DağılımıEvrenden seçilen sonsuz sayıdaki örnekten elde edilen değerlerin dağılımıdır. Trabzon'daki polislerin kilo ortalamalarının farklı örneklerde farklı çıkıp bir orta noktada öbeklenmesi buna örnektir.
Örnekleme HatasıÖrnekten elde edilen sonucun gerçek evren parametresinden sapmasıdır. Rastgele örnekleme bu hatayı minimize etmeyi amaçlar.
Ağırlık YöntemiOrantısız örnekleme yapıldığında, verilerin evreni temsil etmesi için matematiksel olarak düzeltilmesidir. Bayan verisinin 0.2 ile çarpılması gibi.
Dış GeçerlikAraştırma bulgularının farklı evrenlere genellenebilme kapasitesidir. Evrenler arası genellenebilirlik ile eş anlamlı kullanılır.
