← Ünite 12
Siyasal İletişim

Ünite 12: Baskı Grupları

Arthur Bentley ve Grup Teorisi
20. yüzyılın başında Amerikalı siyaset bilimci Arthur Bentley tarafından ortaya atılmıştır. Siyasal olayların, iktidar merkezleri etrafında grupların yürüttüğü faaliyetlerle açıklanabileceğini savunur.
İngiltere'de İşçi Partisi ve Sendikalar
İngiltere'de İşçi Partisi ile sendikalar arasında organik bir bağ vardır. Sendikalar, partinin kolektif üyesi ve en önemli kurucu unsurudur.
ABD'de Lobicilik
Siyasal etkileme faaliyetinin en yoğun olduğu ülkedir. Federal sistem ve kuvvetler ayrılığı nedeniyle çok merkezli bir iktidar yapısı mevcuttur.
Fransa'da Çiftçi Eylemleri
Fransız çiftçiler, hükümet üzerinde baskı kurmak için traktör ve biçerdöverlerle anayolları kapatma yöntemini kullanmaktadır. Bu, ülkeye özgü radikal bir baskı yöntemidir.

Anahtar Kavramlar

Baskı GrubuSiyasal iktidarı ele geçirme amacı gütmeden, dışarıdan etkileme yoluyla kendi çıkarları doğrultusunda karar alınmasını sağlayan örgütlü yapıdır. Örneğin, bir işçi sendikası çalışma koşullarını iyileştirmek için hükümete baskı yapar.
Lobicilik (Lobbying)Yasama ve yürütme organları üzerinde, belirli bir kararın çıkması veya engellenmesi için yapılan sistemli etkileme faaliyetidir. ABD'de Kongre koridorlarında yapılan çalışmalar bu kavramın en gelişmiş halidir.
Menfaat GrubuOrtak çıkarlar etrafında birleşen ancak her zaman siyasal karar merkezlerini etkilemeye çalışmayan gruplardır. Bir menfaat grubu, siyasal karar merkezlerini etkilemeye başladığı an baskı grubu olur.
Tutum-Davranış GrubuEkonomik çıkardan ziyade, ortak bir ideal veya manevi değer etrafında birleşen gruplardır. İnsan haklarını koruma dernekleri buna en iyi örnektir.
Grup TeorisiArthur Bentley tarafından ortaya atılan, siyasal olayların iktidar merkezleri etrafındaki grup faaliyetleriyle açıklanabileceğini savunan görüştür. Siyaseti sadece grup faaliyetlerine indirgediği için eleştirilir.
Siyasal İktidarDevletin yönetim gücünü elinde bulunduran ve kararları alan merkezdir. Baskı grupları bu iktidarı ele geçirmeyi değil, dışarıdan yönlendirmeyi hedefler.
Kitle Baskı GruplarıGücünü üye sayısının çokluğundan ve disiplinli örgütlenmeden alan gruplardır. İşçi sendikaları, kitle baskı gruplarının en belirgin örneğidir.
Organik BağBir baskı grubu ile siyasal parti arasında parti tüzüğünde belirtilen resmi ve yapısal ilişkidir. İngiliz İşçi Partisi ile sendikalar arasındaki ilişki buna örnektir.
Dolaylı EtkilemeKarar vericilere doğrudan gitmek yerine, kamuoyunu etkileyerek karar vericiler üzerinde baskı oluşturma yöntemidir. Basın ve yayın yoluyla propaganda yapmak bu yöntemin temelidir.
Çoğulcu ToplumFarklı çıkar gruplarının ve baskı gruplarının siyasal süreçte aktif rol alabildiği demokratik sistemdir. Bu toplumlarda iktidar üzerinde çok merkezli bir etki alanı vardır.
Siyasal KültürBir toplumun siyasal olaylara bakış açısı ve baskı gruplarının faaliyetlerine gösterdiği hoşgörü derecesidir. ABD'de baskı grupları daha olağan karşılanırken, bazı Avrupa ülkelerinde farklı algılanabilir.
Disiplinli Parti SistemiMilletvekillerinin parti programına sıkı sıkıya bağlı olduğu sistemdir. Bu sistemlerde baskı gruplarının bireysel milletvekilleri üzerindeki etkisi oldukça sınırlıdır.
Menfaatlerin AçıklanmasıBaskı gruplarının toplumdaki çeşitli talepleri belirleyip siyasal sisteme taşıma işlevidir. Siyasal partilerin 'menfaatleri birleştirme' işlevinin karşıtıdır.
Sosyal Türdeşlik (Homojenlik)Grup üyelerinin benzer mesleki veya ekonomik statüye sahip olmasıdır. İşveren sendikaları yüksek derecede sosyal türdeşliğe sahiptir.
Siyasal Karar MerkezleriParlamento, hükümet ve idare mekanizması gibi kararların alındığı resmi kurumlardır. Baskı gruplarının temel hedefidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Almanya'da Yeşiller ve Çevre Hareketleri

Son yıllarda çevre korumacılarının Federal Almanya'da giriştikleri protesto ve gösteriler, dolaylı etkileme yöntemlerinin başarısına örnek teşkil eder.

Muhafazakâr Parti ve İş Çevreleri

İngiltere'de Muhafazakâr Parti, büyük sermaye grupları ve iş çevreleri tarafından desteklenmektedir. Bu, organik bağ olmaksızın kurulan işbirliğine bir örnektir.

Türkiye Barolar Birliği

Esas itibariyle mesleki ve ekonomik menfaatleri koruyan bir gruptur; ancak zaman zaman hukukun üstünlüğü ilkesini savunarak bir tutum grubuna dönüşebilmektedir.

Hıristiyan Demokrat Partiler

Almanya ve İtalya'da büyük sermaye çevrelerinin desteklediği siyasal oluşumlardır. Bu durum, baskı grupları ile partiler arasındaki yarı açık işbirliğine örnektir.

Etnik Lobiler

ABD'de Yahudi ve Ermeni lobileri gibi gruplar, Kongre'nin gevşek yapısı sayesinde kendi etnik çıkarları doğrultusunda etkinlik sağlayabilmektedir.

İşçi Sendikaları (Kitle Baskı Grupları)

Gücünü üye sayısından ve disiplinli örgütlenmeden alan, kitle baskı gruplarının en tipik örneğini oluşturan kuruluşlardır.

İnsan Hakları Dernekleri

Ekonomik çıkar gözetmeksizin, manevi değerleri ve idealleri savunmak amacıyla kurulan, 'tutum grupları' kategorisine giren örgütlenmelerdir.

Sınavda Dikkat Et

  • Baskı gruplarının iktidarı ele geçirme amacı gütmediğini unutmayın; bu, siyasal partilerle aralarındaki en önemli farktır.
  • Lobicilik (kulisçilik) kavramının sadece ABD'ye özgü olmadığını, ancak orada en gelişmiş halini bulduğunu aklınızda tutun.
  • Her menfaat grubunun baskı grubu olmadığını, etkileme faaliyetinin baskı grubu olmanın temel şartı olduğunu mutlaka hatırlayın.
  • Ekonomik menfaat odaklı gruplar ile tutum-davranış grupları arasındaki ayrımı, örnekleriyle birlikte ezberleyin.
  • Siyasal partilerin 'menfaatleri birleştirme', baskı gruplarının ise 'menfaatleri açıklama' işlevine sahip olduğunu karıştırmayın.
  • Anayasal yapı, parti sistemi ve siyasal kültürün baskı gruplarının yöntemlerini belirleyen üç ana unsur olduğunu unutmayın.