Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » İktisat Lisans Programı » Avrupa Birliği-Türkiye İlişkileri
← Ünite 1
Avrupa Birliği-Türkiye İlişkileri

Ünite 1: Avrupa Birliği’nin Oluşumu

Avrupa Birliği’nin Oluşumu - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 27
Pan Avrupa Birliği'nin Kuruluşu (1922)
Kont Coudenhove Kalergi tarafından 1922 yılında kurulan Pan Avrupa Birliği, Avrupa devletlerinin birleşmesi yönünde erken dönemde atılmış sivil ve kurumsal teşebbüslerden biridir.
Winston Churchill'in Zürih Konuşması (1946)
İngiltere Başbakanı Winston Churchill, 19 Eylül 1946 tarihinde Zürih'te yaptığı ünlü konuşmada kıtada kalıcı barış için 'Avrupa Birleşik Devletleri'nin kurulması çağrısında bulunmuş, ancak Birleşik Krallık'ın bu yapının dışında kalacağını belirtmiştir.
La Haye Toplantısı ve Avrupa Konseyi (1948)
7-11 Mayıs 1948 tarihlerinde gerçekleştirilen La Haye toplantısında, Avrupa'da siyasi ve hukuki iş birliğini artırmak amacıyla Avrupa Konseyi'nin kurulmasına karar verilmiştir.
Schuman Planı'nın Açıklanması (1950)
Fransız Dışişleri Bakanı Robert Schuman tarafından 9 Mayıs 1950'de açıklanan plan, Fransa ve Almanya'nın kömür ve çelik sanayisini tek çatı altında denetlemeyi amaçlamış olup, günümüzde her yıl 9 Mayıs 'Avrupa Günü' olarak kutlanmaktadır.

Anahtar Kavramlar

Delors RaporuÇalışma Komitesi tarafından ekonomik ve parasal birliğin kurulması amacıyla hazırlanan 'Avrupa Topluluğu’nda Ekonomik ve Parasal Birlik Kurma Konusunda Rapor'un diğer adıdır. Werner Raporu'ndan sonra Avrupa'da parasal birliğin gerçekleştirilmesine yönelik ikinci önemli teşebbüstür ve euroya geçişin üç aşamalı takvimini belirlemiştir.
ERM (Avrupa Döviz Kuru Mekanizması)Avrupa para birimlerinin kur dalgalanmalarını belirli bir bant aralığında tutmayı amaçlayan mekanizmadır. Örneğin ERM kapsamında döviz kurlarının ±2.25 oranındaki bir bant aralığında dalgalanması hedeflenmiştir.
Schuman PlanıFransız Dışişleri Bakanı Robert Schuman tarafından 9 Mayıs 1950'de açıklanan ve Batı Avrupa'nın kömür ile çelik sanayisini tek bir çatı altında toplayarak denetleyecek bağımsız bir organın kurulmasını öngören plandır. Bu plan Avrupa Birliği'ne giden yolun ilk somut temeli kabul edilmektedir.
Yayılım Etkisi (Spill Over Effect)Bir entegrasyon alanında elde edilen ekonomik veya siyasi kazanımların ve başarıların, doğal bir zorunluluk veya tetikleme yoluyla diğer sektörlere ve alanlara sıçraması durumudur. Örneğin AKÇT'deki entegrasyon başarısının EURATOM ve AET gibi diğer alanlara aktarılması bu etkiyle açıklanır.
Füzyon Antlaşması8 Nisan 1965 tarihinde imzalanan ve 1 Temmuz 1967'de yürürlüğe giren antlaşmadır. Bu antlaşma ile AKÇT, EURATOM ve AET'nin ayrı yürütme ve karar organları birleştirilmiş; tek bir Komisyon, Parlamento ve Konsey çatısı altında toplanarak Avrupa Toplulukları (AT) adını almıştır.
Avrupa Siyasal İşbirliği Antlaşması (ASİA)Avrupa Toplulukları üyesi devletler arasında dış politika alanında iş birliğini artırmak amacıyla 1970 yılında imzalanan antlaşmadır. Ortak Dışişleri ve Güvenlik Politikası'nın temelini oluşturur ancak ilk dönemde alınan kararların bağlayıcı yönü bulunmamaktaydı.
Avrupa Tek Senedi (ATS)17-28 Şubat 1986'da imzalanan ve Temmuz 1987'de yürürlüğe giren önemli bir belgedir. Bu senetle 'Avrupa Toplulukları' ismi 'Avrupa Topluluğu'na dönüştürülmüş, 1992 sonuna kadar tek/ortak pazarın kurulması kararlaştırılmış ve çevre, sosyal politika gibi yeni alanlarda yetki Topluluğa verilmiştir.
İstikrar ve Büyüme PaktıTek paraya (euro) geçişle birlikte üye ülkelerin bütçe disiplinini sürdürmelerini garanti etmek amacıyla 1997 yılında kabul edilen pakttır. Üye ülkelerin yıllık bütçe açıklarının GSYİH'lerine oranının %3'ü, kamu borçlarının ise %60'ı geçmemesini şart koşar.
Avrupa Merkez Bankası (AMB)Avrupa Ekonomik ve Parasal Birliğinin üçüncü aşaması çerçevesinde, tek para politikasını yürütmek ve euro bölgesinde fiyat istikrarını sağlamak üzere 1998 yılında kurulan merkez bankasıdır.
Avrupa Savunma TopluluğuPleven Planı'na dayanarak 27 Mayıs 1952'de altı ülke tarafından imzalanan ancak Sovyet tehdidi ve Almanya'nın silahlandırılması tartışmaları gölgesinde 1954'te Fransız Ulusal Meclisi tarafından reddedilerek başarısız olan askeri bütünleşme girişimidir.
Fouchet PlanlarıFransa'nın Kopenhag Büyükelçisi Christian Fouchet tarafından 1961 yılında dış politika alanında hükümetler arası iş birliğini sağlamak amacıyla hazırlanan ancak hükümetler arası yapısı ve NATO'ya atıf yapılmaması nedeniyle reddedilen plan taslaklarıdır.
Anglosakson KapitalizmiDevletin işsizliği önlemek için özel bir müdahalede bulunmadığı, temelinde bireysel başarı ve sorumluluğun yattığı kapitalizm anlayışıdır. Örneğin Maastricht Antlaşması'ndaki sosyal politikalar bölümüne İngiltere'nin taraf olmamasının temelinde bu yapı yatmaktadır.
Paris Antlaşması (1951)Almanya, Fransa, İtalya, Hollanda, Belçika ve Lüksemburg (altı kurucu ülke) arasında 18 Nisan 1951 tarihinde imzalanarak Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu'nu (AKÇT) kuran kurucu antlaşmadır.
Roma Antlaşması (1957)25 Mart 1957 tarihinde imzalanarak Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) ile Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu'nu (EURATOM) kuran ve ortak pazar ile gümrük birliği hedeflerini yasal zemine otuşturan temel antlaşmadır.
Maastricht Antlaşması (Avrupa Birliği Antlaşması - ABA)10 Aralık 1991'de imzalanıp 1 Kasım 1993'te yürürlüğe giren, 'Avrupa Birliği' kavramının resmi olarak kullanılmaya başlandığı ve üç sütunlu yapıyı getiren dönüm noktası niteliğindeki antlaşmadır.

Diğer Önemli Bilgiler

Paris Antlaşması ve AKÇT'nin Kuruluşu (1951)

18 Nisan 1951 tarihinde Almanya, Fransa, İtalya, Hollanda, Belçika ve Lüksemburg arasında imzalanan Paris Antlaşması ile Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT) resmen hayata geçirilmiştir.

Messina Konferansı (1955)

1 Haziran 1955 tarihinde altı ülkenin katılımıyla gerçekleştirilen Messina Konferansı, Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) ve EURATOM'un kurulmasına giden müzakere sürecini başlatmıştır.

Roma Antlaşması ile AET ve EURATOM'un Kuruluşu (1957)

25 Mart 1957 tarihinde imzalanan Roma Antlaşması ile ortak pazar hedefleyen AET ve barışçıl nükleer enerji odaklı EURATOM kurulmuş, entegrasyon diğer sektörlere yayılmıştır.

Füzyon Antlaşması ile Kurumların Birleştirilmesi (1965/1967)

8 Nisan 1965'te imzalanıp 1 Temmuz 1967'de yürürlüğe giren Füzyon Antlaşması ile AKÇT, EURATOM ve AET'nin ayrı yürütme organları birleştirilmiş ve tek bir Komisyon ile Konsey yapısına geçilmiştir.

Gümrük Birliği'nin Erken Kurulumu (1968)

Roma Antlaşması'nda öngörülen Gümrük Birliği hedefi, planlanan tarihten bir buçuk yıl önce, 1 Temmuz 1968 tarihinde başarıyla hayata geçirilmiştir.

Avrupa Tek Senedi'nin Yürürlüğe Girişi (1987)

1986'da imzalanıp Temmuz 1987'de yürürlüğe giren Avrupa Tek Senedi (ATS) ile 'Avrupa Toplulukları' ismi 'Avrupa Topluluğu'na dönüşmüş ve 1992 sonuna kadar tek pazarın kurulması kararlaştırılmıştır.

Maastricht Antlaşması ve AB Dönemi (1991/1993)

10 Aralık 1991'de imzalanıp 1 Kasım 1993'te yürürlüğe giren Maastricht Antlaşması (ABA) ile 'Avrupa Birliği' kavramı resmiyet kazanmış ve üç sütunlu kurumsal yapı kurulmuştur.

Sınavda Dikkat Et

  • Kurucu 6 ülkeyi (Almanya, Fransa, İtalya, Hollanda, Belçika, Lüksemburg) mutlaka ezberleyin; sınavda kurucu olmayan ülkeler (özellikle İngiltere) çelendirici olarak sıkça sorulmaktadır.
  • Paris Antlaşması (1951 - AKÇT) ile Roma Antlaşması'nı (1957 - AET ve EURATOM) birbirine karıştırmayın; tarihleri ve kurdukları yapılar sınavda kritiktir.
  • Füzyon Antlaşması'nın (1965/1967) üç topluluğun yürütme organlarını birleştirerek tek Komisyon ve Konsey yapısı oluşturduğunu unutmayın.
  • İstikrar ve Büyüme Paktı'ndaki oranlara dikkat edin: Bütçe açığı GSYİH'nin en fazla %3'ü, kamu borcu ise %60'ı olmalıdır.
  • Maastricht Antlaşması'nda (ABA) İngiltere'nin sosyal politikalar bölümüne Anglosakson yapısı nedeniyle taraf olmadığını kesinlikle not edin.
  • Avrupa Tek Senedi (ATS) ile 'Avrupa Toplulukları' isminin tekil olarak 'Avrupa Topluluğu'na dönüştürüldüğü detayı sınav sorularında düşürücü olabilir.