Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » İktisat Lisans Programı » Avrupa Birliği-Türkiye İlişkileri
← Ünite 7
Avrupa Birliği-Türkiye İlişkileri

Ünite 7: Türkiye-avrupa Birliği Dış Ticaret İlişkileri

Zollverein (1834)
Tarihteki ilk gümrük birliği örneği olup, 1834 yılında Almanya devletleri arasında ekonomik birliği sağlamak amacıyla kurulmuştur.
Roma Antlaşması (1957)
25 Mart 1957 tarihinde imzalanan bu antlaşma ile Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) ve EURATOM kurulmuş, üye ülkeler arası entegrasyon hız kazanmıştır.
Füzyon Antlaşması (1965)
8 Nisan 1965 tarihinde imzalanmış ve daimi Avrupa Toplulukları organlarını tek bir çatı altında birleştirerek kurumsal yapıyı güçlendirmiştir.
AT Gümrük Birliği Tamamlanması (1968)
Avrupa Topluluğu üyesi devletler arasında gümrük vergilerinin kaldırılması ve ortak gümrük tarifesine geçilmesi süreci 1 Temmuz 1968 tarihinde resmen tamamlanmıştır.

Anahtar Kavramlar

Gümrük BirliğiÜye ülkeler arasındaki ticaret engellerinin ve gümrük vergilerinin tamamen kaldırıldığı, üçüncü ülkelere ise ortak gümrük tarifesinin uygulandığı iktisadi birleşme modelidir. Türkiye, tam üyelik gerçekleşmeden Gümrük Birliği'ne katılan tek ülkedir.
İlerleme RaporlarıAvrupa Komisyonu tarafından aday ülkelerin Kriterlere uyum sürecini, mevzuat uyumunu ve reformları değerlendirmek üzere her yıl düzenli olarak yayımlanan resmi belgelerdir.
Statik EtkiGümrük birliğinin kısa vadede ortaya çıkardığı ticaret yaratıcı ve ticaret saptırıcı etkilerin bütünüdür. Bu etkiler ticaret akımlarının yönünü ve hacmini doğrudan değiştirir.
Dinamik EtkiGümrük birliğinin uzun vadede ülkelerde rekabetin artması, kaynak etkinliği, yatırımların büyümesi ve verimlilik artışı gibi sağladığı yapısal ekonomik faydalardır.
SITC (Standart Uluslararası Ticaret Sınıflandırması)Ülkelerin dış ticaret verilerinin uluslararası düzeyde kıyaslanabilmesi amacıyla malların hammadde, gıda, makine gibi kategorilere ayrılarak sınıflandırıldığı sistemdir. Metinde gıda, kimyasallar ve makine gibi grupları kapsar.
Zollverein1834 yılında Alman devletleri arasında kurulan ve tarihteki ilk resmi gümrük birliği uygulaması olarak kabul edilen iktisadi entegrasyon hareketidir.
GÜMSİS (Gümrük Kontrol Noktaları Güvenlik Sistemi)Gümrük kapılarında motorlu taşıtların, kültürel malların ticaretinin denetlenmesi ve nükleer maddelerin tespiti için kullanılan teçhizatların iyileştirilmesini amaçlayan projedir.
BİLGE (Bilgisayarlı Gümrük Faaliyetleri Sistemi)Gümrük işlemlerinin hızlandırılması ve otomasyona geçilmesi amacıyla Türkiye genelindeki gümrük müdürlüklerinde kullanılmaya başlanan bilgisayarlı yazılım sistemidir.
GİBOS (Gümrüklerin Otomasyonu Projesi)Türkiye gümrük idaresinin teknolojik altyapısını modernize etmek ve tüm gümrük bürolarında otomasyonu sağlamak için yürütülen kapsamlı projedir.
Ortak Gümrük Tarifesi (OGT)Gümrük birliğine üye ülkelerin, birliğin dışındaki üçüncü ülke menşeli mallara karşı aynı oran ve esaslarda uyguladıkları ortak vergi tarifesidir.
Ticaret Yaratıcı EtkiGümrük birliği sonrasında yüksek maliyetli yerli üretim yerine, birliğe üye ülkelerdeki daha ucuz üreticilerden ithalat yapılmaya başlanmasıyla toplam ticaretin artması durumudur.
Ticaret Saptırıcı EtkiGümrük birliği öncesi üçüncü bir ülkeden ucuza yapılan ithalatın, birliğe üye ülkelere uygulanan sıfır gümrük vergisi nedeniyle birlik içi ülkelere kaydırılması durumudur.
Füzyon Antlaşması8 Nisan 1965 tarihinde imzalanarak Avrupa Toplulukları organlarını tek bir çatı altında birleştiren önemli uluslararası antlaşmadır.
Roma Antlaşması25 Mart 1957 tarihinde imzalanarak Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) ve EURATOM'u kuran ve iktisadi entegrasyonu hızlandıran antlaşmadır.
TARICAvrupa Birliği'nin entegre gümrük tarifesi sistemi olup, Türkiye'nin de gümrük mevzuatını uyumlu hâle getirmeye çalıştığı tarife, kota ve gözetim sistemleri bütünüdür.
NCTS (Yeni Bilgisayarlı Transit Sistemi)Avrupa Birliği'nin transit rejimlerinin elektronik ortamda yürütülmesini ve takibini sağlayan bilgisayarlı transit sistemidir.
İthal İkamesine Dayalı Kalkınma StratejisiTürkiye'de 1960-1980 yılları arasında uygulanan, yurtiçinde tüketilen sanayi mallarının ithal edilmesi yerine, korumacı tedbirlerle iç piyasada üretilmesini hedefleyen iktisadi politikadır.
Hassas Mallar2/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı'nda tanımlanan ve gümrük birliği sürecinde özel koruma veya ortak gümrük tarifesi uygulamasına tabi tutulan belirli ürün gruplarıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Yeni Gümrük Kanunu (2000)

5 Şubat 2000 tarihinde yürürlüğe giren Yeni Gümrük Kanunu ile Türk gümrük mevzuatı modernize edilmiş ve uluslararası standartlara uyum hedeflenmiştir.

Göteborg Zirvesi (2001)

15-16 Haziran 2001 tarihlerinde gerçekleştirilen Göteborg Zirvesi'nde, Helsinki kararlarının Türkiye'yi AB'ye yaklaştırdığı resmen teyit edilmiştir.

GÜMSİS Projesi (2002)

Gümrüklerde motorlu taşıtların, kültürel malların ticaretinin denetlenmesi ve nükleer maddelerin tespiti amacıyla 2002 yılında başlatılan güvenlik projesidir.

BİLGE Sistemi ve GİBOS

Bilgisayarlı Gümrük Faaliyetleri Sistemi (BİLGE) yazılımının ülke çapında hayata geçirilmesiyle Gümrüklerin Otomasyonu Projesi (GİBOS) başarıyla tamamlanmıştır.

İstanbul Sözleşmesi Onayı (2004)

Dünya Gümrük Teşkilatı bünyesinde hazırlanan İstanbul Sözleşmesi, Mart 2004 tarihinde TBMM tarafından onaylanarak yürürlüğe girmiştir.

GİMOP Projesi

Gümrük İdaresinin Modernizasyonu Projesi kapsamında 16 bölge müdürlüğü ve 66 gümrük müdürlüğünün otomasyona geçiş süreci tamamlanmıştır.

En Düşük ve En Yüksek Dış Ticaret Karşılama Oranı

Türkiye'nin dış ticaret verilerine göre ihracatın ithalatı karşılama oranı en düşük %40,6 ile 1974 yılında, en yüksek ise %141 ile 1944 yılında gerçekleşmiştir.

2013 AB Ticaret Verileri ve Türkiye'nin Yeri

2013 yılı verilerine göre AB'nin ithalat partnerleri arasında Türkiye 7., ihracat partnerleri arasında 5., genel ticaret partnerleri arasında ise 6. sırada yer almıştır.

KKTC Çerçeve Anlaşması Krizi (2003)

8 Ağustos 2003 tarihinde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ile Gümrük Birliği çerçeve anlaşmasının imzalanması AB tarafından yükümlülük ihlali olarak değerlendirilmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Sınavda Türkiye'nin dış ticaretinde en çok ihraç ve ithal edilen SITC grubunun 'Makine ve Ulaşım Ekipmanları (SITC 7)' olduğunu unutmayın; bu soru potansiyeli yüksek bir detaydır.
  • Gümrük Birliği'nin statik etkilerinin 'ticaret yaratıcı ve saptırıcı', dinamik etkilerinin ise 'rekabet, yatırım ve verimlilik artışı' olduğunu karıştırmayın.
  • Türkiye'nin ihracatın ithalatı karşılama oranının en yüksek 1944 (%141), en düşük ise 1974 (%40,6) yılında gerçekleştiği istatistiki bilgisine dikkat edin.
  • İlerleme raporlarında geçen GÜMSİS, BİLGE ve GİMOP gibi otomasyon ve güvenlik projelerinin hangi yıllarda raporda yer aldığını ve ne amaçla kurulduklarını gözden geçirin.
  • Türkiye'nin tam üye olmadan Gümrük Birliği'ne katılan tek ülke olma statüsünün AÖF sınavlarında sıkça sorulan ayırt edici bir bilgi olduğunu unutmayın.
  • Tablolardaki partner sıralamalarına dikkat edin: 2013 verilerine göre AB, Türkiye'nin ithalat ve ihracatında 1. sırada yer alırken; Türkiye, AB'nin ithalatında 7., ihracatında ise 5. sıradadır.